АЛГАР ШУ ИШНИ ҚИЛМАСАНГИЗ, СИЗНИ КУНГИЛСИЗЛИКЛАР КУТАДИ

1898 йил Ньго-Йорк штатининг Роклснд графлигида мудҳиш воқеа содир бўлди. Бир оилада фарзанд оламдан ўтиб қолди ва шу кун қўни-қўшниларнинг бари уии сўнгги йўлга кузатиш учун отланишаѐтган эди. Жим Фарли ҳам отхонага бориб отни эгарлашга тутинди. Ер қор билан қопланган, аччиқ совуқ хукмрон эди. Шу сабаб жониворни ҳам бир неча кўлдан буѐн ташқарига олиб чиқишмагап эди. Уни еталаб, сув тўла охур томон олиб кетаѐтганида, от ўзини ҳар томонга ота бошлади, орқа оѐқларини баландга кўтариб, Жим Фарлини тепиб, ўлдириб кўйди. Шупдай қилиб, Стони-Пойнт қишлоғида бир ҳафтанинг ичида икки кишини кўмдилар.
Жим Фарлининг ортида уч ўғли, хотини ва бир неча юз долларлик кафолати колди.
Унииг катта ўғли Жим, ўи ѐшда бўлиб, ғишт заводига ишга кирди. Қум ташиб, қолипларга солиб, ғишларни у ѐнбошидан бу ѐнбошига қурисин, деб ўгириб турар эди. Жим ишлаганлиги сабаб тузук-қуруқ таҳсил ҳам олмади. Аммо ирландларга хос кўнгилчанлиги билан атрофдагиларни ўзига торта олар эди. Ц1у қобилияти ўлароқ у сиѐсат билан шуғулланди ва йиллар мобайиида ўзи учрашган инсонларнинг барчасини
исмини Ёдда сақлаб қолишдек иқтидорини хосил қилди.
У ҳатго ўрта мактабда ўқимаган бўлса ҳам, 46 ѐшга етганида тўртта коллеж унга илмий даража берди ва у демократик партия миллий қўмитасининг раиси ҳамда Қўшма Штатлар почтаси министри лавозимигача кўтарилди.
Бир вақтлар мен Жим Фарлидан интервью олган эдим ва у менинг, муваффақиятларингизнинг сири нимада, деган саволимга “Ута зиқ тартибда ишлаганимда”, дея жавоб берди. Мен эса, ҳазиллашаяпсиз шекилли, дедим. Шунда у мендан, бўлмаса, бу ютуқларимнинг сабабини нималарда кўрасиз, деб сўради. “Менга маълум бўлишича, сиз ўи мингдан ортиқ танишларингизнинг исмини ѐддан билар экансиз”, деб жавоб бердим.
“Йўқ, адашасиз, мен ўн минг эмас, эллик минг одамни исмини ѐддан биламан”,

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
дея эътироз билдирди у.
Жим Фарли гипс ишлаб чиқарувчи концернпииг коммивояжери сифатида турли жойларда бўлганида ва Стони-Пойнтда муниципалитет котиби бўлиб ишлаб юрган кезларда у исмларни эслаб қолиб тизимини ишлаб чикди.
Даставвал бу тизим жуда содда эди. Ҳар сафар янги бир одам билан танишганида Жим унинг тўлиқ исмини, оила аъзоларини, нималарга қизиқиши ва асосий қарашларини билиб олар эди. Фарли бу маълумотларни умумий картинанинг бир қисми сифатида миясида шу даражада сақлаб қолишга ҳаракат қилардики, айтайлик, бир йил ўтиб ана шу одам билан яна учрашган чоғида, елкасидан қоқиб, болалари ва турмуш ўртоғи ҳамда боғида ўсаѐтган атиргуллари ҳақида ҳам бемалол сўрай олар эди.
Шу сабаб унинг ихлосмандлари кўп бўлганига ҳам ҳайрон бўлмаса бўлаверади!
Рузвельтнииг сайлов кампанияси жараѐнлари чоғида бир неча ойлар давомида Жим Фарли гарбий ва шимоли-ғарбий штатлар аҳолисига минглаб хатлар ѐзди. Сўнгра 19 кун ичида поезддами, автомобилдами, нимада тўғри келса шунда 12 минг мил йўл босиб 20 та штатда бўлди. У йўл-йўлакай турли шаҳарларда бўлиб, керакли одамлар билан учрашиб, дилдан суҳбатлашиб, яна йўлга тушар эди.
Шарққа қайтиб келганидан кейин дарҳол, ўзи бўлган ҳар бир шаҳардаги бирон бир фуқарога хат ѐзиб кимлар билан учрашган бўлса, шуларнинг рўйхатини ѐзиб юборишни илтимос қилар эди. Ҳар бир рўйхатдаги одамларнииг умумий сони минг-мингларни ташкил қилар эди. Аммо шунга қарамай уларнинг ҳар бири Жим Фарлидан мактуб олган ва бағоят миннатдор бўлган. Ҳар бир хат “Қадрли Билл” ѐки “Қадрли Жо” дея бошланиб, “Жим” деган имзо билан тугар эди.
Жим Фарли ўз ҳаѐтининг дастлабки онларидаѐқ, ўртача одамни бутун дунѐдаги исмлардан ҳам кўра кўпроқ ўз исми қизиқтиришини англаб етди. Бундай инсоннинг исмини эслаб қолиш ва ўзи Қутмаган равишда уни исмини айтиб чақириш билан бу одамга нисбатан жуда нозик ва самарали такаллуф қиласиз. Агар унинг исмини ѐддан чиқариб, ѐки нотўғри ѐзиб қўйсангиз, ўзингизни жуда ноқулай вазиятга тушириб қўясиз. Мен бир марта Парижда нотиқлик санъати бўйича курслар ташкил қилиб,
ротаторда чоп этилган мактубларни ўша ерда истиқомат қилаѐтгап барча америкаликларга юбордим. Хатларни француз машинисткалари (инглиз тилини унчалик яхши билмас эканлар) босганликлари сабаб, анчагина имловий хатоларга йўл қўйилгаи. Париждаги йирик Амсрика банкининг бошқарувчиси эса исмининг нотуғри ѐзилганлига таъна қилиб, менга анчагина қатъий жавоб хати йўллаган эди. Эндрю Карнегинииг муваффақияти нималар билан изоҳланар эди?
У пўлат ишлаб чиқариш ҳақида у қадар кўп маълумотга эга бўлмаса-да, ҳамма уни “пўлат қироли” деб атар эди. Аммо унинг қўлида пўлат ҳақида ундап кўра кўпроқ нарса. биладиган минглаб одамлар ишлар эди. У эса инсонлар билан муомала қилйшни билар эди, айнан шу хусусияти уни бадавлат қилди. Уиииг ташкилотчилик ва бошқара олиш санъати анча ѐшлигидаѐқ намоѐн бўлди. Ун ѐшлик чоғидаѐқ у

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
одамлар ўз исмларига жуда катта аҳамият бсришларини сезиб, ўзининг бу ихтиросини танишларини ўз томонига оғдириш йўлида қўллай бошлади. Мана бир мисол: ѐш болалик чоғида Шотландияда у қуѐн топиб олади. Тез орада қуѐнлар кўпайиб, уларни боқиш қийинчилик туғдиради. Шу тобда унинг миясига антиқа фикр келади. У қўшни болаларни чақириб, агар қуѐнларни тўйдиришга етадиган даражада ўт-ўлан териб келсангиз, ҳар бирингизнинг исмингизни қуѐнларга қўяман, деб ваъда беради. Унинг бу режаси худди сеҳр каби иш берди ва Карнсги буни бир умрга эслаб қолди.
Бир неча йиллардан сўнг эса у худди шу психологик трюкни ишдаги муносабатларда қўллаб, миллионларга эга бўлди. У Пенсильвания темир йўлларига
пўлат релсларни сотмоқчи бўлди. Ўша пайтлар темир йўл президенти Ж. Эдгар Томсон эди. Эндрю Карнеги эса Питтсбургда катгагина пўлат қуювчи завод қуриб, уни Эдгар Томсон номи билан атади.
Энди эса топишмоқни жавобини топишга ҳаракат қилиб кўринг-чи. Пенсильвания темир йўлларига пўлат релслар керак бўлиб қолганда, сизнингча, Эдгар Томсон уни қасрдан сотиб олган? “Сирс, Робак” фирмасидапми? Ҳеч ҳам-да. Адашаяпсиз. Яна бир маротаба чуқурроқ ўйлаб кўрииг.
Шунингдек, Карнсги ва Жорж Пульмап ўртасида ѐтокли вагонлар ишлаб чиқариш бўйича биринчи ўрин учун кураш борганда, “пўлат қироли”нинг қуѐнлар баҳонасида олган дарси яна бир бора ѐдига тушди.
Эндрю Карнеги назорати остидаги “Сентрал транспортейшн компани” Пульманга тегишли компапия билан “Юнион Пасифик” темир йўлларинипг буюртмаси учун кураш олиб борар эди. Бунинг учун улар бир-бирини сиқиб чиқаришга, нархни тушириб, фойдадан мосуво қилишга ҳаракат қилар эди. Ниҳоят Карнеги ҳам Пульман ҳам “Юнион Пасифик”нинг бошқаруви аъзолари билан учрашиш учун Нью-Йоркка келдилар. Оқшомлариинг бирида “Септ-Николас” меҳмонхонасида Пульман билан учрашган Карнеги: “Хайрли оқшом, жаноб Пульман. Иккимиз ҳам ўзимизни ахмоқлардай тутмаяпмизми, нима деб ўйлайсиз?” дебди.
“Нимани назарда тугаянсиз?”- деб сўрабди Пульман.
Шунда Карнеги ўз мақсади, яъни икки корхонани бирлаштириш фикрини айтибди. Бунинг афзаллик томонларини, қарама-қарши иш қилгандан кўра бирлашиб, олинадиган фойданинг ортишини ѐрқин рангларда тушунтириб берибди. Пульман бу изоҳларни эътибор билан тинглаган бўлса-да, Карнеги уни батамом ишонтира олмади. Шундай бўлса-да, қизиқиб сўради: “Янги компанияни нима деб номлаган бўлар эдиигиз?”. “Албатта, Пульман люкс-вагонлари комапнияси дебда,” дея дарҳол жавоб берди Карнеги.
Пульманнинг чеҳраси ѐришиб кетди. “Юринг мени хонамга, бу ҳақда гаплашиб оламиз” деди. Ва уларнипг бу суҳбати саноат ривожидаги тарихий воқеа бўлди.
Дўстлар, ишдаги ҳамкорларнинг исмларини эслаб қолиш ва уларни тўғри

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
талаффуз қилиш одати Карнегининг иш бошқаришдаги сирларидан бири эди. У кўплаб қўл остидаги ишчиларининг исмларини ѐддан билишидан, шунингдек, унинг раҳбарлиги пайтида бирон бир иш ташлашлар заводнинг тинчлигини, иш маромини бузмаганлиги билан фахрланар эди.
Падеревский бўлса ўзинииг қора тапли ошпазини “мистер Коппер” дея аташ билан, унинг нақадар қадрли эканлигини билдирар эди. У Американи у бошидан бу бошигача ўн беш маротаба кезиб чиқиб, мухлисларни хушнуд қилиб, олқишларга сазовор бўлган. Ҳар сафар ўзининг шахсий вагонида саѐҳатга чиқар экан, концертлардан сўнг ўша қадрдон ошпаз томонидап тайѐрланган овқат кутиб турарди. Ушбу йиллар мобайнида Падеревский бирон марта ҳам уни америкача лаҳжада
“Жорж” деб атамаган. Ошпаз билан суҳбатлашар экан оврўпоча такаллуф билан “мистер Коппер” дерди ва бу унга ѐқар эди.
Одамлар ўз исми билан шунчалар фахрланишадики, қандай йўл билан бўлмасин уни абадийлаштиришга ҳаракат қиладилар. Ҳаттўо қаҳрли қария П.Барнум ҳам исмини кўтариб юрадиган ўғли йўқлигидан куюниб, набираси С.Силига исмини Бариум-Сили деб аташи учун 25 минг доллар берган.
Икки юз йил аввал зодагонлар ѐзувчиларга уларга атаб китоб ѐзишлари учун пул тўлаганлар.
Кугубхона ва музейларда сақланаѐтган бой коллекциялар сабаб кўплаб инсонлар номи мангуликка дахлдор бўлган ва инсоният ѐдидан чиқмайди. Мисол учун Нью-Йорк оммавий кугубхонаси Астора ва Ленокснинг асарларига эга. “Мефополитен” музейи эса Бенжамин Олтмеп ва Ж.П. Морганнинг исмларини абадийлаштирди. Ва ҳар бир черковни ўзини қурбонликка келтирганлар номи муҳрланган ранг -баранг ойнали витражлар безаб турибди.
Аксарият кишилар бор-йўғи диққатни жамлашга, ѐдда муҳрлашга, эслаб қолишга вақт ва куч сарфлашни истамаганликлари сабаб одамлар исмини хотирлаб қололмайдилар. Ўзларини оқлаш учун эса жуда банд эканликларини баҳона қиладилар.
Аммо улар Франклип Д.Рузвсльтдан ҳам кўра кўпроқ бадмиканлар-а? У ҳатто механикларнинг исмини ҳам эслаб қолишга вақт топа олар эди.
Мана бир мисол. “Крайслср” фирмаси Рузвельт учун махсус автомашина ишлаб чиқарди. Оқ уйга автомашинани У. Чемберлен ва фирманипг бир механиги олиб келишди. Менинг ѐнимда Чсмберленинг ўз таассуротларини таърифлаган мактуби турибди. “Мен презиидент Рузвельтни машина ҳайдашга, у эса мени одамлар билан муомалада бўлишдек нозик санъатга ўргатди.
Меи Оқ уйга келганимда, – дея Давом эттиради Чемберлен,- призидент ўта хушмуомала эди. У мени исмим билап чақирар, мен нимани тушунтирсам барчасига чин дилдап қизиқар ва бу билан менда катта таассурот қолдирган эди. Автомобилнинг конструкцияси биргина қўл бошқарувига таянарди. Атрофимизда машинани томоша

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
қилиш ниятида бўлган тумонат одам тўлиб кетди. Рузвельт ҳам буни сезиб: “Менимча, у жуда ажойиб. Фақатгина тугмачани босса бўлди, машина ҳаракатга келади, бошқариш эса ҳеч қандай куч талаб этмайди. У шу даражада антиқаки, ҳатто мен уни нима ҳаракатга келтираѐтганлигини тушунмайман. Қанийди, вақтим бўлса мен уни бўлакларга бўлиб қандай ишлатганлигини ўрганиб чиқсам.”
Рузвельтнииг дўстлари ва яқиплари машинани мақтар эканлар, барчанинг олдида у шупдай деди: “Мистер Чемберлеи, ушбу автомобиль лойиҳасини ишлаб чиқиш учун сарфлаган вакт ва ғайрат учун миннатдорман. Машина таҳсинга сазовор”. У радиатор, орқа йўлини кўриш имконини берадиган махсус ойна ва соат, махсус фаралар, ҳайдовчи ўриндиғининг ҳолатини, юкхонадаги махсус чемодаплари-да мақтай
кетди. Бошқача қилиб айтганда, мен жуда чуқур ўйлаб, мақсад билан ўртага барча деталларни баҳолай олди. Нафақат ўзи эътибор берди, шунингдек, миссис Рузвельт, мисс Псркинс, меҳнат вазири ва ўз котибининг ҳам диққатини бу нарсаларга қарата билди. Ҳатто, қора танли швейцарига: “Жорж, энди сен чемоданлар ҳақида қайғуришишга тўғри келади” дея суҳбатга тортди.
Машина ҳайдашга оид дарслар тугаганидан сўнг, президент мен томонга ўгирилиб: “Шу десангиз, мистер Чемберлен, мен Федсрал резерв бошқармасини ярим соат кутиб туришларини сўраган эдим. Мепимча, энди ишимга қайтаверсам ҳам бўлаверади”.
Оқ уйга мен билан бирга механик ҳам борди. Уни Рузвсльтга таништиришди. У президент билан гаплашмади ҳам, Рузвельт ҳам унииг исмини бор-йўғи бир маротаба эшитди. Механик йигитнинг ўзи ҳам жуда уятчан бўлиб, чеккароқда турар эди. Аммо, Рузвельт кетар чоғи уни кузлари билап қидириб қолди, сўнгра исмини айтиб, қўл бериб хайрлашиб, Вашингтонга келгани учун миннатдорчилик билдирди. Унинг бу муносабатида ҳеч қандай кўр-кўроналик йўқ эди. У нимани ўйласа, шуни гапирар эди. Мен буни сезиб турар эдим. Нью-Йоркка қайтганимдан сўнг бир неча кун ўтиб Рузвсльтдан дастхати туширилган сурат ва кўрсатган ѐрдамим учун яна бир бора билдирилган миннатдорчилик мактубини олдим. Бу эътиборни кўрсатиш учун у қандай
қилиб вақт топа олди экан, ҳануз мен учун жумбоқ бўлиб қолмоқда.”
Франклин Д. Рузвельт атрофдагиларнинг ишончини қозонишнинг энг оддий ва самарали усули – уларнинг исмини ѐдда сақлаб қолиш ҳамда улар ҳам аҳамиятга молик инсонлар эканликларини англатишдан иборатлигини жуда яхши билган. Ҳаммамиз ҳам
шу йўлни тутамизми?
Юздап элликта ҳолатда танишган одамларимиз билан бир неча дақиқа гаплашиб, ҳайрлашамиз-да, кейин уларнинг исмини эслолмаймиз ҳам.
Сиѐсий арбоб уқиб олиши керак бўлган энг биринчи дарс шундан иборат: “Сайловчининг исмини эслаб қолиш, бу давлат миқѐсидаги донишмандликдир. Ёддан чиқариш эса -ўзини унутишга маҳкум қилишдир”.
Ишбилармонлик борасидаги ва жамоатчилик билан бўладиган мулоқотларда

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
исмларни эсда сақлаш худди сиѐсатдагидай аҳамиятга эга.
Франция императори ва машҳур Наполеоннинг жияни Наиолеоп III қанчалик
юксак мартабада ўтирганлигидан қатъи назар, ўз ҳаѐтида учрашган одамларининг барини исмипи ѐдда сақлаб қола олиши билан фахрланган.
У бунга қаидай қилиб эришар эди? Жуда осон. У ѐки бу кимсанинг исмини аниқ эшита олмаган чоғларида у: “Кечирасиз, исмингизни яхши эшита олмадим-а?” дер эди. Агар исм ноѐброқ бўлса: “Исмиигиз қандай ѐзилади?” дея қайтиб сўрар эди.
Суҳбат чоғида эса бу исмини атай бир неча маротаба тилга олар, исм эгасинииг юзи, ташқи кўриниши, ўзига хос жиҳатларини исм билап уйғунликда эслаб қолишга ҳаракат қиларди.
Агар унинг қаршисида кибор хоним бўлса, Наполеон фақат шу билангина чеклапиб қолмас эди. Ёлғиз қолиши ҳамоно исмни бир парча қоғозга ѐзиб, ўз диққатини унга жамлаб, хотирасида муҳрлаб, сўнгра қогозни йиртарди. Бу йўл билан у янги исмни иафақат эшитиш, шунингдек кўриш қобилияти орқали ҳам эслаб қолишга харакат қиларди.
Бунинг барчаси, албатта вақт талаб қилади, аммо, Эмерсон айтганидай: “яхши манералар кичик қурбонликлардан ташкил топади”.
Шундай қилиб, атрофдагиларга ѐқмоқчи бўлсангиз, учинчи қоидага амал қилинг:
Шуни ёдингизда тутингки, ўз исмини эшитиш қандай тилда бўлишидан қатъи назар, соҳиби учун энг ёқимли товушдир.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *