СИЗНИ ҲАММА ЖОЙДА БАЖОНУ ДИЛ ҚЛБУЛ ҚИЛИШЛЛРИ УЧУН НИМЛЛАР ҚИЛМОҚ ЛОЗИМ?

Дўст орттириш йўлларини билиш учун нимага айнан ушбу китобни ўқимоқ лозим? Балки дунѐдаги энг машҳур дўст ортгиришга устакор бўлганнинг тутган йўлларини ўргапмоқ жоиздир? Ким ўзи у? Сиз уни ҳатто эртага, кўчада учратишингиз мумкин. Унга бир неча қадам яқинлашганингиз заҳотиѐқ, думларини ликиллата бошлайди. Агар тўхтаб уни силасангиз борми, севиичи ичига сиғмасдан турли нағмалар билан сизни қаичалар яхши кўришини намойиш қилади. Унинг ўзини бу қадар боғлиқлигини кўрсатиши ортида ҳеч қандай хуфѐна мақсадлар, дейлик, бирон-бир
кўчмас мулкии сотиш ѐхуд сизга уйланиш каби шахсий манфаатлари йўқ эканлигини жуда яхши англаб ҳам турасиз.
Яшаши учун меҳнат қилиши керак бўлмаган ягона жонивор – ит эканлигини ҳеч ўйлаб кўрганмисиз? Мисол учун, товуқ – тухум қўйиши, сигир – сут бсриши, канарейка эса сайраши лозим. Итнинг яшаш учун чекадиган заҳмати – сизга ўз меҳрини беришида.
Эсимда, беш ѐшлигимда отам менга эллик центга кичкинагина сариқ кучукча сотиб олиб берган эдилар. Ва бу жажжигина жонивор менинг болалигимни севипчли онларга тўлдирган. Ҳар куни соат тўрт яримларда у уй олдидаги йўлакдан миттигина кўзларини узмасдан ўтирар эди. Овозимни эшитиши ѐхуд буталар орасидан қармоғимни ўйнатиб, яқинлашаѐтганимни кўриши ҳамоно дарҳол ўрнидан туриб, мени кутиб олиш учун нафаси тиқилганча тепалик томон чопар эди. Қувончдан сакраб, муқом қилиб аккиллашларини айтмайсизми?
Беш йил мобайнида Типпи менинг доимий йўлдошим бўлди. Сўнг, ҳеч қачон ѐдимдан чиқмайдиган ўша мудҳиш кечада, мендан бор-йўғи ўн фут узоқликда чақмоқ уриши натижасида оламдан кўз юмди. Типпининг ўлими ўсмирлик давримнинг трагедияси бўлиб қолди.
Сен, Типпи, психологияга оид биронта ҳам китоб ўқиганинг йўқ. Чунки бунга муҳтож ҳам эмас эдинг. Қандайдир туғма ҳиссиѐт, сезги ѐрдамида Сен бор-йўғи икки ой
ичида бошқа инсонлар билан чин дилдан қизиқиш туфайли, баъзи одамлар икки йилда орттирганидан ҳам кўра кўпроқ дўстга эга бўлиш мумкинлигини билар эдинг. Шу жумлани яна бир бор қайтаришга лутфан ижозат беринг. Сиз бошқа одамлар билан қизиқиш туфайли икки ой ичида, ўзингизга эътиборни тортиб, қизиқтириб, икки йилда орттира оладиган дўстлардан ҳам кўра кўпроқ дўстга эга бўлишингиз мумкин.
Лекин барибир сиз билаи биз бутун умри давомида турли йўллар билан ўз шахсига нисбатан атрофдагиларни қизиқтиришга ҳаракат қилиб, қўпол хатога йўл қўядиган одамларни биламиз. Албатта, бу ҳеч қандай натижа бермайди. Одамлар сиз билаи қизиқмайдилар. Улар мен билан ҳам қизиқмайдилар. Улар доимо – эрталаб ҳам, тушда ҳам, кечқурун ҳам фақат ўзлари билан қизиқадилар ва оворалар.
Нью-Йорқдаги телефои компанияларидан бири телефон мулоқотларини

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
ўрганиб, суҳбат давомида энг кўп ишлатиладиган сўзни аниқладилар. Топдингиз, бу “мен” эгалик олмоши. 500 та телсфон сўзлашувларида бу сўздан 3990 марта фойдаланганлар. “Мен”, “мен”, “мен”, “мен”.
Айтайлик, сиз кўпчилик билан бирга тушган суратингизда биринчи бўлиб кимни қидира бошлайсиз? Агар сиз, одамлар мен билаи қизиқади, деб ўйласангиз, бир саволимга жавоб берингчи: дейлик бугун кечаси ўлиб қолсангиз, жанозангизга нечта одам келади? Сиз одамлар билан биринчи бўлиб қизиқмасангиз, нима учун энди одамлар сиз билан қизиқишлари керак? Қоғоз, қалам олиб ушбу саволларнинг барига бир жавоб ѐзиб чиқинг-чи.
Агар биз фақатгина одамларда таассурот қолдириб, ўзимизга қизиқтирадиган
бўлсак, ҳеч қачон кўпгина чин ва самимий дўстларга эга бўла олмаймиз. Дўстлар, хақиқий дўстлар бу зайл орттирилмайди.
Наполсон ҳам худди шундай ҳаракат қилган. Жозефина билан бўлган сўнгги учрашув чоғида :”Жозефина, менга дунѐда ҳали ҳеч кимга насиб қилмаган омад ҳамроҳлик қилди, аммо шу онда мен ишонишим мумкин бўлган ягона инсон сизсиз”, деган экан. Аммо тарихчилар, Нанолсноннинг Жозефинага бўлгаи ишончини бир оз шубҳа остига оладилар.
Ҳозирда марҳум, аммо таниқли веналик психолог Альфред Адлер ўзининг “Ҳаѐт сиз учун иимани англатмоғи керак” деб номланган китобида: “Ўзгалар билан қизиқмайдиган инсон ҳаѐтда жуда катта қийинчиликларни бошдан ўтказади ва атрофдагиларга анча зиѐн етказади. Омадсизлар ҳам айнан мана шундай одамлар орасидан чиқади”, деб ѐзган эди.
Психология бўйича ўнлаб китобларни ўқиб чиқиб ҳам бу қадар муҳим таъкидни учратмаслик мумкин. Мен аслида қайтаришни ѐмон кўраман, аммо Адлернинг ушбу сўзлари шу қадар сермазмунки, уни яна бир бор айтиб ўтмоқчиман:
Ўзгалар билан кизиқмайдиган инсон ҳаётда жуда катта қийинчиликларни бошдан ўтказади ва атрофдагиларга анча зиён етказади. Омадсизлар ҳам айнан мана шундай одамлар орасидан чикади.
Бир пайтлар мен Нью-Йорк университетида ҳикоя ѐзиш бўйича курсларда ўқир эдим. Гуруҳимизга маъруза ўқийдиган домлалардан бири “Кольерс” журналининг муҳаррири эди. У, иш столимга ҳар куни келиб тушадиган ўнларча ҳикояларнингбир неча абзацини ўқиб чиқибоқ, унинг муаллифи инсонларни яхши кўрадими-йўқми, билиб оламан, дер эди. Ҳамда “агар муаллиф инсонларпи яхши кўрмаса, уларга унинг ҳикоялари маъқул келмайди”, дея таъкидлар эди.
Беллетристик асарлар ѐзиш борасидаги суҳбат давомида ушбу тажрибали муҳаррир икки маротаба тўхталиб, бизга ақл ўргатаѐтганига узр сўрар эди. “Мен ҳам сизларга сизнинг наси-ҳатгўйингиз айтадаиган гапларни айтаман,-дея сўзига аниқлик киритар эди у.- Аммо, ҳикояларингиз муваффақият қозонмоғи учун сиз аввало одамлар билан қизиқмоғингиз лозим”.

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
Агар бу асар ѐзишнинг энг мақбул йўли бўлса, инсонларнинг бевосита бир-бирлари билан бўладиган муиосабатларининг уч карра мақбул йўли эканлигини қатьийлик билан таъкидлаш мумкин.
Говард Тѐрстонн сўнгги бора Бродвейда томоша кўрсатганида мен бир кечани унинг гримм хонасида ўтказганман.
Тѐрстон, бу машҳур кўзбойлағичларнинг энг катта вакили. У маглар шоҳи. Қарийб қирқ йил мобайнида у дунѐ бўйлаб кезиб, ҳайратдан оғиз очарли даражада оптик иллюзиялар, афсонавий томошаларни намойиш этиб келган. Олти миллиондан зиѐд одам унинг чиқишларига шоҳид бўлган, унипг курган фойдаси эса икки миллион долларга яқин.
Мен Тѐрстондан унинг муваффақияти сирини сўрадим. Унинг бу даражага етишида мактабнинг ҳеч қандай алоқаси йўқ, чунки у кичиклигидаек уйдан қочиб, дарбадар ҳаѐт кечирган, товар вагонларида юриб, пичан ғарамларида ухлаган, гоҳ у, гоҳ бу хонадонларни тақиллатиб, овқат сўраган, ўқишни эса товар вагонларида кета туриб темир йўл ѐқасига ѐзиб қўйилгаи тахталардан ўрганган.
Шундай савол туғилади, у афсуигарлиқда шунчалар ноѐб иқтидорга эга эдими? Йўқ. Унинг менга айтишига кўра, фокуслар ҳақида юзлаб китоблар ѐзилган ва ўнлаб одамлар у билан нарсаларни барини билишади. Аммо унда бошқаларда топилмайдиган икки хислат бор эди. Биринчидан, у томошабинларни узининг иидивидуаллигига ишонтира олар эди. У намойишларни саҳналаштиришнинг тенги йўқ устаси эди. Чунки у инсон моҳиятини яхши билар эди. Унинг қилаѐтган барча ҳаракатлари, овозининг ҳар бир оҳанги, ҳатто, қошларини қандай учиришлари ҳам жуда мохирлик ва аниқлик билан репитиция қилинар ва унинг чиқишлари сонияларгача ҳисобга олинар эди. Шунингдек, Тѐрстон одамлар билан чин дилдан қизиқар эди. У менга, баъзи кўз бойлагичлар аудиторияга назар солибоқ “бу ерга жуда содда, қишлоқилар йиғилишибди. Мен уларни яхшигина ахмоқ қилишим мумкин”, деб ўйлашади, дер эди. Унинг ўзи эса бу борада умуман бошқача нуқтаи назарга эга эди. Тѐрстоннинг сўзларига кўра, у ҳар сафар саҳнага чиқар экан, хаѐлан
бир фикрни бот-бот такрорлар эди: “Мен бу инсонлар менинг томошамга келганларидан бениҳоя миннатдорман. Улар менга ўзимга хуш келадиган бир тарзда яшашим учун пул ишлаб топишимга имконият бсрадилар. Шу сабаб мен улар учун имконим ва қўлимдан келадиган барча нарсани қилишга тайѐрман”. У ҳеч қачон, менга менинг аудиториям ѐқадими, ѐки йўқми, деган савол билан саҳнага чиқмаганлигини айтади. Балки бу кулгилидир, балки абсурддир? Аммо мен барча даврларнинг энг машҳур сеҳргарининг сўзларини бирои бир иктибосларсиз келтираяпман, холос.
Шуман-Хейнк хоним ҳам менга тахминан худди шундай гапларни айтган. Очарчилик ва кулфат, ҳатто бир маротаба ўзини ва болаларини ўлдириш фикрига ҳам келарли даражадаги мудҳиш воқеаларга тўла ҳаѐт, қийинчиликларга қарамай, у саҳнада

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
кўшиқ куйлади. Куйладигина эмас, тингловчиларни жунбушга соларли тарзда Вагнер асарларини ижро этадиган энг машҳур санъаткор бўлиб етишди. Шунингдек, у эришган муваффақиятлари сирларидан бири айнан инсонлар билан қизиққанлигида эканлигини ҳам яширмаган.
. Теодор Рузвельтнинг машҳурлиги сабабларидан бири ҳам айнан мана шунда. Ҳатто, хизматкорлар ҳам уни жуда яҳши кўришган. Ҳатто, унинг хабаш камердинери Жеймс Амос у ҳакда “Теодор Рузвельт – ўз камердинерининг қаҳрамони” деб номлаган китоб ѐзган. Унда Амос ушбу ибратли эпизодни келтиради:
“Бир куни менинг хотиним президентдан виргиния каклиги ҳақида сўради. Аѐлим уни ҳеч қачон кўрмаган эди. Рузвельт эса бу қушни унга батафсил таърифлаб
берди. Бир канча вақтдан сўнг коттежимизда телефон жиринглади. (Амос ва унинг хотини Ойстер-Беедаги Рузвельт имениясидаги чоғроқ бир коттежда яшашар эди). Хотиним гўшакни кўтарди. Рузвельт, деразамиз тагида виргиния каклиги сайр қилиб юрганлигини, агар ташқарига қараса, уни кўриши мумкинлигини айтиш учун қўнғироқ қилаѐтганлигини айтди.
Бу каби майда-чуйдалар у учун жуда аҳамиятли эди. У ҳар сафар коттежимиз ѐнидан ўтар экан, бизни кўрмасада, “У-у-у, Анни!” ѐки “У-у-у, Жеймс” деган овозини эшитиб қолар эдик. Бу унинг дўстона саломлашуви эди.”
Қандай қилиб хизматкорлар уни яхши кўришлари мумкин эмас? Умуман, қандай қилиб бу одамни яхши кўрмаслик мумкин?
Бир сафар Рузвельт президент Тафт ва унинг рафиқаси йўқликларида Оқ уйга келди. Унинг оддий одамларга самимий тарзда. ) эътиборли эканлиги, Оқ уйнинг бари кекса хизматкорлари билап уларнипг исмларини айтиб кўришганлигида ҳам кўриниб турар эди. “Рузвельт идиш-товоқ ювувчи Алисани кўрганида,-дея ѐзади Арчи Батт,- унинг ҳали ҳам жўхори унидан нои ѐпиш, ѐпмаслигини сўради. Алиса эса хизматкорлар учун ѐпаѐтганлигни, аммо, юқори қаватдагиларнинг ҳеч бири уни емаѐгганлигини айтди”.
“Хафа бўлма, уларнинг ўзи таъблари яхши эмас, мен президснтни кўрсам,
унга бу хақда айтиб қўяман”,-дея жавоб берган экаи Рузвельт.
Шундап сўнг Алиса уига ликопчада бир бўлак жўхори нонини олиб келди. Рузвельт эса уни еб, йўл-йўлакай боғбонлар ва ишчилар билан саломлашиб, дсвонхона томон йўл олди…
У авваллари қандай муомалада бўлган бўлса, кейин ҳам шундай муносабатда бўлган. Улар бу ҳақда бир-бирлари билаи ҳануз шивирлашиб турадилар, ва Айк Гувер кўзда ѐш билан шундай дейди :”Бу биз учун қарийб икки йил ичидаги ягона эиг бахтли кун бўлди ва ҳеч биримиз бу кунни ҳеч қандай юз долларлик қоғозларга алишмаймиз.”
Худди шу, ўзгалар муаммолари билан қизиқиш ҳусусияти доктор Чарльз У. Элиотни Университетнинг энг омадли президенти сифатида танилишига ѐрдам

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
берди. Сиз унинг узоқ муддат Гарвардда инсонлар тақдирини ҳал қилганлигини эслайсизми: Фуқаролар уруши тугаганидан сўнг 4 йил ўтиб президентлик лавозимига ўтирган Чарльз Биринчи Жаҳон уруши бошланишидан 5 йил аввал бу масъулиятли вазифани тарк этган. Доктор Элиот ўзини қандай тутганлиги ҳақидаги мисоллардан бирини келтириб ўтмоқчиман. Биринчи курс талабаси Л.Р. Дж. Крэндон президент девонхонасига келиб, талабалар жамғармасидан 50 доллар қарз сўрайди. Бу маблағ унга берилади. “Пул учун ўз миннатдорчилигимни билдириб (Крэндон сўзларидан иқтибос), эндигина кетмоқчи бўлиб турувдим, президент Элиот: “Марҳамат, ўтиринг,” деди. Сўнг мени лолу ҳайрон қолдириб шундай деди: “Менга шуни маълум қилишдики, сиз ўз хонангизда овқат пишириб, ўша ерда ер экансиз. Агар сиз ўзингиз
учун етарли даражада ва меъѐрда озиқланар экансиз, мен буни номаъқул дея ҳисобламайман. Мен ҳам коллежда ўқиб юрган кезларим худди шундай қилганмаи. Сиз ҳеч бузоқчали “нон” тайѐрлаганмисиз? Агар бу таомни жуда ѐш бўлмаган ва яхшилаб қайнатилган бузоқча гўштидаи ҳозирланса, сиз учун ҳеч қандай исрофгарчиликка йўл қўйилмайдиган энг яхши таом бўлади. Мен буни шу тарзда пиширар эдим…”- дея у менга қандай бузоқ гўштини танлаш, уни қандай оловда қайнатиш, тайѐр бўлган массани қай тарзда кесиш ва пресслаш лозимлигини ўргатиб, бу таомни совуқ ҳолда истсъмол қилиш мақсадга мувофиқ эканлигини таъкидлади.”
Ўз шахсий тажрибамдан шуни биламанки, Америкадаги энг машҳур инсонларни ҳам уларга астойдил қизиқиш орқали, сизга вақт ажратишларига ва ҳамкорлик қилишларига истак туғдириши мумкин. Келинг, мен буни яхшиси мисоллар орқали баѐн этсам.
Бир неча йиллар аввал мен Бруклин санъат ва фан институтида бадиий асарларни қандай ѐзиш кераклиги ҳақида маърузалар курсида ўқир эдим. Ўқув жараѐпида биз Кэтлин Норрис, Фанни Хсрст, Ида Тарбслл, Альберт Пейсон Терхьюн, Руперт Хьюз ва бошқа бир қатор машҳур ва иши кўп ѐзувчиларнинг Бруклинга келиб, ўзларинипг тажрибалари билан ўртоқлагаишларини истадик. Шу сабаб уларга мактуб йўллаб, “сизнинг асарларингизни севамиз ва ижод борасидаги маслаҳатларипгизпи,
муваффақиятларингиз сирларини тингламоқчи эдик”, дея ѐзиб юбордик. Ҳар бир мактубда тахминан 150 та талабанииг имзоси бор эди. Шунингдек биз, биламиз, сиз жуда ҳам банд одамсиз, бизга маъруза ўқишга вақтингиз йўқ, дея қўшиб қўйиб, мактуб сўнгига муаллифларнинг ўзларига ва иш услубларига алоқадор саволларни бериб, уларга жавоб ѐзиб юборишларини илтимос қилдик. Бу албатта уларга ѐқди. Кимга ҳам ѐқмайди, дейсиз? Шунипг учун улар Бруклинга келиб, бизга ѐрдам қўлини чўздилар.
Худди шу усулни кўллаб, Тсодор Рузвсльт хонасида молия вазири Лесли М. Шоуии, Жорж У. Уикершсмни, Тафт кабине-тида юстиция министрини, Уильям Жспнингс Брайнни, Франк-лин Д. Рузвельтни ва кўплаб магахурларни талабаларим билан нотиқлик санъати борасида суҳбат ўтказишга кўндира олдим.
Барчамизга, ҳа, ха, барчамизга, биз ким бўлмайлик -қассобми, нонвойми,

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
шаҳаншоҳми,- барчамизга биз билан фахрланадиган инсонлар ѐқади. Мисол учун Германия кайзерйни олайлик. Биринчи Жаҳон уруши сўнгида у ер юзидаги энг жирканч инсон ҳисобланган эди. У Голландияга ўз жонини сақлаш умидида қочиб кетганида, ҳатто унинг ўз халқи ҳам унга қарши оѐққа турган. Ундан шу қадар нафратланар эдиларки, ҳатго миллионлаб одамлар жон-жон дея уни бўлак-бўлакларга бўлиб ѐхуд оловда ѐқишга тайѐр эдилар. Оммавий нафратнинг энг авж олган бир палласида кичкинагина бир болакай кайзерга меҳрибонлик ва фахр билан йўғрилган оддий ҳамда самимий мактуб йўллайди. Ким нима дейишидан ва қандай муносабатда бўлишидан қатъи назар, мен доимо Вильгельмни ўз императорим сифатида яхши кўраман, дея ѐзган эди бола. Кайзер хатдаи жуда таъсирланиб, болани кўрйшиш учун ѐнига чақиради. Бола кайзер
олдига келади. У билан бирга онаси ҳам келган эди. Кайзер бу аѐлга уйланади. Болакай бу ишни қилиши учун “дўст қандай орттирилади ва инсонларга таъсир ўтказиш учун нима қилмок керак” деган китобларни ўқишига ҳожат йўқ эди. У интуицияси ѐрдамида нима қилиш кераклигини тушунган, холос.
Агар биз дўст қалбини забт этмоқчи бўлсак, бошқалар учун нимадир қилишга, айтайлик, бунинг учун вақт, кувват сарфлашга, беғараз ва меҳрибон бўлишга бор кучимизни сафарбар этишимиз керак. Герцог Виндзорский Уэльс шаҳзодаси бўлган кезларида, Жанубий Америка давлатларига сафар уюштирар экан, маҳаллий халқ тилида нутқ сўзлаш учун бир печа ойлар мобайнида испан тилини ўрганган. Ва айнан шу эътибори учун жанубий америкаликлар уни чуқур ҳурмат қилиб қолганлар.
Бир неча йиллар мобайнида мен ўз дўстларимнинг туғилган кунларини аниқлаш устида иш олиб бораяпман. Қай тарзда, дейсизми? Гарчи мен астрологияга умуман ишонмасам-да, улардан, туғилган кунингиз сизнииг характер ва қизиқишларингизга таъсир кўрсатади деб ҳисоблайсизми, дея сўрайман. Сўнгра менга туғилган кун ва ойларини айтишларини сўрайман. Агар у менга, мисол учун 24 ноябрь, деса, мен хаѐлан “24 ноябрь, 24 ноябрь” деб такрорлайман. У қайрилиб кетгани ҳамоно мен бирон қоғозга ушбу сана ва исмни ѐзиб, кейинчалик уни махсус дафтарчамга кўчириб қўяман. Ҳар йил бошида мен бу кунларни стол календаримда белгилаб
чиқаманки, улар доимо автоматик равишда кўз ўнгимда бўлади. Дўстларимдан биронтасининг туғилган куни келганида эса хат ѐки телеграмма юбориб табриклайман. Буни қандай таассурот ўтказишини билсангиз эди! Кўпинча мен ушбу сана ѐдида турган ягона инсон бўлиб чиқаман.
Агар биз дўст орттирмоқчи эканмиз, келинг, инсопларни хуш кайфиятда ва иштиѐқ билан қарши олайлик. Ҳатто, биронтаси сизга қўнғироқ қилганда ҳам шу усулни қўллапг. “Алло” деган сўзни шу тарзда талаффуз қилингки, гушакни у тарафида турган инсон унинг қўнғироғидан сиз бениҳоя мамнун эканлигингизни ҳис қилсин. Ҳатто, телефон компаниялари ҳам ўз телефонисткаларини :, “Марҳамат, сизга қандай номер керак?” деган иборани худди “Хайрли тонг, сизга хизмат қилаѐтганимдан мамнунман” деган оҳангда талаффуз қилишга ўргатар экаи. Эртага телефон ѐнига борар

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
экансиз, буларнинг барини эсланг.
Бу қоидани иш юзасидан бўладиган алоқаларда қўллаб бўладими, нима деб ўйлайсиз? Иллюсфация тариқасида мен бир неча ўнлаб мисолларни келтиришим мумкинку-я, аммо бизда фақат иккитаси учунгина жой бор.
Нью-Иорқдаги йирик банклардан бирининг ходими Чарльз Р. Уолтерсга бир корпорация ҳақида конфиденциал доклад тайѐрлаш топширилган эди. Уолстер бундай муҳим маълумотларга эга фақатгина бир инсонни билар эди, холос. У йирик саноат компанияси бошқаруви раиси эди ва Уолстср у билан кўришишга келди. Унинг кабинетига кирар экан эшик олдида ѐшгина аѐлнинг калласи кўриниб, раисга бугун унииг учун ҳеч қандай маркаси йўқлигини айтганини эшитиб қолади. “Мен ўзимнинг 12
ѐшли ўғлим учун почта маркаларини йиғаман”,-дея ҳайрон бўлиб турган Уолтерсга тушунтирди раис.
Уолтерс мақсадини билдириб, суҳбатдошига саволлар бера бошлади. Раис эса ноаниқ, умумий ва мужмал жавоблар берар эди. Афтидан у гаплашишни хоҳламаѐтган эди ва ҳеч нима уни суҳбатга жалб қила олмади. Шу сабаб мулоқот қисқа ва маҳсулсиз бўлди.
Менинг тингловчиларим гурухида бу воқеани айтиб берар экан, Уолстер қўшиб қўйди: “Очиғини айтсам, мен нима қиларимни билмай қолдим. Сўпгра котибанинг гапини, марка ва 12 ѐшли ўғил ҳақидаги гапларни эсладим.,. Шу тобда банкимизнинг хорижий бўлимига бугун дунѐдан мактублар келиши ва бу ерда турли маркалар бўлиши ѐдимга тушди.
Кейинги куни мен раис қабулхонасига келиб, унинг ўғли учун бир неча маркаларим борлигини айтишларини сўрадим. Меии шарафли равишда унинг олдига олиб киришди. У мепинг совғамдан шу қадар мамнун бўлиб қўлимни қисдики, ҳатто кошрессга номзоди қўйилганида ҳам бу қадар бахтиѐр бўлмаган бўлар эди. Унинг юзидан нур ва меҳр ѐғилиб турар эди. “Мана буниси менииг Жоржимга жуда ҳам маъқул бўлади,- дер эди у маркаларни кўздан кечирар экан. – Мана бунисини қаранг-а! Ахир, бу ҳақиқий хазина-ку!”
Биз қарийб ярим соатлар чамаси маркалар тўғрисида суҳбатлашиб, унипг ўғлининг суратларини томоша қилдик. Шундан сўнг, ҳатто эслатмасам-да, мени қизиқтираѐтган барча саволларга деярли бир соатдан ортиқ вақт мобайнида батафсил жавоб берди. У ўзи биладиган барча нарсаларни менга гапириб бсрди, сўнгра ходимларини чақириб, улардан ҳам маълумот олди. Ҳатто, ўзининг бир неча ҳамкасбларига қўнғироқ қилиб, менга керакли бўладиган факт, рақамлар, доклад ва хатлар билан таъминлади. Журналистлар тили билан айтганда, мен сенсация даражасидаги муваффақият қозондим.”
Мана яна бир мисол.
Бир неча йиллар мобайнида филадельфиялик кичик К.М. Кпафл чакана тармоқ дўконларга эга йирик компанияга ўз кўмирини сотиш илинжида бўлган. Аммо бу

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
компания қандайдир бошқа шаҳарлик сотувчидан кўмир олишда давом этиб, уни нақ Кнафл контораси эшигининг олдидан олиб ўтар эди. Кнафл менинг машғулотларимнинг бирида чиқиш қилиб, бир типдаги чакана тармоқ дўконлар борасидаги норозилигини билдириб, уларни давлат учун офат, дея атади. Лекин, барибир у, ушбу компанияга нима учун маҳсулотини сота олмаѐтганлигини тушунмас эди.
Мен унга ўзгача тактика қўллашни маслаҳат бердим. Қисқа қилиб айтганда, бу воқеа шундай бўлди. Биз тингловчилар ўртасида “Бир типдаги чакана дўконлар давлатга фойдадан кўра кўпроқ зарар келтиради” деган мавзуда баҳс уюштирдик.
Менинг маслаҳатимга кўра Кнафл қарама-қарши позицияни эгаллади: у бундай дўконларни ҳимояси учуи чиқиш қиладиган бўлди. Сўнгра ўзи кўрарга кўзи
йўқ ўша компания бошлиғинипг олдига бориб: “Мен ўз кўмиримни сизга сотиш учун бу ерга келганим йўқ. Аксинча, сиздан ѐрдам. сўраб келдим” деди. Чиқиш қилиши лозим бўлган мунозара ҳақида сўзлаб бериб: “Сиздан кўмак сўрашимнинг боиси, бу борада сиздан-да ўтадиган даражада керакли маълумотларга эга бирон бир бошқа одамни билмаганимдир. Мен ушбу мунозарада голиб бўлмоқчиман, шу сабаб ѐрдам бера олсангиз, сиздан бениҳоя миннатдор бўлар эдим”, деб қўшиб қўйди.
Кнафлнинг ўзи гапириб берганидай, бу воқеанииг ҳотимасини келтираман:
“Мен бу одамдан бор-йўғи бир дақиқа ажратишини сўраган эдим. Шу шартга кўра у мени қабул қилишга рози бўлган эди. Мен унга муддаоимни айтганимдан сўнг эса у мени такаллуф ила ўтиришга таклиф этиб роппа-роса бир соату қирқ етти дақиқа суҳбатлашди. Ҳатто у яна бир раҳбар ходимни, бир типдаги чакана дўконлар ҳақидаги китоб муаллифини ҳам ѐнимизга чақиртирди. Шахсан ўзи бир типдаги чакана дўконлар эгалари Миллий ассоциациясига хат ѐзиб, шу мавзудаги мунозаралар ѐзувини олиб берди. Унинг нуқтаи назарига кўра, бир типдаги чакана дўконлар инсониятга катта фойда келтиради. У бир неча юзлаб ахоли пунктларига кўрсатаѐтган хизматидан фахрланади. Бу ҳақда тўлқинланиб гапирар экан, қувончдан кўзлари ѐниб кетар эди. Шуни ҳам тан олишим керакки, ҳеч қачон менинг ақлимга келмаган баъзи нарсаларга кўзимни очди. Бу масала юзасидан менинг фикримни тамоман ўзгартириб юборди.
Кетар чоғим эса мени эшикка қадар Қузатиб борар экан, елкамдан қучиб, мунозарада муваффақият қозонишимпи тилаб, тадбирдан сўнг упинг олдига кириб ўз вазифамни қандай адо этганлигим ҳақида гапириб беришимни сўради. Учрашув сўнгида эса: “Баҳорнинг охирида менинг ѐнимга кирсангиз, илтимос. Мен сизга кўмир буюртма қилмоқчи эдим” деди.
Бу мен учун ҳақикий мўъжиза эди. Мен томондан ҳеч қапдай бир илтимос бўлмай туриб ҳам у менинг кўмиримга харидор бўлди. Унинг ўзи ва муаммоларига самимий қизиқишим туфайли, ўн йилда ўзим ва кўмиримга қизиқтиришдек эриша олмагаи ишга икки соат ичида муваффақ бўлиб чиқдим.”
Сиз, жаноб Кпафл, ҳеч бир янгилик ихтиро қилмадингиз. Чунки сизга қадар, ҳатто Исо алайҳиссалом туғилишидан юз йиллар аввал машҳур Рим шоири Публий Сир:

www.kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi
“Биз бошқа одамлар билап, улар биз билан қизиқа бошлаганларидан сўнг қизиқа бошлаймиз” дея ѐзган эди.
Агар сиз инсонлар билан янада яхши чиқишишни истасангиз, маслаҳатим, доктор Генри Линкнинг “Динга қайтиш” номли китобини ўқинг. Йўқ, йўқ, сарлавҳасидан чўчимапг. Ушбу асар ўз муаммолари билан мурожаат қилган қарийб уч мингдан зиѐд одамни шахсан тадқиқ қилган ва маслаҳатларини берган таниқли психолог томонидан езилган. Доктор Линк ўзининг ушбу китобини бемалол “Қандай қилиб индивидуалликни шакллаитириш мумкин” дея номлаш мумкинлигини мен билан бўлган бир суҳбатида айтган эди. Чунки унинг мазмун моҳияти айнан шу ҳақда. Уйлайманки, бу китоб сизни қизиқтиради. Агар сиз бу китобни ўқиб, ундаги
маслаҳатларга амал қилсангиз, инсонлар билан бўладиган ўзаро муносабатларингизни жуда чиройли равишда қура оласиз.
Шундай қилиб, агар сиз атрофдагиларга ѐқмоқчи бўлсангиз, биринчи қоидага амал қилинг:
Бошқа одамлар билан чин дилдан қизиқинг.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *