3.1. Тиббиет ходимларининг жиноий жавобгарликка тортилиши:умумий тартиблар

Меъёрий – ҳуқуқий тариб:
Кейнги йилларда шифокорларга
нисбатан бепарволик туфайли
беморнинг ўлимига сабаб бўлган, ёки
беморнинг соғлигига жиддий зарар
етказганликда айбланиб, жиноий ишлар
қўзғатилмоқда.
Бундай турдаги жиноий ишлар бир қатор
ҳусусиятларга эга:

  • биринчи навбатда, деярли ҳар қандай
    тиббий хизмат оқилона хавф шароитида
    тақдим этилишини ҳисобга олиш керак.
    «Асосли таваккалчилик (риск) – бу
    хавфли ҳаракатларсиз ижтимоий
    фойдали мақсадга эришиш мумкин
    бўлмаган хатти – ҳаракатлар. Тиббиёт
    соҳасида асоссиз хавф – бу беморнинг
    соғлиғи эҳтиёжлари ва унга кўрсатилган
    тиббий аралашувнинг зарур эмаслиги
    билан белгиланнади.
  • иккинчидан, бундай ишларни тергови
    билан шуғуланаётган шахслар ҳамда
    судьялар, прокурорлар ва адвокатлар
    тиббиёт маълумотли бўлмаганлиги
    сабабли, улар етарли билим хажмига эга
    эмас, шунинг учун тиббиёт ходимлар
    турли вазиятда ўзини тутиш тактикаси
    ва харакатини адекват ва тўғри баҳола
    олишмайди. Шунга кўра, вужудга келган
    вазиятда судгача тергов олди
    суриштирув ва суд тиббиёт экспертизаси
    зарур.
    Юриспруденцияда жуда кенг тарқалган
    ҳодиса – қонунлар тўқнашуви (коллизия)
  • қонунларнинг бир-бирига қарама-
    қарши ҳолатлар борлиги тўғрисида
    унутмаслик керак.
    Ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизими, қоида
    тариқасида, маълум бир нозологияни
    даволашда стандартларга риоя
    қилмаслик билан ишлайди, чунки аслида
    тиббий ёрдам стандартлар ва клиник
    протоколлар асосида аҳолига
    кўрсатилади.
    Аммо ҳақиқий ҳаётга яқин тиббий
    стандартлар дастлаб тиббий – иқтисодий
    кўрсаткичлар сифатида яратилган эди.
    Доридармон кўрсатмаларини
    сохталаштириш, хизмат соҳтакорлиги,
    ҳужжатларни йўқ қилиш ёки йўқотиш
    ҳам хизмат жиноятлари ҳисобланади
    Тиббиётда мансабдор шахслар фақат
    бош врачлар, ўринбосарлар, бўлим
    бошлиқлари, яъни ташкилий, иқтисодий
    ва маъмурий тақсимлаш функцияларини
    бажарадиган шахслар ҳисобланади.
    Жиноий таъқиб қилиш ҳолатда шифокор
    жавобгар бўлиши эхтимоли қуйидаги
    учта ҳолатда мавжуд:
  1. Тиббий ёрдам кўрсатишда йўл
    қўйилган камчилик.
  2. Бемор соғлиғи ҳолатининг
    ёмонлашиши (соғлиғининг ёмонлашиши
    42
    даражасига қараб жиноятларнинг
    таснифи). Жиноий жавобгарлик фақат
    шифокорнинг ҳаракатлари
    (ҳаракасизлиги) оқибатида беморнинг
    соғлиғига ўғир зарар етказилганда ёки
    беморнинг вафотига олиб келган
    ҳолатлардагина юзага келади
    (Ўзбекистон Республикаси Жиноят
    кодексининг 116, 102, 111-моддалари)
  3. Тиббий ёрдамни кўрсатишдаги
    камчиликлар (шифокорнинг ҳатти-
    ҳаракатлари) ва беморнинг аҳволи
    ёмонлашиши ўртасида ўрнатилган
    тўғридан-тўғри сабабли натижавий
    боғлиқлик. Бу мажбурий шарт.
    Шифокорнинг қуйидаги хатти-
    харакатлари учун у жиноий
    жавобгарлигига тортилади:
  • кечиктирилиб кўрсатилган ёрдам.
    Бемор тез ёрдам хонасига келганида,
    унга узоқ вақт давомида эътибор
    берилмаганлик, бунинг оқибатида бемор
    вафот этган.
  • беморнинг оғирлиги аҳволи,
    шунингдек касаллик тарихи ва
    касаллигининг оғирлигини нотўғри
    баҳолаш. Масалан, шифокор даволашни
    белгилайди, у оз ёки умуман самарасиз
    бўлиб чиқади, шу билан бирга бу
    беморга кўрсатилиши мумкин бўлган
    бошқа усуллар қўлланилмаган.
  • беморни етарли даражада ёки сифасиз
    текшириш, нотўғри ташхис қўйиш,
    эътиборсизлик, ўз вазифаларини лозим
    даражада бажармаслик, совуққонлик.
    Тиббиёт ташкилоти томонидан
    кўрсатилаётган тиббий ёрдам сифатини
    назорат қилиш, тиббий комиссияни
    чақириш, мустақил суд-тиббиёт эксперт
    хулосасини олиш каби жиноий
    жавобгарликнинг пайдо бўлишининг
    олдини олиш усуллари мавжуд.
    Тиббий комиссия шифокорлардан
    иборат бўлиши ва уни тиббиёт
    ташкилоти раҳбари ёки унинг
    ўринбосарларидан бири бошқариши
    керак.
    Бундай комиссия тиббий муассасада
    мураккаб ва зиддиятли ҳолатларда
    қарорлар қабул қилиш, фуқароларнинг
    меҳнат қобилиятини ва айрим тоифадаги
    ишчиларнинг касбга лаёқайдлигини
    аниқлаш, сифатни баҳолаш ишларни
    бажариш, даволаш-диагностика
    тадбирларининг сифатини,
    асосланганлигини ва самарадорлигини
    текшириш, шу жумладан, дори-
    дармонларни буюриш, даволанишни
    тайинлаш, уни коррекция қилиш ва
    бошқа тиббий масалаларни таъминлаш
    мақсадида ташкил этилган.
    Тиббий комиссиянинг қарори баённома
    билан расмийлаштирилади ва беморнинг
    тиббий ҳужжатларга киритилади.
    Тиббий комиссиянинг баённомаси
    жиноий иш ҳужжатларига қўшиб
    қўйилиши мумкин.
    Мустақил суд тиббий экспертга
    мурожаат қилинган тақдирда, суд
    тиббий экспертизаси терговчи
    томонидан белгиланиши ёки суд қарори
    билан тайинланиши мумкинлигини
    ҳисобга олиш керак. Шунингдек,
    тиббиёт ташкилоти экспертга мурожаат
    қилиш ҳуқуқига эга.
    43
    Қонунчиликка асосан тиббиёт
    ташкилоти тиббий хулосалар олиш учун
    тиббий ҳужжатлар нусхаларини
    экспертиза муассасасига топшириш
    масаласи билан боғлиқ барча ҳуқуқларга
    эга, бу ҳолда беморнинг ҳужжатларни
    топширишга розилиги талаб
    қилинмайди.
    Ўзбекистон Республикасининг
    “Фуқаролар соғлигини ҳимоя қилиш
    тўғриси”даги қонунининг 45-моддасида
    тиббий сирни ташкил этадиган
    маълумотларни тақдим қилишҳолатлар
    тўлиқ рўйхати белгиланган.
    Кўпинча тиббиёт ходимларига нисбатан
    жиноий ишлар қуйидаги моддалар
    бўйича қўзғатилади:
    — Ўз.Р. ЖКнинг 116-моддаси (беморга
    ёрдам бермаслик);
    — Ўз.Р. ЖКнинг 102-моддаси
    (Эҳтиётсизлик орқасида одам ўлдириш);
    — Ўз.Р. ЖКнинг 111-моддаси
    (Эҳтиётсизлик орқасида баданга ўртача
    оғир ёки оғир шикаст етказиш)
    — Ўз.Р. ЖКнинг 186-моддаси
    (Хавфсизлик талабларига жавоб
    бермайдиган товарларни ўтказиш
    мақсадини кўзлаб ишлаб чиқариш,
    сақлаш, ташиш ёхуд ўтказиш, ишлар
    бажариш ёки хизматлар кўрсатиш);
    — Ўз.Р. ЖКнинг 207-моддаси (Мансабга
    совуққонлик билан қараш).
    Тергов бир неча босқичда олиб борилади
    ва шу вақтда шифокорнинг ўзини
    тутиши жуда муҳимдир.
    Кўпгина жиноий ишлар фақат тиббиёт
    ходими ўзини нотўғри тутганлиги
    сабабли қўзғатилган, бу эса жиноий иш
    қўзғаш учун индикатор бўлиб хизмат
    қилади, гарчи ҳақиқий сабаблар
    бўлмаган бўлса ҳам.
    Ўзингизнинг фойдангиз учун муайян
    ҳаракатлар алгоритмига риоя
    қилишингиз керак, хусусан:
    Биринчидан, тергов органларига бемор
    вафот этган тақдирда, жиноят
    тўғрисидаги қариндошларидан, ёки
    беморнинг ўзидан, агар унинг соғлиғига
    зарар етказилган деб ҳисобласа ариза
    юборилади. Суриштирув тадбирлари
    ўтказилади ва ушбу босқичда суд-
    тиббий экспертизаси тайинланади.
    Қоида тариқасида, бундай экспертизалар
    бирламчи тиббий ҳужжатлар асосида
    амалга оширилади. Шунинг учун барча
    тиббий ҳужжитларни ўз вақтида сифатли
    ва тўғри тўлдириш муҳим ахамиятга эга.
    Тўғри тўлдирилган ҳужжатлар асосида
    жиноят ишини қўзғалишининг
    эҳтимолини камайтириш ёки олдини
    олиш мумкин. Aгар тиббий
    ҳужжатларни ўрганиб чиққач,
    экспертлар кўрсатилган тиббий ёрдам ва
    вужудга келган оқибатлар ўртасида
    сабабий – оқибатли боғлиқлик йўқ деган
    хулосага келсалар, жиной иш
    қўзғалишни рад этилади.
    Aгар шифокор биринчи маротаба
    терговчи томонидан чақирилса, аксарият
    ҳолларда у аввал гувоҳ сифатида
    кўрилади. Энг яхши вариант –
    адвокатнинг ёрдамидан фойдаланиш.
    Чунки сиз осонгина гувоҳдан гумон
    қилинувчига ёки айбланувчига
    айланишингиз мумкин, бу кўпинча
    содир бўлади. Шунинг учун, қўрқманг ва
    ўз ҳуқуқларингизни таъминланишини
    44
    талаб қилинг. Терговчининг фақат бирор
    нарсада айбдор одамлар адвокат
    хизматидан фойдаланишади ва терговчи
    олдига келганлиги ҳақидаги гапларига
    эътибор бермаслик керак. Малакали
    мутахассис адвокат иштирокида жиноий
    таъқиб қилиш вакиллари ўзларини
    ваколатлари доирасида тутадилар.
    Бундан ташқари, адвокат гувоҳлар,
    айбланувчилар, гумон
    қилинувчиларнинг хатти-ҳаракатларини
    тўғирлаш ҳуқуқига эга. Ҳеч бўлмаганда
    адвокат нима гапириш кераклигини ва
    нима айтиш керак эмаслигини
    тушунтиради.
    Прокурор билан махфий ишончли
    суҳбатларга киришга ҳожат йўқ, айниқса
    суҳбат турли техника воситаларида ёзиб
    олиниши мумкин.
    Фуқаролик процессида жавобгарлик
    тиббий ташкилот томонидан
    таъминланади. Шунга кўра, тиббий
    ташкилот катта зарар кўриши мумкин.
    Шахсий лицензия жорий этилгунга
    қадар, тиббий муассасада хато ёки
    қасддан беморга етказилган моддий
    зарар учун бирдамлик (солидар)
    жавобгарлиги олиниши керак.
    Беморни касалхонага ётқизиш учун
    тиббий хизматларни кўрсатиш
    шартномаси асос бўлганлиги сабабли,
    тиббий муассасалар “Ижрочи” ва бемор
    “Буюртмачи” томонлар ҳисобланади.
    Шартнома шартларига мувофиқ тиббий
    хизматларнинг сифати ва ўз вақтида
    кўрсатилиши учун жавобгарлик тиббий
    муассасага юклатилади.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *