ish reja

1-dars. Mavzu: O’ZBEKISTONDA DAVLAT TILI VA BOSHQA TILLARNING RIVOJI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

O’ZBEKISTONDA DAVLAT TILI VA BOSHQA TILLARNING RIVOJI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Tilning ijtimoiy hodisa ekanligi, dunyo tillari tizimi, davlat tili.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga O’zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqidagi Qonunining ahamiyatini va undagi ayrim moddalarning mohiyatini tushuntirish

Tarbiyaviy: O’quvchilarda ona tiliga muhabbat, til o’rganishga qiziqish uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, ”O’zbekiston Respublikasi Davlat tili to’g’risidagi” Qonuni;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish);

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-til-ijtimoiy hodisa ekanligini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-davlat tilining ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o’rnini tushunib yetadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni o’quvchilarga quyidagi savollarni berish bilan boshlaydi:

1. O’zbek tili deganda qanday tilni tushunasiz?

2.O’zbekistonda qaysi til Davlat tili? Davlat tili deganda nimani tushunasiz?

3.O’zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonuni qachon qabul qilingan?

O’qituvchi o’quvchilardan savollarga aniq va lo’nda javoblar olgach, ularning fikrlarini umumlashtirib, to’ldirib quyidagilarni bayon etadi:

1989-yil 21 -oktabrda milliy uyg’onishning ilk amaliy samarasi sifatida “O’zbekiston Respublikasining Davlat tili haqida”gi Qonuni qabul qilindi. Davlat tomonidan himoyaga olingan, ijtimoiy-siyosiy, madaniy va ma’rifiy sohalarda, rasmiy hujjatlarni yuritishda qo’llanadigan til davlat tili deyiladi. Qonun natijasi o’laroq o’zbek tilining ko’p yillar davomida top-talgan go’zalligi, jozibasi, haq-huquqlari tiklana boshlandi, o’zbek tilini butun choralar bilan rivojlantirish davlat ishiga aylandi, respublikada o’zbek tilining ijtimoiy mavqeyi tiklandi, uni qo’llash doirasi kengaydi va o’rganish izchillik bilan yo’lga qo’yildi.

Qonun Sizga o’zbek tilining fonetika, leksikologiya, so’z yasalishi, morfologiya va sintaksisga oid nazariy masalalarni chuqur o’rganish, o’zbek tilida to’g’ri, aniq, ravon, sodda, izchil va mantiqli yozma hamda og’zaki nutq tuzish ko’nikmalarini egallash vazifasini qo’yadi.

O’qituvchi suhbatidan so’ng darslikdagi 1-mashqqa ko’ra O’zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonunidan olingan moddalar yuzasidan bahs o’tkaziladi.

Keyin o’quvchilar bilan 2-mashq hajariladi. O’quvchilar “Tilni bilish dilni bilishga yo’l ochar” mavzusida main tuzadilar.

O’qituvchi ularning fikriga qo’shimcha tarzda Avaz O’tarning “Til” she’rini o’qib beradi hamda tuzilgan matn va she’r asosida til o’rganishning ahamiyatini tushuntiradi.

Ko’p tilni bilish kishining dunyoqaraihini, bilim doirasini kengaytiradi, turli xalqlarningtarixi, siyosati, iqtisodi, geograflyasi, madaniyati, san’ati va yashash tarzini mukammal o’rganish imkonini beradi.

Tillarkelib chiqishi asosiga ko’ra qarindosh va qarindosh bo’lmagan tillarga bo’linadi. Bir bobo til asosida shakllangan tillar qarindosh tillar hisoblanadi. Ular fonetik, lug’aviy grammatik jihatdan o’xshash bo’ladi. Qarindosh til sohiblari tarjimonsiz bir -birlarini tushunadilar. Turli bobo tillar asosida shakllangan, fonetik, lug’aviy, grammatik jihatdan noo’xshash tillar esa qarindosh bo’lmagan tillar hisoblanadi.

Xuddi shularni uqtirish uchim o’quvchilar bilan mashq doirasida quyidagi savollar asosida suhbal uyushliiiladi:

1.Qanday tillar qarindosh tillar hisoblanadi?

2. Qarindosh bo’lmagan tillar deganda qanday tillarni tushunasiz? So’ngra mashqda berilgan tillar o’quvchilar faolligidaquyidagichaguruhlanadi:

O’zbek tiliga qarindosh tillar

qozoq, qirg’iz, uyg’ur, qoraqalpoq, tatar

O’zbek tiliga qarindosh bo`lmagan tillar

arab,ingliz,fransuz,xitoy,hind

Hozirda ona tili bilan bir qatorda rus tili, dunyo tillari orasida mashhur bo’lgan ingliz tilini o’rganish davr talabiga aylandi.

Mashqni bajarishda o’qituvchi “Kim topqir va chaqqon?” nomli musobaqa o’yinidan foydalanishi mumkin. Shundan so’ng suhbat yana davom ettiriladi. O’zbek tili bilan bir qatorda ko’rsatilgan tillar qadimgi turkiy bobo til asosida shakllangan, Fonctik, lug’aviy, grammatik o’xshashligi bois qarindoshlik kasb etishini til (o’zbek, qoraqalpoq, qirg’iz, uyg’ur tillari), dil (azarbayjon, turkman, tillari), tel (tatar tili); tuz (o’zbek, qirg’iz, uyg’ur tillari), duz (qoraqalpoq, ozarbayjon, turkman tillari) kabi so’zlar qiyosi asosida tushuntiradi.

Keyingi darslarda 5-sinfda “Fonetlka”, jumladan, “Unli tovushlar” mavzusi yuzasidan takrorlash va o’rganilganlarni mustahkamlash darsi bo’lishini ta’kidlab o’rganilganlarni takroriy o’qish va 5-mashq uyga vazifa sifatida topshiriladi.

Mashq javobi: 1) qoraqalpoq; 2) boshqird; 3)qozoq; 4) qirg’iz; 5) uyg’ur.

2-dars. UNLI TOVUSHLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

UNLI TOVUSHLAR

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fonetika,tovushlar,unli tovushlar,a,o,i,e,o’,u

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarning unli tovushlar yuzasidan olgan nazariy bilimlarini amaliy mashqlar asosida mustahkamlash;

Tarbiyaviy: O’quvchilarga onaning ulug’ligini uqtirish,ularda mehnatga, hunar o’rganishga qiziqish uyg’otish;

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil va ijodiy fikrlash ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fonetika bo’limi haqidagi bilimlarini umumlashtirib oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-tovushlar tasnifini amalga oshira oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars o’qituvchi tomonidan 1-, 2-savol va topshiriqlarga ijodiy yondashgan holda, quyidagi savollar asosida unli tovushlar haqida o’rganilganlarni takrorlash bilan boshlanadi:

1. Nutq tovushlari necha turli bo’ladi?

2.Unli tovushlar deb qanday tovushlarga aytiladi?

3.O’zbek tilida nechta unli tovush bor? Ularni ayting.

4.O’zbek tilidagi unli tovushlar qanday tavsifga ega?

Unli tovushlarga oid nazariy bilimlar takrorlangach, o’quvchilar 3-topshiriqqa ko’ra bilish, tuzish, o’lka, erk, olam so’zlari tarkibidagi unli tovushlarni aniqlaydilar va o’qituvchining quyidagi savollari asosida ularni tahlil qiladilar:

1. So’zlarda qaysi unli tovushlar qo’llangan?

2.Ularning talaffuzi qanday?

3.Unli tovushlarning o’zgarishi so’zga qanday ta’sir qiladi?

6-mashqda berilgan so’zlardagi nuqtalar o’rniga unli tovushlarniqo’ydirish asosida o’quvchilarda unli tovushlarni to’g’ri qo’llash ko’nikmasi shakllantiriladi va unlilar imlosiga doir bilimlari mustahkamlanadi:

Namuna: Mana quyosh ko’tarildi. Ona haykali, yog’dular ichida oftobday porlab turibdi. (E. Oxunova)

Mashq matni asosida dunyoda eng aziz va eng ulug’ inson ona ekanligi, onani hurmat qilish, e’zozlash va qadrlash har bir farzand uchun ham qarz, ham farzligi uqtiriladi.

7-mashqni bajartirish asosida o’quvchilarning unli tovushlarga oid bilimlari yana bir bora mustahkamlanadi, chunki mashqda berilgan maqollardagi barcha unli tovushlarning talaffuzi va imlosi tahlil qilinadi hamda maqollar asosida axloqiy tarbiya beriladi.

Mavzuga oid 8-mashqni “Kim topqir va zukko”o’yini asosida bajartirish maqsadga muvofiq. O’yin shartiga ko’ra, o’quvchilar tomo­nidan so’zlardagi nuqtalar o’rniga unli tovushlar to’g’ri qo’yilishi, so’zlar hosil qilinishi va ularni qatnashtirib gaplar tuzilishi lozim. O’yin yakunida o’quvchilar olgan o’rinlariga ko’ra baholanadilar.. O’yin shartini tushuntiriladi va mashqni bajarishga oid namuna ko’rsatiladi: zar, zir,zo`r,zor-zor,zo`r kabi.Zar qadrini zargar biladi. (Maqol) Zir titradi. Nimani gllsang xor,shungabo’lasan zor. (Maqol) Uzor-zor yig’ladi. Zo’rga ham zo’rdek balo bordir.(Maqol)

Mashq shartiga ijodiy tarzda yondashib mazkur so`zlarning lug’aviyma’nosini izohlanadi, ma’noviy farqi tushuntiriladi, bu holat unli tovushlargabog’liqligini ta’kidlanadi.

9-mashqni ham shu tarzda bajartiriladi, quyldagi tog’ri javobni topish mumkin: Tili shirinning do’sti ko`p.

Undosh tovushlar yuzasidan o’rganilganlarni takrorlash va 10 mashqni bajarish uy vazifasi sifatida topshiriladl

3-dars. UNDOSH TOVUSHLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: UNDOSH TOVUSHLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fonetika,tovushlar,undosh tovushlar,lab undoshlari,til undoshlari,bo’g’iz undoshi,jarangli va jarangsiz undoshlar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarning undosh tovuslilar yuzasidan olgan bilimlarini takrorlash asosida mustahkamlash;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,”Unli va undosh tovushlarning farqli belgilari” nomli ko’rgazma,”Undosh tovushlar” nomli ko’rgazma

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-undosh tovushlarni izohlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-jarangli va jarangsiz undoshlarini yozma nutqda o’rinli ishlata oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsni qiziqarli o’tkazish maqsadida “Ohangdosh so’zlar” o’yinini o’tkazish maqsadga muvofiq.O`yinda sinf o’quvchilari “Topqirlar” va “Zukkolar” kabi ikkl guruhga bo’linadilar, ohangdosh so’zlar qatorini tez hamda ko’p topish bo’yicha musobaqalashadilar. Bunda bir guruh birso’zni aytishi bilan ikkinchisi uning ohangdosh juftini topadj, Masalan,

Topqirlar guruhi Zukkolar guruhi

bong tong

bola lola

Shu o’rinda ohangdosh so’zlar she’rda qofiya uchun asos bo’lishini, adabiyotshunoslikda ohangdosh so’zlar qofiyadosh so’zlar deb atalishini eslatib o’tiladi

O’yinni sinf o’quvchilarining bilim darajasidan kelib chiqib adabiyot darsida o’rganilayotgan yoki ularning o’zlari yod olgan she’rlardagi ohangdosh qofiyadosh so`zlarni topish va talaffuzini tushuntirish shart qilib qo`yiladi.

Masalan, O’zbekiston Respublikasining Davlat madhiyasidagi ohangdosh so’zlarni aniqlash.

Namuna: Serquyosh hur o ‘Ikam, elga baxt, najot,

Sen o’zing do’stlarga yo’ldosh, mehribon.

Yashnagay to abad ilm-ufan, ijod,

Shuhratingporlasin toki bor jahon! (A.Oripov)

She’rdagi ohangdosh so’zlar: najot-ijod; mehribon-jahon kabi.

“Ohangdosh so’zlar” o’yinidan so’ng o’qituvchi “Unli va undosh tovushlar qanday xususiyatlarga ko’ra farqlanadi?” degan savol bilan muammoli vaziyat yuzaga keltiradi. Muammoli vaziyat munozara, bahs, (ortishuvlar asosida hal qilinadi.O’quvchilarning javobi to’ldiriladi va ularga quyidagi jadvalni taqdim etiladi.

Unli va undosh tovushlarning farqli belgilari
Farqlovchi belgilar Nutq tovushlari
Unli tovushlar Undosh tovushlar
Tarkibiga ko’ra Sof ovozdan hosil bo’ladi. Ovoz va shovqindan hosil bo’ladi
Hosil bo’lishiga ko’ra Ularning hosil bo’lishida o’pkadan kelayotgan havo ma’lumto’siqqa uchramaydi Ularning hosil boiishida o’pkadan kelayotgan havo ma’lum to’siqqa uchraydi
Vazifasi (bo’g’in hosil qilishi va qilolmasligi)ga ko’ra Bo’g’in hosil qiluvchi asosiy vosita Yakka holda bo’g’in hosil qila olmaydi.

Shundan so’ng o’qituvchi “Undosh tovushlar” nomli ko’rgazma asosida mavzuga oid savol va topshiriqlarni bajartiradi. O’quvchilar o’z fikrlarining mantiqiy asosi sifatida 11-, 12-mashqlarni bajaradilar. Mazkur mashqlarni jadvallar tuzish va ularni toldirish

tarzida bajartirish maqsadga muvofiq. Masalan, 11-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar berilgan matndagi undosh tovushlarni talaffuz o’rniga ko’ra quyidagidek jadvalga joylashtiradilar:

Lab undoshlari h, p, m
Til undoshlari 1,d,s,sh,n,chj,y,q,g’
Bo’g’iz undoshi h

Yuqorida tavsiya etilgan jadvallarga asoslangan holda o’quvchilarga 13-, 14-mashqlar bajartiriladi. Mashqlarni bajartirishda sinf o’quvchilarini iqlidorli, yaxshi, o’rtacha o’zlashtiruvchi va o’zlashtirishi pastroq o’quvchilarga ajratgan tarzda yondashish hamda shunga muvofiq o’quv yukini qo’yish yaxshi samara beradi.

15-mashqdagi rasm asosida “Mustaqillik bayramida” nomli ijodiy matn tuzish uy vazifasi qilib beriladi.

4-dars. O’ZBEK ALIFBOSI VA IMLO QOIDAIARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O’ZBEK ALIFBOSI VA IMLO QOIDAIARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Harf,alifbo,yozma nutq,imlo,orfografiya.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarni “Lotin yozuviga asoslangan yangi o’zbek alifbosiga o’tish to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikail Qonuni bilan tanishtirish va o’zbek alifbosiga oid bilimlarini mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda yozma nutq odobiga old xislatlarini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda kuzatuvchanlik, sinchkovlik xislalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: o’yin va suhbat;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, “Yangi o’zbek alifbosi” nomli ko’rgazma, Lug’atlar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-Lotin yozuviga asoslangan yangi alifbo haqida tushunchalari kengayadi;

-ijtimoiy hayotda yozuvning ahamiyatini tushunib yetadi;

-imlo qoidalari bo’yicha malakasi oshadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi mazkur darsni noan`anaviy tarzda yozuvning inson hayotidagi o’rni haqidagi hikmat va chiroyll xatosiz yozishga oid ibrat sabog’i bilan boshlaydi. Hikmat va ibratga oid matnlarni ifodali o’qib eshittiradi va mazmun-mohiyatini hayotiy dalillar asosida tushuntiriladi.

Hikmat: Yozuv-ilmning yarmi.

Ibrat: Zahiriddin Muhammad Bobur o’g’li Humoyunga quyidagicha maktub yozadi: “Xating xud tashvish bila o’qusa bo’ladur, vale asmu mug’laqdur (juda chalkashdir). Nasri muammo hech kishi ko’rgan emas. Imlong yomon emas.Iltifotni to bila bitibsen, qulunjni yo bila bitibsen. Xatingni xud har tavr qilib o’qusa bo’ladur, vale bu mug’laq alfozingdin (chalkash so’zlar) maqsad tamom mahum bo’lmaydur (tushunmaydi). G’olibo xat bitarda kaxilliging (bo’shliging) ham ushbu jihattindir. Takalluf (hashamat, bezak) qilay deysan, ul jihatdin mug’laq bo’lur, din nari betakalluf va ravshan va pok alfoz (til) bila biti, ham senga tashvish ozroq bo’lur va o’qig’uvchiga. (“Boburnoma”dan)

Hikmat va “Boburnoma”dan olingan parcha asosida o’qituvchi o’quvchilarga yozuv va imloning ahamiyatini, xat yozish odobini tushuntiradl. So’ngra o’qituvchi o’quvchilarni Qonun matni bilan tanishtiracli. Darslikdagl mavzuga oid savollar asosida suhbat uyushtiradi, respublikaning har tomonlama kamol topishini va jahon aloqa tizimiga kirishi-nijadallashtirilh maqsadlda lotin yozuviga asoslangan o’zbek alilbosi joriy etilayotganini daliilar asosida tushuntiradi.

O’zbek allfboil “Kim tez va to’g’ri ayta oladi?” musobaqasi tarzida ayttiriladl. Shu o’rinda alifboni noan’anaviy teskari tarzda ayttirib ko’rish, alifbo asosida “So’zlar zanjiri” o’yinini o’tkazish ham yaxshi natija beradi.

N a m u n a : So’zlai zanjiri: adib- bod- de -eg -goh — huzur kabi.

“So’zlar zanjiri” o yini allfbodagi harflarga asoslangan bo’lib, berilgan bir so’zning oxirgi harfibilan boshlanuvchi so’z aytiladi va o’yin shutarzda davom ettiriladi. O’yin o’quvchilarning so’z boyligini boyiladi, izlanishga, ijodkorlikka o’rgatadi va ularning xotirasida alifboni mustahkamlaydi. Keyin o’qituvchi “O’zbek alifbosi tavsifi” nomli ko’rgazma asosida o’quvchilarni fikrlashga da’vat etadi va ularning alifboga tavsif berishlarini so’raydi.

Yangi o’zbek alifbosining tavsifi va tasnifi
Harflarning turlari Bosma Kichik harflar:

a b d e f g h I j k l m n o p q r s t u v x y z o’ g’ sh ch ng

Bosh harflar:

A B D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V X Y Z 0′ G’ Sh Ch Ng

Yozma Kichik harflar:

a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o’ g’ sh ch ng

Bosh harflar:

A B D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V X Y Z O’ G’ Sh ChNg

Yozma kichik harflarning yozilishiga ko’ra turlari 1. Ikki chiziqoralig’iga yoziladigan harflar:

a e i m n o` r s u v x o` sh ch

2. Satr chizig’idan yuqoriga ko’tarib yoziladigan harflar:

b d r l t h

3. Satr chizig’idan quyiga tushirib yoziladigan harflar:

q g j z y ng

4.Satr chizig’ining ustiga ko’tarib va ostiga tushirib yoziladigan harf: f
Yozma harflarning tutashtirilishiga ko’ra turlari. 1. Yuqori qismidan tutashtiriluvchi harflar: o o` v
2. Pastki qismidan tutashtiriluvchi harflar:

a d e h i k l m n r t u x z sh ch

3. O’rta qismidan tutashtiriluvchi harflar:

v f g j z q y g` ng

Darsni qiziqarli o’tkazish maqsadida R. Jumaniyozov, T. Zufarovning alifbo va harflarga oid she’rlaridan foydalanish, ularni yod oldirish, rollargabo`lib, she’rlarni ifodali o’qitish va sahna ko’rinishlari ham tayyorlatish muqsadga muvofiq. Masalan, alifbo tahlilini ana shu kitobdan olingan quyidagi she’riy parcha bilan boshlash ham mumkin:

Aslim ,naslim “Alifbo” Bizni yaxshi bilsangiz,

Harflar menga jo-bajo. Hurmat bajo qilsangiz.

Yigirma to`qqiz askarmiz, Bo`lursiz haqqa vosil,

Birlashsak-so`z lashkarmiz. Ilmdan murod hosil.

Do`stga bag`ri kenglarmiz, So`ylab ajdod qadrini,

Dushmanlarni yengamiz. Ham avodlar dardini…

O’qituvchi yozma nutqda imlo qoidalariga amal qilish lozimligini ta’kidlaydi va “Imlo qoidalari deganda nimani tushunasiz?” — deb savol beradi. O’quvchilar tomonidan bcrilgan javoblami to’ldirib, to’g’ri va xatosiz yozish: unli va undosli harflarni, bosh harflami, tutuq belgisini o’rinli qo’llash, to’g’ri bo’g’in ko’chirish, qo’shma so’zlarni qo’shib, ajratib yozish haqidagi qoidalar imlo qoidalari deb atalishini, yangi o’zbek alifbosiga asoslangan “O’zbck tiliningasosiy imlo qoidalari” 1995-yil 24-avgustda O’zbekislon Rcspublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tasdiqlanganligi va unga amal qilish shartligini uqtiradi. Bo’sh vaqtlarda mazkur asosiy imlo

qoidalari” 1995-yil 24-avgustda O’zbekislon Rcspublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tasdiqlanganligi va unga amal qilish shartligini uqtiradi. Bo’sh vaqtlarda mazkur asosiy imlo qoidalarini o’rganishni topshiradi. Foydalanish uchun “Imlo lug’ati”ni tavsiya etiladi.

Mavzuning davomi sifatida maktabdagi devoriy gazetalar, peshlavhalarda, dars jadvaliva boshqa yozuvlarning imlosi haqida hamda ulardagi (mavjud bo’lsa) imloviy xatolar haqida suhbatlashiladi, darslikdagi 16-, 17-, 18-mashqlar bajartiriladi.

16-mashq shartiga ko’ra serob, rost, gurillab, sohil, burishgan, hunarx mashaqqat, talabgor, shamollar, behad kabi so’zlarning talaffuzi va imlosidagi farqlar S.Rizayevning “Imlo va talaffuz lug’ati” (Toshkent,1998) kitobidan foydalangan holda lushuntiriladi:

N a m u na : O’zbek tilidagi ayrim so’zlar oxirida ketma-ket kelgan undoshlardan oxirgisi talaffuzda tushirib qoldirildi. Masalan, rost so’zi ros shaklida talalliiz qilinadi, imlo qoidalariga muvofiq rosttarzida yoziladi. Go ‘sht, do ‘st, past, g’tsht, artist kabi so’zlarda ham shu holat kuzatiladi.

19-mashq shartiga ko’ra berilgan so’zlar ishtirokida darslikdagi namunaga muvofiq gaplar tuish hamda ularning talaffuzi va imlosidagifarqlarni topish, “Bo’g’in va urg’u” mavzusi yuzasidan o’rganilganlari takrorlab kelish uy vazifasi qilib beriladi.

5-dars. BO’G’IN VA URG’U

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

BO’G’IN VA URG’U

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fonetika,fonetik birliklar,bo’gin,ochiq bo’gin,yopiq bo’g’in,urg’u.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Bo’g’in va urg’uga oid nazariy bilimlarni amaliy mashqlar asosida musialikamlash .

Tarbiyaviy: O`quvchilarda ilmga mehr-muhabbat uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, Lug’at diktant matni;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-bo’ginning amaliy ahamiyatini tushunib yetadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-o’zbek va boshqa tillarda urg’uning o’rni va ahamiyatini his qiladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsni lug’at diktant bilan boshlash mumkin. Diktant asosida avvalgi darsda o’rganilgan so’zlar talaffuzi va imlosi yuzasidan berilgan bilimlar yana bir bora mustahkamlanadi.

Lug’at diktant uchun so’zlar: savob, qand, go’sht, do’st, fikr, zikr, hukmi,jahon, hurriyat, darvoza, tarozibon, kompaniya.

So’zlarni bir o’quvchi yozuv taxtasiga, qolgan o’quvchilar daftariga yozadilar. O’qituvchi so’zlarning imlosini tekshirib, xatolar bolsa,ularning to’g’riyozilish shakllarini,xatolarning yuzaga kelish sabablarinitushuntiradi hamda xato yozgan o’quvchilarga mazkur so’zlarni qayta- qayta yozish yuzasidan topshiriqlar beradi. Darsda uzviylik va izchillikni ta’minlash maqsadida o’quvchilarga bo’g’in va urg’uga oid nazariy fikrlarni lug’at diktant matnidagi so’zlar asosida izohlashni topshirish mumkin.. Masalan, o’quvchilar “Bo’g’in deb nimaga aytiladi?” degan savolga ( “Bir havo zarbi bilan aytilgan tovush va tovushlar majmuyi bo`gin deytladi”, — deb javob berishgach, diktant matnidagi so’zlarni bo`g`inga” ajratadilar. Ular so’zlarni sa-vob; fikr, ja-hon tarzida

bo`g`inlarga. o’z navbatida, ularni ochiq vayopiqbo’g’inlarga ajratadilar.

Nazaiy fikrlarni asoslash uchun 20-mashq 3 o’quvchi ishtirokida “Kim chaqqon va zukko?” o’yini asosida bajartiriladi. Qolgan o’quvchilar hakamlar, o’qituvchi esa bosh hakam vazifasini bajaradi. Mashqdagi topshiriqqa asoslangan holda 1-o`quvchi matndagi bir bo’g’inli va ikki o`quvchi uch bo’g’inli , 3-o’quvchi to’rt bo’g’inli va besh

bo’g’inli so’zlarni yozuv taxtasidagi o’zlariga ajratilganjadval qatoriga quyidagi tartibda yozadilar:

1-bo`g`inli so`zlar Ikki bo`g`inli so`zlar Uch bo`g`inli so`zlar To`rt bo`g`inli so`zlar
bu o-zod Mu-no-sib Fu-qo-ro-si

So’ng “Bo’g’in qanday amaliy ahamiyatga ega?” – savoli bilan suhbat davom ettiriladi. Agar o’quvchilar qiynalsalar, “Bo’g’indan biz qaysi o’rinda va nima maqsadda foydalanamiz?”, “So’zlarni bo’g’inga ajratish sizga qanday hollarda qo’l keladi?”, “Siz o’qisbni va yozishni qanday o’rgangansiz?” kabi javobga yetaklovchi savollar bcrilishi ham mumkin. O’qituvchi o’quvchilarning bu boradagi javoblarini to’ldirib, quyidagilarni aytadi:

\ Bo’g’in quyidagi amaliy ahamiyatlarga ega: 1. Bolalarga savod-o’qish va yozishni o’rgatish bo’g’inga asoslanadi. Masalan, “Alifbe” kitobi fikrimizni tasdiqlaydi.

2.Yozuvda satrdan satrga so’zlar bo’g’in asosida Ito’chiriladi.

3.She’riyatda she’r vaznlarini bclgilash bo’g’inga asoslanadi. Aniqrog’i, bavazni bo’g’inlarning miqdoriga, aruz vazni bo’g’inlarning cho’ziq va qisqaligiga asoslanadi.

Mavzuga oid 21-mashqni ham “Kim chaqqon va zukko?” o’yini tarzida bajartirishi mumkin. Bunda o’quvchilar berilgan so’zlardagi ochiq va yopiq bo’g’inlarni aniqlaydilar.

Urg’u haqidagi takrorlash sinov suhbati quyidagi savollar asosida uyushtiriladi:

1. Urg’u deb nimaga ayliladi? Urg’uning qanday turlaribor?

2.So’z urg’usi deb qanday urg’uga aytiladi?

3.Ma’no urg’usi qanday urg’u?

4. So’zda urg’uning ko’chishi bilan so’z ma’nosini o’zgarishi deganda nimani tushunasiz?

22-mashqda berilgan so’zlar vositasida o’quvchilar urg’uning ko’chishi bilan bog’liq bo’lmagan so’zlar ma’nosidagi o’zgarishlarni tahlil qiladilar va buni gaplar ln/.ish asosida izohlaydilar: ko’zlar (ot) ~ ko’zlar (fe’l): Yulduz uning ko ‘zlariga qaradi. U maqsadga erishishni ko ‘zlar edi.

Keyin mazkui gaplar asosida birinchi ko’zlar so’zida urg’u ikkinchi bo’g’inga ko`chishi, bunda ko’z. so’ziga qo’shilgan -lar qo’shimchasi ma’noni kuchaytirish ucliuii, ikkinchi so’zda urg’u birinchi bo’g’inga tushib, “maqsad qilmoq, mo’ljallamoq” ma’nolarini ifodalashga xizmat qilganligi tushuntiriladi.

Dars bo’g’in va urg’uga oid she’riy grammatik topishmoqlar yechishga asoslangan “Topqirlar bahsi” o’yini bilan yakunlanadi. O’qituvchi quyidagi grammatik topishmoqlarni ifodali o’qib beradi, o’quvchilar esa javob beradilar:

1 Soni unli tovushlar soniga teng,So’zda qancha unli bo’lsa, shuncha deng? (bo’g’in).

2. Bilmam kattakon o ‘zi Go ‘yo nuqtaning yarmi.

3.Unli ustida turar,Uni baland ayttirar? (urg’u).

O’rganilganlarni takrorlash va 23-mashqqa ko’ra “Ilm-hayot chirog’i mavzusida matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

6-dars. Leksikologiya va lug’atshunoslik

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Leksikologiya va lug’atshunoslik
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Leksikologiya,atash ma’nosi,lug’at,leksikografiya

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Leksikologiya va lug’atshunoslik yuzasidan o’rganilganlarni mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O`quvchilarda ilmga mehr-muhabbat uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, Lug’at diktant matni;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-bo’ginning amaliy ahamiyatini tushunib yetadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-o’zbek va boshqa tillarda urg’uning o’rni va ahamiyatini his qiladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsning mctodi: suhbat, savol-javob.Darsning jihozi:

I. 6-sinf ona tili darsligi.2. Kuz fasligaoid rasmlar.

Dars uyga vazifa qilib berilgan 23-mashqni tekshirish va baholash bilanboshlanadi.

Mazkur darsda o’quvchilarni baholashda turli rangdagi olma shaklidagi rag`bat kartochkalaridan foydalaniladi. Bunda qizil olmalar — “a’lo”,Sariq olmalar-“yaxshi”, ko’k rangdagi olmalar esa “qoniqarli” baho o’rnidaqo`llanadi. 1 Uy vazifasining natijasi, yangi mavzuga oid savollarga berilganjavoblar o’quvchilarning mashqlar bajarishdagi faolligi o’qituvchi tomonidan

olmalar bilan baholab boriladi, dars so’ngida o’quvchilar olganolmalar miqdoriga ko’ra baholanadi.Bir na’noli va ko’p ma’noli so’zlarga oid olingan bilimlar Grammatik topishmoqlarni yechish asosida takrorlanadi:

1.So`zda ikki ma`no bor,Bir-biridan farqi bor.Toping qanday farqi bor.

(so`zning o`zva ko’chma ma’nosi).

Oltin qoshiq, oltin tish ,Kumush tola, kumush qish. Oltin, kumush so’zlarin ,Qanaqa ma’nolari? (ko ‘chma ma ‘nodagi so ‘zlar)

Topishmoqlarga javob berish jarayonida o’quvchilar so’zlar o’z va ko’chma ma’noli, bir va ko’p ma’noli boiishini aytadilar. O’qituvchi bir ma’noli va ko’p ma’noli so’zlar yuzasulan darslikdagi savollarga ijodiy yondashgan holda, quyidagi savollar asosida suhbat uyushtiradi hamda javoblarni yuqoridagi an’anaga muvofiq olmasurati solingan kartochkalar bilan baholab boradi:

1 So’zlar ma’no miqdoriga ko’ra necha turli bo’Iadi?

2Bir ma’noli so’zlar deb qanday SO’zlftrga aytlladi?

3Ko’p ma’noli so’zlar qanday so’zlar?

Fikrlar mashq asosida mustahkamlanadi,mashqda bir ma’noli so’zlar namunadagidek tahlil qilinadi.

Namuna: olim — bir ma’noli, “fanning biror sohasi bo’yicha maxsus bilimga ega bo’lgan kishi” dcgan lug’aviy ina’noni anglatadi.

So’ng quyidagi savollar asosida dais davom ettiriladi:

1.So’z ma’nosi qanday usullar bilan ko’chadi?

2.Metafora usuli bilan so’z ma’nosi ko’chishi qanday bo’Iadi?

3.Metonimiya usuli bilan so’z ma’nosi qanday ko’chiriladi?

Shu o’rinda o’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirib, metafora, metonimiya, sinekdoxa va lunksiyadoshlik usullari bilan so’z ma’nosining ko’chishi haqida tushuncha beradi.

Nazariy fikrlar 25-mashq asosida mustahkamlanadi.

Shu o’rinda o’quvchilarga nutq odobiga oid jihatlar ham tushuntiriladi. 29-mashqda berilgan kuz tasviriga oid rasm asosida “Maktabimiz bog’ida” mavzusida ijodiy matn tuzish uy vazifasi sifatida topshiriladi.

7-dars MAVZU: Matn va mavzu.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Matn va mavzu
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Eng yirik sintaktik birlik,matn,uning tarkibiy qismlari;

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilardan matn va uning ma`nosi haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: Insoniy fazilatlar va ajdodlar ruhiga hurmat tuyg`ularini singdirish.

Rivojlantiruvchi :O’quvchilarda mustaqil, ijodiy fikrla va til hodisalarini qiyoslash asosida nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: an’anaviy.

Usul: an’anaviy;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali material (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-matn haqida dastlabki tushunchalarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars nazariy qoidaning tahlil qilishdan boshlanadi:

Ma’lum bir fikrni batafsil ifodalash uchun gaplarni tilimizning muayyan qoidalari asosida bog‘lab, matn tuzamiz. Mazmun va grammatik jihatdan bog‘langan, bir

mavzuni ifodalovchi gaplar matnni hosil qiladi.

Shundan so’ng darslikdagi 1 va 2-topshiriq bilan og’zaki tarzda shug’ullaniladi.

31- mashq o’quvchilardan biri tomonidan o’qilgach,barcha o’quvchilar ishtirokida matnga sarlavha topiladi.

Bolalar bog‘ida hayajonli manzaraning guvohi bo‘ldik: besholti yoshlar chamasidagi qizchaning onasi beriroqda turib chaqirardi

– Muqaddas, tursang-chi o‘rningdan, uyga ketamiz. Qizcha: «Hozir, hozir», – deydi-yu, yerdan nimanidir shoshilib teradi. U terayotgan narsa non ushog‘i ekan.

– Muqaddas, bularni boshqa odam to‘kib ketgan-ku! Qiz ajablanib qaradi:

— Non yerga tushsa, uvol bo‘ladi. Katta buvim aytganlar. (M. Ulug‘ova)

32-mashq sinf taxtasida yozma tarzda bajariladi.

Savol-topshiriqlar ustida ishlanadi:

1. Matn deb nimaga aytiladi?

2. Mavzu deganda nimani tushunasiz?

3. Matndagi gaplarning mazmuniy bog‘lanishi qanday

bo‘ladi?

4. Matndagi gaplar grammatik jihatdan o‘zaro qanday

bog‘lanadi?

33-mashq uyga vazifa.

8-dars MAVZU: MATN TURLARI. HIKOYA MATNI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MATN TURLARI. HIKOYA MATNI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Eng yirik sintaktik birlik,matn,uning tarkibiy qismlari,matn turlari.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilardan matn va uning turlari haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: Insoniy fazilatlar va ajdodlar ruhiga hurmat tuyg`ularini singdirish.

Rivojlantiruvchi :O’quvchilarda mustaqil, ijodiy fikrla va til hodisalarini qiyoslash asosida nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: an’anaviy.

Usul: an’anaviy;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali material (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-matn haqida dastlabki tushunchalarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars nazariy qoidaning tahlil qilishdan boshlanadi:

BILIB OLING. Matn turli maqsadlar bilan tuziladi. Masalan: muayyan predmet yoki voqea-hodisalar haqida xabar berish, hikoya qilish, ularning ta’rif-tavsifini berish,

ya’ni tasvirlash, ularni muhokama qilish, ya’ni mulohaza yuritish. Ana shunga ko‘ra, matnlarning quyidagi turlari farqlanadi: 1. Hikoya matni. 2. Tasviriy matn.

3. Muhokama matni.

ESDA SAQLANG. Hikoya matnida muayyan predmet yoki voqea-hodisalar haqida xabar beriladi, hikoya qilinadi.

So’ng darslikdagi 1 va 2-topshiriq bilan og’zaki tarzda shug’ullaniladi.

34- mashq o’quvchilar tomonidan o’qilgach,matn mavzusi va g’oyasi bo’yicha bahs-munozara qilinadi:

IFTIXOR

Nihoyat, Londondan Toshkentga uchadigan bo‘ldik. Havo kemasiga chiqishimiz bilan osoyishta va yoqimli ovoz yangradi: «Assalomu alaykum, xonimlar va janoblar! Sizlarni «O‘bekiston havo yo‘llari» milliy aviakompaniyasi nomidan muborakbod

etamiz!» Rostini aytsam, ko‘zimdan yosh chiqib ketdi. Bu so‘zlar mening tilimda, ona tilimda jarangladi! Vatanimdan minglab chaqirim narida, tag‘in yuzlab xorijiy yo‘lovchilar o‘tirgan kemada!.. Aqalli mana shu holatning o‘zi uchun Istiqlolga ming bora ta’zim qilishga tayyorman! (O‘. Hoshimov)

36-mashq og’zaki tarzda bajariladi.

Savol-topshiriqlar ustida ishlanadi:

1. Matn tuzishda qanday maqsadlar ko‘zda tutiladi?

2. Matnning qanday turlari mavjud?

3. Qanday matn hikoya matni deyiladi?

38-mashq uyga vazifa.Rasm asosida matn yaratish.

9-dars MAVZU: TASVIRIY MATN

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TASVIRIY MATN
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Eng yirik sintaktik birlik,matn,uning tarkibiy qismlari,matn turlari.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilardan tasviriy matn haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: Insoniy fazilatlar va ajdodlar ruhiga hurmat tuyg`ularini singdirish.

Rivojlantiruvchi :O’quvchilarda mustaqil, ijodiy fikrla va til hodisalarini qiyoslash asosida nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: an’anaviy.

Usul: an’anaviy;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali material (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-tasviriy matn haqida tushunchalarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshida qisqagina lug’at diktant o’tkazib olinadi:Bunda o’qituvchi tomonidan og’zaki tarzda imlosi qiyinroq bo’lgan 8-10 ta so’z aytiladi.O’quvchilar bu so’zlarni yozib borishadi.So’ng o’qituvchi bu so’zlarning yozma variantini yozadi va o’quvchilar xatolarini tekshirishadi.

Yangi mavzu boshida darslikdagi qoidaga e’tibor beriladi:

BILIB OLING. Muayyan predmet yoki voqeahodisalar ta’riflangan, tavsiflangan matn tasviriy matn hisoblanadi.

ESDA SAQLANG. Tasviriy matn badiiy adabiyotda ko‘proq qo‘llanadi.

Darslikdagi 39- mashq sarlavha qo’yilib yozma bajariladi.

Orol o‘sha-o‘sha. Uzoqdan turib qarasang, ko‘z to‘ymaydi. Ilon kabi buralib oquvchi daryo shu yerga kelganda, ikkiga ajralgan, uch chaqirimdan so‘ng yana birlashadi. Qo‘sh kokil yanglig‘ irmoq orasidagi orol esa yashnab turadi.

Na’matak, yovvoyi jiyda, baqaterak joy talashgandek ayqashuyqash bo‘lib ketgan. Suvga egilib turgan jiyda barglari kumush kabi tovlanadi. Atrof sokinlik hukmida. Daryoning oqishi ham, oroldagi qalin daraxtzorning epkinda tebranishi ham ulug‘vor. (Tohir Malik).

43-mashq o’quvchilarga mustaqil ijodiy bajarish uchun topshiriladi va muhokama qilinadi

44-mashq uyga vazifa.Badiiy asardan parchasidan matn topib ko’chirish.

10-dars MAVZU: MUHOKAMA MATNI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUHOKAMA MATNI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

matn,uning tarkibiy qismlari,matn turlari,muhokama matn

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilardan tasviriy muhokama matn haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: Insoniy fazilatlar va ajdodlar ruhiga hurmat tuyg`ularini singdirish.

Rivojlantiruvchi :O’quvchilarda mustaqil, ijodiy fikrla va til hodisalarini qiyoslash asosida nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: an’anaviy.

Usul: an’anaviy;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali material (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-muhokama matn haqida tushunchalarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsni o’quvchilarga o’zi tahsil olayotgan sinf haqida o’z fikrlari bayon etilgan qisqacha matn yaratishdan boshlash mumkin. So’ng ulardan 3-4 tasi o’qitilib muhokama qilinadi.bunda matn yaratishning 4 bosqichli usuli dan foydalanish mumkin:ya’ni mos so’zlar tanlanadi,so’zlardan so’z birikmasi tuziladi,gaplar tuziladi va matn yaratiladi

BILIB OLING. Muayyan predmet yoki voqeahodisalar haqidagi fikr-mulohazalar bayon qilingan matn muhokama matni hisoblanadi.

ESDA SAQLANG. Muhokama matni darsliklar va ilmiy kitoblarda ko‘proq qo‘llanadi.

Darslikdagi “Kompyuter”,”Ninachi”,”Qirqbo’g’im”,”Sabzavot” kabi matnlar o’quvchilar tomonidan o’qilib mazmuni qayta hikoya qilib beriladi

Savol va topshiriqlar ustida ishlanadi:

1. Qanday matn muhokama matni hisoblanadi?

2. Muhokama matni ko‘proq qayerda qo‘llanadi?

3. Muhokama matnining boshqa matn turlaridan farqi

nimada?

50-mashq uyga vazifa.Non haqida muhokama matn tuzish.

11-12-darslar.Yozma ish va tahlil.

13-dars.Test

14-dars MAVZU: MORFOLOGIYAGA KIRISH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MORFOLOGIYAGA KIRISH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Atash ma’nosi,Grammatik ma’no,so’z shakli,grammatik shakl.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilardan morfologiya va uning leksikologiya bilan aloqasi,so`zning grammatik ma`nosi haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: Insoniy fazilatlar va ajdodlar ruhiga hurmat tuyg`ularini singdirish.

Rivojlantiruvchi :O’quvchilarda mustaqil, ijodiy fikrla va til hodisalarini qiyoslash asosida nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: muammoli o’qitish.

Usul: Suhbat va o’yin;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali material (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’zning grammatik ma’nosini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-morfologiya bo’limining o’rganish obyektlarini ajrata oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’quvchilar bilan salomlashish, navbatchini tinglash, o’quvchilar davomatini aniqlash, respublikamiz va dunyo xabarlarini o’quvchilar bilan o’rtoqlashish, mavzuni «Buyuk ajdodlarga munosib farzand» mavzusiga bog’lashda «muloqot» texnologiyasiga asoslaniladi. Buning uchun guruhlarga bo’lingan o’quvchilarga quyidagicha savollarni berib, muloqot uyushtiriladi.

* Kim aytadi yer kurrasida bugun qanday voqealar yuz bermoqda? Respublikamiz hayotiga oid qanday yangiliklar eshitdingiz?

• Buyuk ajdodlarimiz deganda kimlarni tushunasiz? Ularning hayotiga oid qanday qiziqarli ma’lumotlarni bilasiz?

* Biz ularga munosib bo’lishimiz uchun nimalar qilishimiz kerak? Ezgu fazilatlarga qanday fazilatlar kiradi?

2.Uy vazifasining nazorati.

3.O’tilgan mavzuni takrorlash.

Ushbu 6 daqiqa davomida o’quvchilarga darslikda yangi mavzu yuzasidan berilgan “Morgologiyaga kirish” matnini o’qish topshiriladi. O’quvchilar matnni o’qib tugatgunga qadar o’qituvchi uy vazifalarini tekshirishi va baholashi mumkin.

Doskaga mavzuga oid ko’rsatmali qo’llanma ilib qo’yiladi.

So’zlarning borliqdagi ma’lum narsa, belgi-xususiyat, harakat-holatlarni bildirishi lug’aviy ma’no deyiladi.

• So’zlar ma’lum grammatik ma’no va uni ifodalovchi shaklga ega bo’ladi.

• Har qanday grammatik ma’no grammatik shakl orqali ifodalanadi.

Mazkur dars takrorlash (nazorat testi) bo’lganligi, yangi mavzu nisbatan murakkabligi sababli e’tiborni ko’proq yangi mavzuni o’rganishga qaratish maqsadga muvoflqdir.

4. Yangi mavzu bayoni

O’qituvchi yangi mavzuniyuqoridagi ko’rsatmali qo’llanma vositasida tushuntiradi.

Olmalarni so`zining ma`nosi

«Olma daraxti mevasi», «mevali daraxt»

Ot so’z turkumi, ko’plik, tushum kelishigida

Lug`aviy ma`no

O’z ma’noKo’chma ma’no

grammatik ma’no grammatik shakl orqali ifodalanadi

-lar (ko’plik shakli)

– ni (kelishik shakli)

5. Mustahkamlash: Mavzuni mustahkamlashda «Blis-so’rov» usulidan foydalaniladi. Bunga ko’ra o’qituvchi savollar yozilgan tarqatma materiallarni sinfdagi o’zlashtirishi nisbatan past bo’lgan o’quvchilarga beradi va javob talab qiladi. O’quvchilarning javoblari, eng avvalo, boshqa o’quvchilar so’ng o’qituvchi tomonidan to’ldiriladi.

6. Tarqatma materiallar darslikdagi quyida ko’rsatilgan savol­lar asosida tayyorlanadi.

1. Leksikologiyada so’z qaysi tomondan o’rganiladi?

2. So’zning atash ma’nosi deganda nimani tushunasiz?

3. Qaramoq, boqmoq, ko’rmoq so’zlarining atash ma’nosini ayting.

4. Chaqqon, hur so’zlarining ma’nolarini ayting.

5. Tut so’zining shakldoshlarini ayting.

6. Morfologiya so’zning qaysi tomonini o’rganadi?

7. Yo’l so’zining atash va grammatik ma’nolarini ayting.

Darslik bilan ishlash Elektron darslikdan foydalaniladi

51-mashq. Matnni o’qing, ajratib ko’rsatilgan so’zlarning atash va grammatik ma’nolarini aytib bering.

— Biz, pokiza zotlarning naslidanmiz. Ota-bobolarimiz, momolarimiz mehnatkash, toza qalbli, imonli, odobli, e’tiqodli, vijdonli, bir-biriga oqibatli, mehr-muhabbatli, saxovatli insonlar bo’lishgan. Bizning tomirlarimizda ularning pok qoni bor. Ularning yuksak ma’naviyati bizni hech qachon tark etgani yo’q va tark etmaydi ham. (D. Mahmudova)

52-mashq. Gaplarni o’qing. Nuqtalar o’rniga berilgan qo’-shimchalardan mosini qo’yib ko’chiring. Qo’shimchalarning so’zga qanday ma’no qo’shayotganini ayting.

1. To’g’ri… bilan xiyonat, yolg’on… bilan diyonat chiqisha olmay… 2. Baxt…lik… belgisi nodonlik…. 3. Qo’rq… do’st yovuz dushman… yomon. 4. Yalqovlik muhtojlik eshig…dir.

(-lik, -di, -chilik, -oq, -dan, -siz, -ning, -i, -dir)

Mashqni bajarish

Shu o’rinda elektron darslikdan ushbu mavzuni topib tugmasi bosilsa, 40-mashqning bajarilishi o’yin tarzida ko’rsatilgan.

O’quvchilar bilimini baholash.

0 ‘quvchilarning faolligi, uy vazifalarini to ‘g ‘ri va aniq bajarishi dars davomida berilgan savollarga javoblari inobatga olinib, baholanadi.

8.Yakuniy fikrni aytib, uyga vazifa berish.

Uyga vazifa. 53-mashq. «O’zbekiston tabiati» mavzusida matn tuzish. Unda ishlatilgan so’zlaming atash va grammatik ma’nolarini izohlash.

15-darsMAVZU: SO’Z TARKIBI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SO’Z TARKIBI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: So’z tarkibi , asos, qo’shimcha
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga so’zning tarkibi, asos va qo’shimchalari haqida bilim berish

Tarbiyaviy:O’quvchilarda mehnatga va kasbga bo’lgan muhabbat hissini uyg’otish

Rivojlantiruvchi : O’quvchilar og’zaki va yozma nutqini, o’zfikrini erkin ifodalash malakasini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita:Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali qo’llanma (jadval).

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-til-ijtimoiy hodisa ekanligini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-davlat tilining ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o’rnini tushunib yetadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars «Men kelajakda…» mavzusida shifokor, insonlarga, ilmli, porloq so’zlari ishtirokida og’zaki matn tuzish mashqi bilan boshlanadi. O’qituvchi esa doskaga Klaster usulida o’quvchilar fikrini umumlashtiradi.

Taxminan quyidagicha:

Namuna: Men kelajakda in­sonlarga nafi tegadigan ilmli inson bo`lmoqchiman.

Mening yurtimni kelajagi porloq.

Mening bobom shifokor MEN KELAJAKDA

bo’lganlar.Men kelajakda

ularning ishini davom

ettirmoqchiman

Men kelajakda ilmli inson bo’laman.

2. Uy vazifasining nazorati.

3. O’tilgan mavzuni takrorlash.

Ma’naviyat daqiqasida yuqoridagi klaster hosil qilinadi. So’ng o’quvchilarga klasterda ajratibko’rsatilgan so’zlarni ma’noli qismlarga ajratishtopshiriladi.

Namuna: ilmli

O’quvchilar topshiriqni bajargunga qadar o’qituvchiuyga berilgan vazifani tekshirishi kerak

O’tilgan mavzuga oid kichik nazorat testi o’tkaziladi

Mazkur so zlarning lug’aviy va grammatik ma’nolari o’qituvchi nazoratida aniqlanadi

VI. Yangi mavzu bayoni. `

Yozuv taxtasiga yangi mavzuga oid ko’rsatmali qo’llanma ilib qo’yiladi.

So’z tarkibi asos va qo’shimchalardan iborat

VII. Mustahkamlash (darslik bilan ishlash). Bunda 54-56-mashqlar bilan ishlanadi.

Shu o’rinda elektron darslikdan ushbu mavzuni topib, ko’rsatilgan tugma bosilsa, 40-mashqning bajarilishi o’yin tarzida ko’rsatilgan

Mashqni bajarish

Shuningdek, imkoniyatga qarab quyidagi mashqlardan foydalaniladi.

Mashq. Berilgan misollarni tub va tarkibli so’zlarga ajrating. Ularning ma’nosiga va tarkibiga ko’ra farqini izohlashga harakat qiling.

Gul, gulchi, gulla, gullar, gaining; yaxshi, yaxshiroq, yaxshigina; besh, beshta, beshinchi; tez, tezroq; bil, bilim, bilimdon, bilimdonlar, bilimdonlarga.

Mashq. Berilgan tub so’zlardan tarkibli so’zlar hosil qiling.

Namuna: Aql: aqlli, aqlsiz, aqlning, aqlni, aqlga, aqlda, aqldan, aqlim, aqling, aqli…

Aql, kuch, meva, kitob,ko z

Mashq. O’qing. Matn yuzasidan mulohaza yuriting. Unda nima haqidagi dalil mavjud? Matnning qaysi qismida uning asosiy mazmuni ifodalangan? Xulosada nima haqida ta’kidlangan? Xulosa asosiy matnbilan qaysi so’zlar yordamida mazmunan bog’langan? Mulohaza bilan xulosa qanday mazmuniy aloqaga kirishgan?

So’z tarkibini o’rganish – qiziqarli mashg’ulot. Masalan, edi so’zini olib ko’raylik. Bir qarashda bu juda oddiy narsa. Lekin undagi o’zakni aniqlashga harakat qilib ko’raylik-chi… Avvalo u bilan o’zakdosh bo’lgan so’zlarni topaylik: emish, ekan, etnas, erur. Ko’ramizki, bu so’zlar uchun umumiy bo’lgan yagona e tovushini ajratish mumkin. Bu qanday hodisa boidi?! Birgina e tovushi o’zakmikan? Ha, bu so’zlar uchun umumiy bo’lgan o’zak-shu. Bu o’zak faqatgina bir tovushdan tarkib topgan. Ma’lum bo’ladiki, o’zining tuzilishiga ko’ra edi so’zining tarkibi – qiziqarli tasodiflardan biri.

So’zlarning tarkibini o’rganmoqchi bo’lgan kishilarga ko’pgina g’aroyib sirlar ochildi.

Bilib oling

Mulohaza yuritish turli dalillar bilan asosiy fikrni tushuntirib yoki isbot qilib berishdir. Odatda, mulohazalardan so’ng xulosa chiqariladi.

Mulohaza yuritishni talab qiluvchi matn alohida matn turi bo’lib, uni boshqa turdagi matnlar tarkibiga zaruriy qism sifatida kiritish mumkin.

Uyga vazifa. 57-mashq. lik, -zor, -iston, -la, -siz qo’shimchalari yordamida so’zlar yasab, ular ishtirokida gaplar yozish.

16-dars MAVZU: ASOS VA QO’SHIMCHA

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

ASOS VA QO’SHIMCHA

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

So’z tarkibi,asos,qo’shimcha,asosiy ma’no,qo’shimcha ma’no.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga so’zni tashkil etadigan asos va qo’shimchalar ta’rifi, o’ziga xos xususiyatlari haqida ma’lumot berish

Tarbiyaviy: O’quvchilarni halollik ruhida tarbiyalash. Keksalarni hurmat qilishga o’rgatish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarning mantiqan fikrlash malakasini rivojlantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Ko’rsatmali o’qitish», «Aqliy hujum».

Usul: Muloqot;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’z tarkibini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-nutqda qo’llangan so’zlardan asos va qo’shimchani ajratib bera oladi .

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars «Mashaqqatsiz mehnat qadrsizdir» mavzusida sahna ko’rinishini tashkil etish bilan boshlanadi. Sahna ko’rinishi matniga oldindan tayyorlanish uchun 6-sinf darsligining 58-mashqi asos qilib olinadi. 5 daqiqalik sahna ko’rinishidan so’ng o’qituvhi o’quvchilarni muloqotga tortadi. «Aqliy hujum» metodidan foydalanib turli savollar berib, o’quvchilar fikrini bir joyga jamlaydi.

2. Uy vazifasining nazorati.

O’tilgan mavzuni takrorlash maqsadida o’quvchilarga tarqatma material beriladi. Unga ko’rao’quvchilar so’zlarni asos va qo’shimchalargaajratadilar.

Namuna: aql+i

O’quvchilar topshiriqni bajargunga qadar o’qituvchi uyga berilgan vazifani tekshirishi kerak.

3. O’tilgan mavzuni takrorlash.

So’zni tikuvchi

boyla

ziyoli

maktabga

sinfim

O’tilgan mavzuga oid kichik nazorat testi ham o’tkaziladi

VII. Yangi mavzu bayoni.

Asos So`z yasovchi

Lug`aviy shakl

So`z tarkibi

Qo`shimcha Sintaktik shakl yasovchi

Shakl yasovchi

Yozuv taxtasiga yangi mavzuga oid ko’rsatmali qo’llanma ilib qo’yiladi.

Asos va qo’shimchalar

Bilib oling.So`zning asosiy ma`nosini ifodalab ,mustaqil qo`llana oladigan qismi asos deyiladi.Mustaqil qo`llana olmaydigan ,asosga qo`shilib ,unga yangi yoki qo`shimcha ma`no yuklaydigan ,shuningdek ,so`zlarni bog`lashga xizmat qiladigan qismga qo`shimcha deyiladi.

Yangi mavzu bayonida o’qituvchi elektron darslikdan foydalanishi kerak. Unda aks etgan multimediyali ko’rgazma asosida asos va qo’shimchalar bo’yicha amaliy ishni tashkil etadi.

VIII. Mustahkamlash (darslik bilan ishlash). 58-60-mashqlar bilan ishlanadi. Imkoniyatga ko’ra elektron darslikdan foydalaniladi.

Qo’shimcha mashqlar:

Mashqni bajarisli

Berilgan so’zlarni ma’noli qismlarga ajrating. Ulardan lug’aviy ma’noga ega bo’lmaganlarini tagiga chiziq qo’yish bilan belgilang, so’ngra ularning o’zi qo’shilgan lug’aviy ma’noga ega bo’lgan qismlardan farqini ayting.

Yordamchi, gullar, sezgir, bilimli, qushcha, sinfdosh, kattaroq, oltinchi, kuzgi, keldi, bormadi, o ‘qigan, o ‘ychan, xayolan.

Topshiriq. Berilgan so’zlardagi ajratib ko’rsatilgan qo’shimchalarni ma’no va vazifasiga ko’ra so’z yasovchi va so’z shaklini yasovchilarga ajrating. Ularni shu tarzda ikki turga ajratish sababini ayting.

Tanburchi, quyoncha, bilim, yaxshiroq, dalalar, gulladi, chiroyli, ertagi, so ‘zingiz,

ro’molim, paxtazor, boylik, bolday, sinfdosh.

So’z So’z yasovchi So’z shaklini yasovchi Izohi
tanburchi -chi -cha Shaxs oti yasovchi Otning kichraytirish shakli

Topshiriq. Dalalar, gulladi, chiroyli so’zlari ishtirokida gaplar tuzing.

61-mashq. Uyga vazifa. «Keksalarni ardoqlang!» mavzusida matn tuzish. Unda ishlatilgan so’zlarni asos va qo’shimchalarga ajratish.

17-dars.Qo`shimchalar tasnifi

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Qo`shimchalar tasnifi
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Qo’shimcha,so’z yasovchi,shakl yasovchi,qo’shimcha ma’no.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga so’z yasovchi qo’shimchalar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga axloqiy va gigiyenik tarbiya berish.

Rivojlantiruvchi :o’z-o’zini tekshirish, baholash va bundan xulosa chiqarishga odatlantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita:1.6-sinf ona tili darsligi.2”.Qo’shimchalar tasnifi” nomli ko’rgazma.3.Mavzuga oid tarqatma materiallar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qoshimchalar tasnifini ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-nutqda so’z yasovchi qo’shimcha va shakl yasovchilarni o’rinli qo’llay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi uy vazifasini tekshirib baholagach, quyidagi matn asosida lug’at diktant o’tkazadi.

Lug’at diktant uchun so’zlar:

shaharlik, yuvuqsiz, yugurik, yuzma-yuz, shukuhli, shuursiz, shuhrat-parasl, shovullamoq, shogifd, sehfgor, raqqosa, rahmdil.

Diktantni bir o’quvchi yozuv (taxtasiga, qolgan o’quvchilar daftarlariga yozadi, o’qituvchi yozuv taxtasidagi so’zlarni tekshirib, o’quvchilariiing xatolarini ko’rsaladi, Lining yuzaga kelish sabablarini tushuntiradl va bartaraf etish yuzasidan topshiriqlar beradi. Boshqa o’quvchilar yozuv taxtasi asosida o’z yozganlarini tekshiradilar. Shu tarzda ularni o’z-o’zinl tekshirish, baholash, xulosa chiqarishga odatlantiriladi. So’ng mazkur so’zlar asosida gaplar tuzdiriladi: Yuvuqsiz yurish aqlli bolalar uchun uyatdir. Odamlar yuzma-yuz kelganda bir-birlariga salom berishlari lozim kabi. O’qituvchi mazkur gaplar asosida o’quvchilarga toza yurish, salomlashish odobi yuzasidan tarbiya beradi.

O’qituvchi darsda izchillikni ta’minlash uchun lug’at diktantdagi so’zlarni asos va qo’shimchalarga ajratish mashqini bajartiradi: shahar­lik,axloqsizkabi.

So’ngra yuqorida orttirilgan tajriba asosida topshiriqda berilgan oqla, gulchl, gullii, gullar kabi so’zlarni ma’noli qismlarga ajratadilar haindama’nolarlardagi farqlarni izohlaydilar.

Namuna: oq + la — oqlaso’zida oqasosiga –la qo’shimchasining qo’shilishi bilan “oq rangga kirit”ma’nosidagi yangi ma’noli so’z yasalgan.

Gullar so’zida esa gul asosiga qo’shilgan -lar asos ma’nosidan boshqa yangi ma’no yasamaydi, balki gulning birdan ortiq ekanligini, ko’pligini bildiradi. Shunday tahlillar asosida qo’shimchalar ma’no va vazifasiga ko’ra quyidagi ikki turga bo’linishi aytiladi:

1 so’z yasovchi qo’shimchalar;

2 shakl yasovchi qo ‘shimchalar.

Ko’rgazma asosida ularning har biriga ta’rif beriladi.

Qo’shimchalar tasnifi
So’z yasovchi qo’shimchalar Shakl yasovchi qo’shimchalar
Asosga qo’shilib yangi ma’no hosil qiladi. Asosga qo’shilib yangi ma’no yasamaydi, so’zning turli grammatik shakllarini yasaydi.
-// — aqlli, odobli, yog’li kor — paxtakor, xizmatkor -cha — bolacha, kitobcha -lar bolalar, kitoblar

Mavzuni mustahkamlash uchun 62-63-mashqlar odatdagidek “Kim chaqqon va zukko?” o’yini tarzida bajartiriladi.

62-mashqda berilgan qo’shimchalar “Qo’shimchalar tasnifi” nomli ko’rgazma asosida vazifasiga ko’ra quyidagicha guruhlanadi:

So’z yasovchi qo’shimchalar Shakl yasovchi qo’shimchalar
iston, -li, -zor, -boz, -chi, -dosh -lar, -ning, -ni, -da, -ga, -cha

Mavzu yuzasidan o’rganilganlar savollar asosida umumlashtiriladi va mustahkamlash uchun 64-mashq uy vazifasi qilib beriladi.

18-dars. SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Qo’shimchalar,yasovchi qo’shimchalar,yangi ma’no,-chi,-la,-kor,-dosh,iston,-zor,-be,-li kabi qo’shimchalar

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: So’z yasovchi qo’shimchalar, bir asosli so’zlar haqida nazariy va amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: o’yin, suhbat, muammoli ta’lim;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.2. O’zbekiston Respublikasining Davlat bayrog’i.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’z tarkibidan yasovchi qo’shimchalarni oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-so’z yasalishini tushuntirib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars O’zbekiston Davlat madhiyasini aytish bilan boshlanadi. O’qituvchi kichik stolga o’rnatish uchun mo’ljallangan O’zbekiston Respub­likasining Davlat bayrog’ini ko’rsatadi.

Bayroq haqida quyidagi savollar asosida suhbat uyushtiradi:

1. O’zbekiston Respublikasining Davlat bayrog’i qachon (asdiqlangan?

2. O’zbekiston Respublikasi Davlat bayrog’i niiiiani anglatadi?

3.Bayroqdagi moviy va oq ranglar nimaning nnn/i?

4.Bayrog’imizdagi yashil rang va qizil chiziqlar nimaning ramzi va timsoli?

5.Undagi yarim oy va 12 yulduz tasviri liaqidii niniiilarni bilasiz? Bugungi dars o’yin tarzida o’tishini, g’olib guruhga O’zbekistonRespublikasi Davlat bayrog’i sovg’a qilinishini aytadi. Shu asosida ularda o’z yurti, vatanini sevish va uning davlat ramzlaridan faxrlanish hissi uyg’otiladi. Albatta, bayroqcha g’olib gunih o’lirgan qatordagi partalarning birinchisiga qo’yib qo’yiladi va keyingi o’yin darslga qadar saqlanadi. O’yin darsini boshlashdan oldin sinf o’quvchilaii avvalgi an’analarga muvofiq “Topqirlar”, “Zukkolar” va “Donolar” kabi guruhlarga bo’linadilar va butun dars davomida musobaqalashadilar.

O’yin darsi quyidagi shartlar asosida o’lkaziladi:

I. O’qituvchi O’zbekiston Respublikasining Davlai bayrog’ini tasvirlashda qo’llangan so’zlardan ayrimlarini tanlab olacli va ma’noli qismlarga ajratishni topshiradi.

“Topqirlar” guruhiga “Zukkolar” guruhiga “Donolar” guruhiga
0 ‘zbekiston, o ‘n ikki yulduz, sarhadida tinchlik, yaxshilik, habllik yilnoma, aloqador,

to’g’riso’zlik

Darslikdagi topshiriqqa asoslangan holda ma’lum asos va qo’shimchalar asosida yangi so’zlar hosil qilish va ma’nosini izohlash bahsi o’tkaziladi.

N a m u n a : “Donolar” guruhiga: -//, iroda kabi. O’quvchilar berilganlar asosida yangi so’zlar yasaydilar, yozuv taxtasiga yozadilar.

III O’tiganlarni takrorlash yuzasidanbahs.

Bahs jarayonida guruhlarga quyidagi savollar berilishi mumkin:

1.Asos deb nimaga aytiladi? Qo’shimcha niraa?

2.So’z yasovchi qo’shimcha deb qanday qo’shimchaga aytiladi?

3.Shakl yasovchi qo’shimcha deganda qanday qo’shimchalar Uishuniladi’.’

4. So’z tarkibl nimalardan iborat? So’z qanday ma’nolarni anglatadi?

IV.”Kim birinchi va to`g`ri hal qiladi?” o’yini tarzida yangi mavzu yuzasidan muammoli savollani hal qilish bahsi.

O’qituvchi yangi mavzu yuzasidan quyidagicha muammolar qo’yadi:

1.Tashvish, tashvishsiz, sertashvish, tashvishlanmoq so’zlari qanday umumiy xususiyatgi ega

2. Bir umumiy asosga ega bo’lgan so’zlar qanday so’zlar hisoblanadi?

3. Bir asosli so’zlarga qanday misollar keltira olasiz?

Shu muammoli savollarni hal qilish asosida yangi mavzu tushuntiriladi: Tashvish, tashvishsiz, sertashvish, tashvishlanmoq so’zlari bir umumiy asos-tashvish asosida yasalgan.

Bir umumiy asosga ega bo’lgan yasama so’zlar bir asosli (asosdosh) so’zlar deyiladi. Demak, yuqoridagi so’zlar bir asosli so’zlardir.

V. Yangi mavzuga oid mashqlar bajarish.

Darslikdagi 65-, 66-, 67-68-mashqlar musobaqa tarzida bajartiriladi.

Yuqorida ta’kidlanganidek, rag’bat kartochkalari miqdoriga ko’ra g’olib guruh aniqlanadi, baholanadi va bayroqcha bilan taqdirlanadi.

69-mashqda “Aqlli bola elga manzur” mavzusida matn tuzish, undagi yasama so’zlarni topish uyga vazifa qilib beriladi.

19-dars MAVZU: TUB VA YASAMA SO’ZLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TUB VA YASAMA SO’ZLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Tub so’zlar, so’z yasovchi qo’shimchalar, sodda yasama so’zlar, asos, asosdosh so’zlar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga tub va yasama so’zlar haqida tushuncha berish, ularda tub va yasama so’zlarni bir-biridan farqlash ko’nikmasini hosil qilish;

Tarbiyaviy: o’zaro do’stona munosabat ruhini singdirish;

Rivojlantiruvchi : o’quvchilaming yozma nutqini va mustaqil fikrlash qobiliyatini o’stirish..

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Aqliy hujum.;

Usul: Savol-javob, mashq.;

Shakl: Guruhlarda ishlash;

Vosita: Darslik, jadvallar, kompyuter, magnitofon, televizor.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-davlat tilining ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o’rnini tushunib yetadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi.Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’tilgan darsni takrorlash va uyga vazifani so’rash: Takrorlash uchun aqliy hujum usulida tahlil qilinadi.

Topshiriq:O’zak va qo’shimchani misollar yordamida izohlang.

Topshiriq asosida berilgan javoblar umumlashtiriladi. Shundan so’ng «Aqlli bola – elga manzur» mavzusida tuzib kelgan matnlari o’quvchi­larga o’qitiladi va unda qo’llanilgan yasama so’zlar tahlil qilinadi.

Jumladan: O’quvchilar matnda aql so’ziga + li qo’shimchasini qo’shish bilan yasama so’z hosil bo’layotganini ta’kidlaydilar.

Yangi mavzuning bayoni: Sinf taxtasiga «Tub va yasama so’zlar» mavzusining mantiqiy-struktura jadvali osib qo’yiladi:

Tub va yasama so’zlar

Faqat o’zakdangina iborat bo’lgan so’zlar.

Tub va yasama so`zlar
Tub so`zlar
Faqat o`zakdangina

Iborat bo`lgan so`zlar

Misollar:
Ish Bil
Suv Aql
Gul Paxta
Yasovchi so`zlar

O`zakka so`z yasovchi

qo`shimcha qo`shish orqali

hosil qilinadi.

Misollar

Ishla Bilim

Suvchi Aqlli

Guldon Paxtakor

Tub so’zlardan yasama so’zlar hosil qilinadi

Sinfdagi o’quvchilar soniga qarab 3 guruhga bo’linadi. Guruhlarga topshiriqlar beriladi.

1.Topshiriq: Quyidagi hikmatda yasalish hodisasini tushuntiring.

Andisha — yaxshilik yo ‘liga poyandoz.

2.Ishla, suvchi, guidon, bilim, aqlli, paxtakor yasama so’zlaridagi yasovchilarni ajratish.

3Jadval asosida ilmiy diktant yozish.

Guruhlar taqdimot qiladilar va guruh a’zolarining fikrlari umumlashtiriladi.

V. Darsni mustahkamlash: Darslikdagi 72-mashq shartiga binoan yakka tartibda bajariladi, jarayonda o’quvchilaming husnixati ham tekshirib boriladi.

73-mashqni shartiga binoan elektron darslikdan foydalanib bajarish maqsadga muvofiq. Bunda kompyuter vositasida elektron darslikdagi mashqni bajarish tugmasi bosilib, undagi mashq topshirig’iga binoan nuqtalar o`rniga yasovchi qo’shimchalar qo’yiladi va xatolar tekshiriladi.

Faol ishtirok etgan o’quvchilar baholanadi.

Uyga vazifa:74-mashq. «O’qituvchilar va murabbiylar kuni» mavzusida matn tuzish topshirig’i beriladi.

20-dars. SHAKL YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING TASNIFI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SHAKL YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING TASNIFI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Qo’shimchalar,shakl yasovchi qo’shimchalar,lug’aviy shakl yasovchilar,sintaktik shakal yasovchilar

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Shakl yasovchl qo’shimcha va uning turlari haqida nazariy hamda amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchllarga do’stlashish, do’st tutish odobini o’rgatish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilardu til hodisalarini qiyoslab o’rganish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, “Shakl yasovchi qo’shimchalar” nomli ko’rgazma;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shimchalarni sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-og’zaki va yozma nutqda shakl yasovchilarni o’rinli ishlata oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars amaliy mashqlardan nazariy xulosalarga borish tamoyili asosida boshlanadi. O’quvchilarga darslikdagi 1-topshiriqqa ko’ra Halimjon, qalamim, daftarlar, rasmga, kitobcha so’zlarini ma’noli qismlarga ajratish, qo’shimchalarning asos ma’nosiga qanday ta’sir qilayotganini izohlash topshiriladi va namuna ko’rsatiladi. Namuna: Halimjon so’zida Halim-asos, jon-erkalash qo’shimchasi. Mazkur qo’shimcha so’zning lug’aviy (atash) ma’nosini o’zgartirmagan, faqat uning shaklini o’zgartirib, unda erkalash shaklini ifodalashga xizmat qilgan.

Rasmga so’zida rasm -asos, -ga — jo’nalish kelishigi qo’shimchasi. Bu qo’shimcha so’zning lug’aviy ma’nosiga ta’sir qilmagan, uni boshqa so’zlar bilan bog’lash uchun xizmat qiladi. Masalan, rasmga tushmoq, rasmga qaramoq kabi.

O’quvchilar xuddi shu tarzda berilgan so’zlarni tahlil qilishgach, o’qituvchi ularga “So’z shakli yasovchi qo’shimchalarga qanday ta’rif bersak boiadi?” — deya murojaat qiladi. O’quvchilar ta’rif yaratishga harakat qiladilar. O’qituvchi ularning fikrini toidirib quyidagilarni bayon etadi:

Asosga qo’shilib, uning ma’nosiga qo’shimcha ma’no yuklash yoki o’zi qo’shilayotgan so’zni boshqa so’zga bogiash vazifasini bajaruvchi qo’shimchalar shakl yasovchi qo’shimchalar deyiladi.

Shu o’rinda o’qituvchi shakl yasovchi qo’shimchalarning vazifasiga ko’ra tasniflaydi, har bir turini dalillar asosida izohlaydi. Bunda quyidagi ko’rgazmadan foydalanish maqsadga muvofiq.

Shakl yasovchi qo’shimchalar
Turi Vazifasi Qo’shimchalar
Lug’aviy shakl yasovchi qo’shimchalar Asosga qo’shilib, uning ma’nosiga qo’shimcha ma’no yuklaydi -lar, -cha, -xon, -oy, -jon
Sintaktik shakl yasovchi qo’shimchalar bir so’zni boshqasiga bog’laydi -ga, -ni, -ning, -da, -dan, -im,

Mavzu yuzasidan o’rganilganlar mashqlar asosida mustahkamlanadi. 76-mashqdagi gaplarda qo’llangan lug’aviy shakl yasovchi qo’shimchalar tavsiflanadi.

Namuna: Jannat onalar oyog’i ostidadir. (Hadisdan)

Hadisda onalar so’zida –lar lug’aviy shakl yasovchi qo’shimchasi qo’llangan, bu qo’shimcha ona so’zining ko’plik shaklini yasashga xizmat qilgan.

77-mashqda tagiga chizilgan so’zlar asos va qo’shimchalarga ajratiladi.

Namuna: Tepaliklarda qor ostidan zanglagan tunuka va temir, qora va sariq g’isht, beton parchalari chiqib turar ec/i. (A.Quhhor)

Shartli belgilar: asos: A

so’z yasovchi: ^

lug’aviy shakl yasovchi:___

sintaktik shakl yasovchi: ~

Mashqlar o’quvchilarning bilim darajasiga ko’ra tabaqalashtiriladi, ya’ni “yengilroq” mashqlar o’rtacha o’zlaslilinivclii o’quvchilarga, “murakkabroq” mashqlar yaxshi o’zlashtiruvchi va [qtidorli o’quvchilarga topshiriladi.

Masalan, 78- 79-mashqlar yaxshi o’zlashtirgan va iqtidorli o’quvchilarga topshirilishi maqsadga muvofiqdir,

78-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar berilgan gaplardagi nuqtalar o’rniga qo’shimchalardan mosini qo’yib ko’chiiaclilai. Shu tarzda shakl yasovchi qo’shimchalarni to’g’ri qo’llashni o’rganaclilar.

Namuna: Yigitlar tinmay sayrayotgan bulbulga quloq wlayotgandek, jim qolishdi. (P.Qodirov)

Dars so’ngida 80-mashq topshirig’iga ko’ra -(i)mlir, tadan, -guncha, -lar qo’shimchalari ishtirokida so’z shakllari yasash va gap tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

21-dars.MAVZU: SO’Z TARKIBIDA TARTIB

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

SO’Z TARKIBIDA TARTIB

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: So’z tarkibi,asos va qo’shimcha,ma’noli qism,odatdagi tartib.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga so’zning asos va qo’shimchalarining joylashish o’rni hamda ularni belgilash tartibini o’rgatish.

Tarbiyaviy:O’quvchilarni davlat va uning qarorlariga hurmat bilan qarash kerakligini, insoniy burchlarni o’rgatish.

Rivojlantiruvchi:O’quvchilarga guruh bilan ishlash jarayonida o’zaro hurmat, erkin fikrlash, guruhda o’z o’rnini topishga o’rgatish.

Vazifalar:

-o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

-mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

-ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish,Klaster;

Usul: Guruhlarda ishlash,grammatik o’yin («Zanjir»).;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita:Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, elektron darslik (kompyuter videoproyektori, CD, DVD disklar), rag’bat kartochkalari, ko’rsatmali qo’llanma (jadval);

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’zni ma’noli qismlarga ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-asos va qo’shimchalarning bog’lanishi tushuntirib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars ma’naviyat daqiqasi bilan boshlanib, «Konstitutsiya – baxtimiz qomusi» mayzusi tanlanadi. O’quvchilar guruhlarga bo’linib, o’z fikrlarini ifoda etadi. O’qituvchi esa doskaga klaster usulida guruhlar fikrini umumlashtiradi.

Taxminan quyidagicha:

2. Uy vazifasining nazorati.

3.O’tilgan mavzuni takrorlash.

Ushbu 6 daqiqa davomida o’quvchilarga doskaga chizilgan klasterda berilgan gaplar tarkibidan istalgan so’zni tanlab, ularni asos va qo’shimchalarga ajratish so’raladi. O’quvchilar matnni o’qib tugatgunga qadar o’qituvchi uy vazifasini tekshirishi va baholashi mumkin.

4. Yangi mavzu bayoni

Yangi mavzu ko’rsatma vositasida tushuntiriladi.

MAVZU: SO’Z TARKIBIDA TARTIB,

O qituvchi boshqaruvida topshiriqda berilgan so’zlar asos va qo’­shimchalarga ajratiladi

So’zlarning ma’noli qismlari ma’lum tartibga ega. Ularning joylashuvi

quyidagicha bo`ladi: asos + so’z yasovchi + lug’aviy shakl yasovchi + sintaktik shakl yasovchi.

Shu o’rinda o’qituvchi mavzuni elektron darslikdagi qoidani o’quvchilar e’tiboriga havola qilishi lozim. Shundan so’ng “Zanjir” o’yini o’tkaziladi.

“1 “ZANJIR” o’yini: O’qituvchi o’quvchilarni teng 3 guruhga ajratadi:

1-guruh – so’z yasovchi; 2-guruh – lug’aviy shakl yasovch; 3-guruh – sintaktik shakl yasovchi. O’qituvchi asos aytadi va har qaysi guruh o’quvchisi unga mos qo’shimchani topadi.

Mavzuni mustahkamlashda elektron darslikdan foydalanish maqsadga muvofiqdir.

Mustahkamlash.

SAYLANMA DIKTANTNI ISHGA TUSHIRISH

Darslik bilan ishlash.

Elektron darslikdan ushbu mavzuni topib yuqoridagi tugma bosilsa, saylanma diktant o’tkazish imkoniyati yaratiladi. Bunda mavzuga oid berilgan 81-83-mashqlar bilan ishlanadi.

Shuningdek, quyidagi mashqlardan foydalanish tavsiya etiladi.

Mashq. Berilgan so’z shakllaridan lug’aviy ma’no anglatuvchi qismni va shakl yasovchi (yasovchilar)ni ajrating. Shakl yasovchi qo’shilgan qismning tub yoki yasama so’z ekanligiga e’tibor bering.

N a m u n a: yo’1da-tub so’z.

Bog’la/di-yasama so’z.

Mevalar, sovg’amiz, ishchining, sersuvroq, gulladi, qorayibdi, lug’atchilikda, temirchilikdan, to’qimachilikka, eslatmani, bugungidaylar, qo’llanmaga.

Mashq. Berilgan har bir so’zdagi shakl yasalish asosi bilan shakl yasovchi qo’shimchani aniqlab, shu so’zning morfologik tarkibini ko’rsating.

Sinfdoshlarimiz, hosildorlikni, savolingga, bormoqchiman, farzandlarimizda, ko’rsatmoqning, o’simliklardan, tepkilashib, qo’shiqchilarimiz.

Mashq. Matnni o’qing. Undagi ot va fe’l so’zlarni ajratib, shakl yasovchi qo’shimchalarini aniqlang.

Akram dadasi aytgan bu sodda qoidani ko ‘ngliga mahkam tugdi. Maktabda darsdan zerikkanda xayoli xokkeyga keta boshlasa, o ‘ziga-o ‘zi: «Churr! Qoidani buzding!» – deb qo ‘yadi. Shu bilan yana butun diqqatini darsga qaratadi. Uyda darsni yaxshilab tayyorlagandan keyin omborchaga chiqadi. Dadasi olib kelib qo ‘ygan yog ‘och, bolg ‘a, arra va mixni oladi. O ‘zi istaganday qilib chavgon yasaydi, unga ko ‘k izolatsiya lentasidan o ‘rab zeb beradi. Xokkey o ‘ynashga ketayotib:

Oyi, men ko’p o’ynamayman, deydi. Agar kechiksam chaqiring. Xo ‘pmi?

(P. Qodirov. «Akramning sarguzashtlari»)

Mashq. Berilgan 1-guruh so’zlariga 2-guruhdan mos keluvchi so’zlarni tanlab so’z birikmalari hosil qiling, so’ng so’zlarning bog’lanishiga vositabo’lgan qo’shimchalarni ayting.

I.Yong’oqni, dadasidan, quyoshning, kitobxonlar, paxtazorda, Axrorning, radiodan, tilaklariga, kitobdan, Navoiyning.

II. So’ramoq, uchratmoq, g’azallari, termoq, anjumani, do’sti, etdilar, ko’chirmoq, eshitmoq, nurlari.

Uyga vazifa. 84-mashq. «Konstitutsiya — baxtimiz qomusi» mavzusida matn tuzish. Matnda qo’llangan so’zlar tarkibidagi qo’shimchalar tartibiga e’tibor berish.

22-DARS.MUSTAHKAMLASH

23-24-darslar.2- nazorat ishi. Ijodiy bayon

I.Maqsad: Mustaqil, ijodiy fikrlash ko’nikmalarini rivojlantirish, imlo va uslubiy savodxonligini tekshirish;

– mehnat – iste’dod va qobiliyat samarasi ekanligini singdirish.

II.Asosiy tushuncha va atamalar: Inson mehnati bilan mashhur, mehnat insonning maqsadiga muvofiq faoliyatdir, mehnat kishilik jamiyati hayotining asosiy sharti, mehnatda qobiliyat va iste’dodning namoyon bo’lishi.

III.Dars jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:

Metod: Idrok xaritasi.

Shakl: Yozma.

Usul: Matnni o’qish, hikoya qilish.

Vosita: Bayonlar to’plami.

Darsning borishi: Bayonlar to’plamidan tanlangan ijodiy bayon matni o’qituvchi tomonidan o’qib beriladi. Qiyin so’zlar ma’nosi izohlanadi. Aqliy hujum usuli vositasida bayon rejasi tuziladi.

MEHNAT

Biz har kuni foydalanadigan deyarli hamma narsa inson qo’lining mahsuli, uning mehnati natijasidir. Inson o’z mehnati bilan hamda qo’li, aqli va kuch-quvvati yaratgan narsalar bilan mashhur.

Mehnat insonning maqsadiga muvofiq faoliyati bo’lib, eng awalo, tabiat mavjudotlarini o’zgartirib, ehtiyojiga moslashtirishni bildiradi. Mehnat kishilik jamiyati hayotining asosiy sharti, chunki u tufayli insoniyatning yashashi uchun zarur bo’lgan moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratiladi.

Mehnatda insonning qobiliyati va iste’dodi namoyon bo’ladi, uning bilimlari kengayib boradi. Mehnatda inson jismonan toblanadi, irodasi va tabiati chiniqadi. Axir mehnat bu tirishqoqlik va sabr-toqatlik, g’ayrat va saranjom-sarishtalik, ishchanlik, topshirilgan ish uchun mas’uliyat demakdir.

Mehnat har kim kuch va qobiliyatini ishga solib, o’zini ko’rsatish imkoniyatini beradi. Ba’zi kishilar turli mashinalami yaratadilar, g’alla yetishtiradilar, foydali qazilmalar qazib chiqaradilar. Boshqalar esa kitob yozadilar, rasm chizadilar, spektakllar, kinofilmlar, musiqa yaratadilar. Uchinchilari esa texnikaning yangi turlarini qidiradilar, tabiat sirlarini ochadilar. (138-so z. «Bolalar ensiklopediyasi»dan)

Matn mazmuni o’quvchilar tomonidan qayta so’zlanadi. Mehnat haqida xalq maqollari, hikmatli so’zlar aytiladi.

Doskaga quyidagi «Idrok xaritasi» deb nomlangan ko’rsatma osib qo’yiladi. O’quvchilar xaritada ko’rsatilgan har bir izohni yana tarmoqlarga bo’lib chiqadilar.

O’quvchilarning shakllarga joylashtirgan har bir asosiy fikr yig’ilib, reja holiga keltiriladi va shu asosda bayon yozadilar.

Darsni mustahkamlash: Har bir o’quvchi o’z ijodiy bayonini bir marotaba o’qib chiqadi. Shundan so’ng o’qituvchi tomonidan o’quvchilarning nazorat ishi daftarlari yig’ib olinadi.

Uyga’vazifa: O’tilgan mavzularni takrorlash.

25-dars. TO’PLAM VA TASNIFLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TO’PLAM VA TASNIFLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: To’plam,tasniflash,o’xshash belgilar,farqlovchi belgilar,umumlashtirish.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga to’plam va tasnif haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda borliqdagi narsa, voqea — hodisalarning o’xshash va farqli belgilarini aniqlash, shu asosda ularni guruhlash ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, induktiv va deduktiv usullar;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, rasmli kartochkalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ijtimoiy hayotda to’plam va tasniflashning ahamiyatini tushunib yetadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-so’zlarni turkumlarga ajratish ko’nikmasi shakllanadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsda botanika, zoologiya, fizika va geografiya fanlari bilan hamkorlik qilinadi.

Dars quyidagicha so’zlar asosida lug’at diktant yozdirish bilan boshlanadi: rostgo’ylik, halollik, mehnatsevarlik, haqgo’ylik, hamiyatli, axloqli, farosatli, fahmli.

Lug’at diktant imloviy jihatdan tekshiriladi, o’quvchilarga xatolari yuzasidan ko’rsatma va topshiriqlar beriladi. So’ng o’qituvchi lug’at diktant asosida quyidagi savollar bilan suhbat uyushtiradi:

1Insonga xos xususiyatlar, xislatlar jami nima deb ataladi?

2.Mazkur fazilatlar kimlarga xos?

3.Shunday fazilatlarning o’zida mujassam etganlar qanday kishilar hisoblanadi?

O’quvchilar mazkur xislatlar jami fazilat deb atalishini aytadilar. O’qituvchi fazilat (arabcha) ijobiy xislat, yaxshi sifat va xususiyatlarjami ekanligini tushuntiradi va yuqorida keltirilgan, ikkinchi savolni beradi. Ular bunday fazilatlarga ega inson komil inson, odobli va yaxshi inson hisoblanishini aytadilar. O’qituvchi ularni shunday fazilatlarni egallashga chaqiradi hamda xuddi shu fazilatlar kabi hayotdagi hamma narsa, voqea-hodisalar guruhlanishini uqtiradi.

So’ng 1-topshiriqdagi berilgan narsalarning nomlarini bildiruvchi so’zlar guruhlarga ajratiladi, bunda asosga olingan belgi-xususiyatlar, tomonlar aniqlanadi. Buni o’qituvchi quyidagi yo’naltiruvchi savollar asosida amalga oshiradi:

1Rasmda qanday narsalar tasvirlangan?

2Mazkur narsalarni qanday guruhlarga ajratish mumkin?

3.Guruhlashda ularning qaysi o’xshash tomonlari e’tiborga olinadi?

Darslikdagi 2-topshiriqdagi rasmda berilgan daraxtlarning nomlari ham xuddi shu tarzda guruhlanadi. O’quvchilar shu o’rinda o’qituvchining “Daraxt nima?” — deyabergan savoligajavob sifatida quyidagilarni aytadilar:

Tana qo ‘yib, shox va novdalar chiqarib, lomir oiib o ‘sadigan ko ‘p yilliko’simlikdaraxtdeyiladi. Daraxtlar nomlari nicva hciish vabermasligiga ko’ra quyidagicha guruhlanadi:

1.Mevali daraxtlar: olma, nok, okha, shaftoli.

2.Mevasiz daraxtlar: terak, chinor, sada, tol kabi.

So’ng o’qituvchi o’quvchilarni mavzuga oicl nazariy xulosalarga olib kelish uchun quyidagi savollarni beradi,

1. O’rganish uchun olingan turli narsa, voqea hodisalar yig’indisi nima deyiladi?

2. To’plamni o’xshash va farqli bclgilar asosula ichki guruhlarga bo’linishi nima deb ataladi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to’ldirib (quyidagilarni bayon etadi: Mana siz ona tili, fizika, botanika, tarix, geograflya, matematika, zoologiya fanlarini o’rganayapsiz. Ana shu fanlarda o’rganish uchun olingan turli narsa, voqea-hodisalar yig’indisi to’plam deyiladi. To’plam guruhlarga bo’linadi. Biror umumiy belgi, xususiyat va sliu kabilarga ko’ra birlashgan narsalar, hodisalar turkumi, majmui guruh hisoblanadi. Masalan,

botanika fanida o’simliklar xuddi shu tarzda o’rganiladi. Birgina ra’nodoshlar oilasiga 3000 ga yaqin turdagi daraxt, buta va ko’p yillik o’tlar kiradi. Ular o’z ichida 120 turkumga, guruhga bo’linadi: tobulg’a, na’matak, olma, olxo’ri, nok, shaftoli, maymunjon kabi. O’z navbatida guruhlar turlarga bo’linadi.

To’plamni o’xshash va farqli belgilar asosida ichki guruhlarga bo’lish tasnif deyiladi. Har qanday fanning asosini to’plam va tasnif tashkil etadi. Inson borliqdagi narsalar va voqea-hodisalarni guruhlarga ajratish — tasniflash asosida o’rganadi.

So’ng o’qituvchi o’quvchilar bilan quyidagi savollar asosida mustahkamlash suhbatini uyushtiradi:

1Siz o’zingiz o’rganayotgan qaysi fanlardan to’plam va tasnifga misollar keltira olasiz?

2.O’quv qurollari deganda nimalarni tushunasiz?

3.O’quv qurollari to’plami qanday guruhlarga bo’linadi?

4.Guruhlur qanday o’xshash va farqli belgilarga ega? O’quvchilar fizika, matematika, botanika, geografiya fanlaridanto’plam va uning tasnifiga doir misollar keltiradilar. Daftar, ruchka, qalam, chizg’ich, o’chirg’ich, kundalik daftar kabi o’quv qurollarining o’xshash va farqli jihatlarini aniqlaydilar.

Shundan so’ng o’quvchilargarasmli kartochkalar tarqatiladi va “Kim tez va to’g’ri tasniflaydi?” o’yini o’tkaziladi. Ular qo’llaridagi rasmda tasvirlangan narsalar doirasidato’plam hosilqiladilarvauniguruhlaydilar.

Mustahkamlash uchun berilgan 85-, 86-, 87-mashqlarni ham musobaqa tarzida bajartirish maqsadga muvofiq.

86-mashqdagi matnda berilgan bolalar o’yinlari to’plami o’ynalish vaqtiga ko’ra quyidagicha guruhlanadi:

1.Kechki o’yinlar: “Kurash”, “Bekinmachoq” kabi;

2.Kunduzgi o’yinlar: yov-yov, o’q, yong’oq o’yini kabi.

Dars so’ngida 89-mashq topshirig’iga ko’ra “O’zbekistonning qazilma boyliklari” mavzusida matn tuzish va undagi so’zlarni guruhlash uyga vazifa qilib beriladi.

26-dars. MAVZU: SO’Z TURKUMLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

SO’Z TURKUMLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: So’zlarning guruhlarga bo’linishi, so’z turkumlari, mustaqil, yordamchi, undov, taqlid, modal so’zlar, mustaqil so’zlar ta’rifi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga so’z turkumi, so’zlarni turkumlarga ajratishda e’tiborga olinadigan xususiyatlar haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: O`quvchilarda ilm-ma’rifatga muhabbat tuyg’ularini tarkib toptirib borish;

Rivojlantiruvchi : o’quvchilarda qiyoshlash, taqqoshlash asosida xulosa chiqarish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Aqliy hujum;

Usul: Mashq, topshiriq;

Shakl: og’zaki va yozma bayon,Yakka tartibda ishlash;

Vosita: Darslik, tarqatma materiallar, rag’bat kartochkalari, jadvallar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’zlarni turkumlarga ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-mustaqil so’z turkumlarini ajratib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’tilgan mavzuni takrorlashga oid savollar:

1. Morfologiyabo’limida nimalar o’rganiladi?

2. To’plam deb nimaga aytiladi?

3. Tasnif deganda nimani tushunasiz?

4. Qo’shimchalar necha turga bo’linadi?

5. Shakl yasovchi qo’shimchalarning turlari nechta?

V. Yangi mavzu bayoni: Dars mavzuga oid 1-topshiriqni bajarish bilan boshlanadi. O’qituvchi topshiriq yuzasidan quyidagi savollarni beradi:

1.Quyidagi so’zlar qanday so’roqqa javob bo’ladi va qanday ma’noni anglatadi? bola, shirin, daftar, qalam, oq, o’qi, chiroyli, bormoq, Ahmad, men, gul, olmoq, siz.

2.Anglatgan ma’nolariga ko’ra so’zlarni qanday so’zlarga ajratish mumkin?

O’quvchilar savollar asosida topshiriq matnidagi so’zlarni so’rog’iga, anglatgan ma’nosiga ko’ra quyidagicha tasnif qiladilar:

1.Shaxsni bildiruvchi so’zlar: bola, Ahmad, men, siz.

2. Narsa-buyumni bildiruvchi so’zlar: daftar, qalam,gul.

3. Belgini bildiruvchi so’zlar: oq, chiroyli, shirin.

4.Harakatni bildiruvchi so’zlar: o ‘qi, bormoq, olmoq kabi. 1-topshiriqni bajarishda hosil bo’lgan ko’nikma asosida 2-topshiriq bajariladi. O’quvchilar o’qituvchi yordamida berilgan so’zlarni jadvalga quyidagicha joylashtiradilar.

Buni «Kim zukko va chaqqon?» o’yini tarzida bajartirish ham mumkin.

Kim? Nima? Qanday? Necha? Qancha? Qaysi? Nima qildi?
Salim oltin moviy o’n, o’sha ishladi
tog’a gilos yashil ming bu yozdi

So’ng quyidagi savollar asosida suhbat o’tkaziladi.

1. So’zlar qanday xususiyatlariga ko’ra bir-biridan farqlanadi?

2.Qanday xususiyatlariga ko’ra umumiylik kasb etadi?

3. So’zlarni tasniflashda, guruhlarga ajratishda qanday xususiyatlarga asoslaniladi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtiradi va so’z turkumlari haqida quyidagilarni bayon etadi.

So’zlar o’zi anglatgan lug’aviy ma’nosi, so’rog’iga ko’ra bir-biridan farqlanadi. Ayrim so’zlar ma’nosi, javob bo’ladigan so’rog’ining bir xilligiga ko’ra umumiylik kasb etadi. So’zlarning so’rog’i va qanday umumlashgan ma’no ifodalashiga ko’ra guruh­larga bo’linishi so’z turkumlari hisoblanadi. Demak, tildagi so’zlar ma’nosi va so’rog’iga ko’ra so’z turkumlariga bo’linadi.

Mustahkamlash:

So’ng o’qituvchi «Siz qanday so’z turkumlarini bilasiz?» savoli asosida suhbatni davom ettiradi va 90-mashq shartiga ko’ra o’quvchilarso’zlarga mos so’roq beradilar, ma’nosini aniqlaydilar va turkumlarga ajratadilar.

N a m u n a: U akalari bilan ariq qazib, suvsiz cho’lga suv chiqaribdi. (Ertak) otlar: akalari, cholga, suv kabi.

91-mashq. «Kim tez va to’g’ri bajardi?» musobaqasi tarzida bajartiriladi. O’qituvchi o’yinda mashq topshirig’iga ko’ra so’zlarga so’roq berib, ularni guruhlash lozimligini tushuntiradi va yozuv taxtasiga quyidagi jadvalni chizadi. To’rt o’quvchini chiqarib, har biriga berilgan so’zlarni so’roqlarga mos tarzda jadvalga joylashtirishni topshiradi. O’yin shartiga ko’ra savolga javob bo’luvchi so’zlar guruhini tez va to’g’ri aniqlagan o’quvchi g’olib hisoblanadi.

Kim? Nima? Qanday? Qanaqa? Necha? Qancha? Nechanchi? Nima qildi? Nima qilmoqchi?
tabiat harakatchan minglarcha suhbatlashmoq

92-mashqdagi hikmatli so’zlar o’quvchilarning daftariga yozdiriladi va yuqorida keltirilgan o’yin tarzida so’z turkumlariga ajratiladi.

N a m u n a: Olimlarning xizmati mangu qoladi.

O’quvchilar bilimini baholash.

O’quvchilarning faolligi, uy vazifasini to’g’ri va aniq bajarishi dars davomida berilgan savollarga javoblari inobatga olinib baholanadi.

Darsni yakunlash va uyga vazifa berish.

93-mashq shartiga ko’ra «Ilm – tuganmas xazina» mavzusida matn tuzish, undagi so’zlarni turkumlarga ajratish topshirig’i beriladi.

27-dars. FE’L

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’L
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Harakat bildiruvchi so’zlar,fe’l,harakat bajaruvchisi,shaxs,narsa va hodisa.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Fe’l haqida nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarni o’zaro hamkorlikda ishlashga o’rgatish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarga taqqoslash asosida anglash, mustaqil fikrlashni o’rgatish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: interfaol usullar, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-harakat va holat bildiruvchi so’zlarni tahlil qila oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-matndan so’roq berib fe’llarni topib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars “aqliy hujum”, “kuzatish”, “anglash”, “hukm”, mustahkamlash

kabi qismlardan iborat.

Dars 1-topshiriqqa oid quyidagi savolllar asosida “aqliy hujum” bilan boshlanadi. “Aqliy hujum” — o’quvchilarga o ‘qi, keldi, qiziqadi fe’llariga -ma qo’shimchasini qo’shish topshiriladi. Natijada quyidagi so’zlar hosil bo’ladi: o ‘qi-o ‘qima; keldi-kelmadi; qiziqadi-qiziqmadi.

Hosil qilingan so’zlar doirasida o’qituvchi quyidagi savollar bilan “aqliy hujum”ni davom ettiradi:

1.Bu so’zlar qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

2.-ma qo’shimchasini olmagan birinchi guruhdagi so’zlar bilanbu qo’shimchani olgan so’zlarning bir-biridan qanday farqlari bor?

Kuzatish. O’quvchilar taqqoslash asosida so’zlar tarkibi va ma’nosidagi farqlarni aniqlaydilar.

Anglash. Darsning bu bosqichida o’qituvchi o’quvchilarning fikrlarini izohlaydi, to’ldiradi va umumlashtiradi. Yuqorida keltirilgan so’zlar bir xil so’roqqa (nima qildi?, nima qilmadi?) javob bo’lishi, harakat tushunchasini ifodalashiga ko’ra umumiy xususiyatga egaligini, ya’ni fe’l hisoblanishini, lekin -ma qo’shimchasini olmaganlari bajarilgan, bajarilayotgan harakatni, -ma qo’shimchasini olganlari bajarilmagan harakatni ifodalashi hamda shakliga ko’ra farqlanishini tushuntiradi.

Dars yana “Aqliy hujum” bilan davom etadi.

“Kim ko’p so’z topa oladi?” o’yini tarzida 2-topshiriq bajartiriladi. O’quvchilar nima qildi?, nima qilmoqchi? so’roqlariga javob bo’ladigan ko’p so’zlar topish bo’yicha musobaqalashadilar. O’yin shartini uch o’quvchi yozuv taxtasida bajarishi yaxshi samara beradi. Yozilgan so’zlar tarkibiy qismlarga ajratiladi. Namuna: bordi- bor-di, o’qidim-o’qi-dim, keldim-kel-di-m kabi.

O’qituvchi “aqliy hujum”ni davom ettirib, navbatdagi savolni beradi: Bu so’zlar nimani atayapti?

Albatta, o’quvchilar so’zlar shaxs va predmetning harakatini anglatayotganligini aytadilar.

Anglash. O’qituvchi o’quvchilarga “Bilib oling”, “Esda saqlang” o`yini ostida berilgan fikrlarni o’qish va uqishni topshiradi.

“Aqliy hujum”. O’quvchilar mutolaani tugatgach, o’qituvchi quyidagi savollarasosida sinov suhbatini o’tkazadi:

1 Harakat va holatni bildiruvchi so’zlar qaysi so’roqlarga javob bo ladi?

2 Shaxs va predmetning harakat va holatini atovchi so’zlar turkumi fe`ldeb ataladi?

3 Harakatni bildiruvchi qanday so’zlami bilasiz?

4 Harakat va holatni kim bajaradi? Ana sliu sliaxs yoki narsa nima deb ataladi?

Qisqasi, dars so’ngida hukmga olib kelinadi, ya’ni shu tarzda fe’l haqidagi nazariy bilimlar beriladi.

Mavzu mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi. 82-mashq “Kim zukko va chaqqon?” o’yini tar/ida bajaitiriladi. Sinf “Harakat” va “Holat” nomlii kichik guruhga bo`linadi. “Harakat” guruhi harakal fe’llarini, “Holat” guruhi holat fe’llarini topadi va o’z daftartga yozadi. (guruhlarning bittadan vakili bu shartni yozuv taxtasida bajaradi. Qisqasi, mashq guruhlar va guruh vakillari bellashuvi tarzida bajarilaili. N a m u n a :

Harakat fe’llari Holat fe’llari
chopdi Qizardi
sug ‘ordi Yashardi

95-mashqda fe’llarning ma’nosi va grammatik shakliga e’tibor qaratiladi. O’quvchilarga tushirib qoldirilgan qo’shimchalarni qo’ydirish asosida, ularda qo’shimchalarni o’rinli qo’llash ko’nikmalari shakllantiriladi.

97-mashq shartiga ko’ra uy hayvonlarining harakatlarini ifodalovchi fe’llar qatnashgan gaplar yozish uyga vazifa qilib beriladi.

28-dars.MAVZU: HARAKAT VA HOLAT FE’LLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: HARAKAT VA HOLAT FE’LLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Harakat va holat fe’llari, ularning ma’no turlarining farqi.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: – o’quvchilarga harakat va holat fe’llari boyicha bilim berish;

Tarbiyaviy: – mehnatsevarlik, kitobga ehtirom tuyg’ularini singdirish;

Rivojlantiruvchi :mustaqil fikrlash ko’nikmasini, og’zaki hamda yozma nutq malakasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Assisment;

Usul: Matn tahlili.;

Shakl: Yakka tartibda ishlash, jamoada mashqlarni bajarish;

Vosita: Darslik, test materiallari, jadval;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’l turkumidagi so’zlarning atash ma’nosini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-fe’llarning harakat va holat kabilarga ajralishini tushunib yetadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’quvchilarning oldingi darslarda o’zlashtirgan bilim, ko’nikmalari sinovdan o’tkaziladi.

«Assesment». Bir vaqtning o’zida o’quvchining bilimi, savod-xonligi, fikrlash qobiliyati sinovdan o’tkaziladi. Sinf taxtasiga quyidagi jadval osib qo’yiladi:

Test Muammoli vaziyat
Simptom Amaliy ko’nikma

Ushbu jadval asosida topshiriqlar beriladi:

Namuna:

Test sinovi.

1. Fe`lqanday so ‘roqlargajavob bo ‘ladi?

A) Kim?, nima?B) Nima qildi?, nima qilayapti?C)Nima qilmoqchi?D) B va C javoblar to’g’ri.

2. Qizardi, sarg’aydi fe ‘Ining qctysi ma ‘noviy guruhiga mansub?

A) Harakat fe’llariga.B) Holat fe’llariga.C)Harakat va holat fe’llariga.D) To’g’ri javob yo’q.

Muammoli vaziyat.

Fe’ldan anglashilgan harakat va holat bajaruvchisi doimo noma’lum bo’ladi deyilsa, siz bu muammoni qanday hal qilasiz? (O’quvchi o’z fikrini katakka yozadi.)

Simptom (belgi). Fe’lning otdan ajratib turuvchi belgilari nimalardan iborat?

Amaliy ko’nikma.

Kim?-

Nima? –

Qanday? –

Qaysi? –

Ushbu so’roqlarga javob bo’ladigan so’zlar yozish.

O’quvchilar Assisment javoblarini yozib bo’lgach, o’qituvchi to’g’ri javoblami o’qiydi va o’quvchi o’zi to’g’ri yoki noto’g’ri bajarganligini belgilab boradi va o’z-o’zini baholaydi.

Uyga berilgan topshiriq (85-mashq) o’quvchilarga o’qitiladi.

Topshiriq mazmuni uy hayvonlarining harakatlarini ifodalovchi fe’llarga misollar topish va ular ishtirokida gaplar tuzishdan iborat edi. To’g’ri va aniq bajarilgan vazifa 1 ball bilan baholanadi.

Yangi mavzu bilan ishlash.

1-topshiriq.

«Daraxtlarning yaproqlari oltinday sarg ‘aydi.» – gapidagi fe’llaming harakat yoki holatga oid ekanligini aniqlash va uni bo’yamoq fe’liga solishtirish.

2-topshiriq.

Silkinmoq, qimirlamoq, to planmoq fe’llarining harakat yoki holat ifodalashini aytish.

Fe’llar nimani atab kelishiga ko’ra harakat fe’llari va holat fe’llariga bo’linadi. Shaxs va narsalarning jismoniy faoliyati natijasida ro’y beradigan harakatni bildiruvchi fe’llar

harakat fe’llari hisoblanadi. Shaxslaming ichki kechinmalari va narsalaming bir holatdan ikkinchi holatga o’tish jarayonini ifodalovchi fe’llar esa holat fe’llari sanaladi. (O’quvchi tomonidan ushbu qoida o’qiladi va boshqa o’quvchilar nimani o’z sinfdoshlaridan tushunganliklarini aytib beradilar. Bu «Har kim har kimga o’rgatadi» usulida tashkil etiladi.

Mustahkamlash: Darslik bilan ishlash. 86-mashq avval og’zaki so’ng yozma bajariladi. Matnni o’qish, matndan fe’llami harakat va holat fe’llariga quyidagi tartibda ajratib yozish.

Harakat fe’llari –

Holat fe’llari –

99-mashq topshirig’i guruhlarga bo’linib bajariladi.

1-guruhdagilar harakat fe’llarini;

2-guruhdagilar holat fe’llarini matndan aniqlab yozadilar.

100- mashq. Mashq oldin og’zaki so’ng yozma bajariladi.

1.Matn o’qiladi, ajratib ko’rsatilgan so’zlarning ma’nolari izohlanadi.

2. Bo’shab, tekkan, oltin tus oladi, kirguncha, tegmaydi, to ‘smaydi fe’llarining ma’nodoshlari topiladi va shu ma’nodoshlami qatnashtirib gaplar tuziladi.

O’quvchilar bilimi savol va topshiriqlar asosida sinovdan o’tkaziladi va o’qituvchi o’z darsining maqsadiga erishganligini aniqlab oladi. Savollar quyidagicha bo’lishi mumkin:

1.Harakat fe’llari deb qanday fe’llarga aytiladi? (Bilim)

2. Holat fe’llariga misollar keltiring. (Malaka)

3. Qoraymoq, ko’karmoq, qizarmoq fe’llarining nima sababdan holat fe’llari sanalishini ayting. (Ko’nikma)

Dars so’ngida o’quvchilarning bahosi e’lon qilinadi.

Uyga vazifa 102-mashq. «Mehnat baxt keltiradi» mavzusida matn yaratish yoki holatga oid ekanligini aniqlash va uni bo’yamoq fe’liga solishtirish.

29-dars. O’TIMLI VA O’TIMSIZ FE’LLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

O’TIMLI VA O’TIMSIZ FE’LLAR

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’l,atash ma’nosi,o’timli va o’timsiz fe’llar,tushum kelishigi

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’timli va o’timsiz fe’llar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga nutq odobini o’rgatish.

Rivojlantiruvchi:O’quvchilarni til hodisalarini qiyoslash va taqqoslashga, qiyosiy jadvallar tuzishga o’rgatish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: : suhbat, induktiv usul.

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,”O’timli va o’timsiz fellar” nomli ko’rgazma;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-tushum kelishigidagi so’zning fe’lga bog’lanishiga e’tibor beradi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-fe’l haqidagi BKMlari kengayadi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars mavzuga oid topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi.

1-topshiriqda berilgan so’zlar taqqoslash asosida liishum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lanadigan va tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lana olmaydigan so’zlarga ajratiladi. Buni quyidagi jadval asosida berish ma’qulroq:

Tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lanadigan so’zlar Tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog`lanmaydigan so’zlar
o ‘qidi uxladi
ko ‘rdi qaradi

2-topshiriqda o’timli va o’timsiz fe’llami laqqoslash asosida ularni anglash davom ettiriladi. O’quvchilar I-topshiriqda berilgan fe’llarni tushum kelishigidagi so’zlar bilan birgalikda, qolganlarini o’zi bog’lanadigan so’zlar bilan birgalikda yozadilar. Natijada quyidagi birikmalar shakllanadi:

kitobni o ‘qidi hog’da ishladl
xat(ni) yozdi qo ‘ylarga qaradi
uni ko’rdi tonggacha uxladi

O’qituvchi mazkur birikmalar yuzasidan quyidagi savollarni beradi:

1. O’qidi, yozdi, ko’rdi fe’llari qaysi kelishikdagi so’zlar bilan bog’langan? Nima uchun?

2.Ikkinchi guruhdagi fe’llar nima uchun tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lanmaydi?

O’qituvchi xuddi shunday yo’naltiruvchi savollarasosida o’quvchilarni til hodisalarini taqqoslashga, ular yuzasidan mustaqilxulosalarchiqarishga o’rgatadi hamda ularning fikrlarini quyidagi tarzda to’ldiradi va umumlashliradi: Siz tahlil qilgan fe’llar tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lana olish yoki olmasligiga ko’ra farqlanadi. Tushum kelishigiriagi so’zlarni ergashtirib keluvchi fe’llar o’timli fe’llar, bunday xususiyttga egl bo’lmagan fe’llar o’timsiz fe’llar sanaladi.

O’qituvchi darslikdagi likrlarga quyidagilarni qo’shimcha qiladi: O’timli fe’llar harakating tushum kelishigidagi ot bilan ifodalanganligini, predmetga o’tganliglnl, ta’slr qilishini bildiradi.

O’timsiz fe’l biron predmetgabevosita o’tmaydigan harakatni anglatadi.

Mavzunimustahkamlashgaoidmashqlar“Topqirlarvazukkolarbahsi” o’yinitarzidabajartiriladi. Sinfo’quvchilariikki-“Topqirlar” va“Zukkolar” guruhiga bo’linadilar. Guruh a’zolari navbatma-navbat yozuv taxtasida mashqlarni bajaradilar.

103-mashq topshirig’iga ko’ra, matndan“Topqirlar” guruhi o’timli fe’llarni, “Zukkolar” guruhi o’timsiz fellarni ajratib yozadilar, ma’nosini tushuntiradilar.

N a m u n a:

O’timli fe’llar O’timsiz fe’llar
ko ‘rishadi keladi

104-mashqda“Topqirlar”o’timlife’llarni,“Zukkolar” o’timsiz fe’llarni quyidagi tarzda jadvalga joylashtiradilar:

O’timli fe’llar O’timsiz fe’llar
almashmoq jiringlamoq
quvontirmoq jilmaymoq

105-mashq topshirig’iga ko’ra, o’quvchilar topishmoqning javobini “yozuv” ekanligini topadilar. Shu o’rindao’quvchilarga “Yozuv” mavzusida matn tuzdiriladi va undagi fe’llar izohlanadi.

So’ng darslikda berilgan savol va topshiriqlar asosida yangi mavzu takrorlanadi hamda mustahkamlanadi.

106-mashq shartiga ko’ra “Vatanni mardlar qo’riqlaydi” mavzusida matn tuzish, undagi fe’llarning o’timli yoki o’timsizligini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

30-dars. FE’L NISBATLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

FE’L NISBATLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Harakat va holat,harakat bajaruvchisi,fe’l shakllari,nisbatlar,nisbat qo’shimchalari.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’l nisbatlari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy O’quvchilarda mehnatga muhabbat uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda taqqoslash, xulosa chiqarish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, Rasmli tarqatmalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’l nisbatlari haqida umumiy tushuncha hosil qiladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-nisbat qo’shimchalarini nutqda o’rinli qo’llay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni quyidagi savollar asosida suhbat bilan boshlaydi:

1.Harakatni bajaruvchi deganda kimni yoki nimani tushunasiz?

2.Gaplardagi fe’llar qanday ma’noga ega?

3.Mazkur fe’l shakllarining bir-biridan farqi nima?

So’ng topshiriqlarni bajartiradi.O’quvchilar fe’llarni taqqoslash asosida o’qitdi, o’qidi fe’llarini bajaruvchisi aniqligini, o’tkazildi fe’lida harakatning bajaruvchisi noaniqligini va oqlashdi fe’lida harakatning bajaruvchisi birdan ortiq ekanligini aniqlaydilar. Shu jarayonda o’qituvchi mchnal qilishning, shanbaliklarda qatnashishning ahamiyatini tushuntiracli.

O’qituvchi ularning fikrlarini to’Idiradi, izohlaydi va umumlashtiradi va fe’l nisbatlari haqida ma’lumot beradi.

Fe’l beshta nisbat shakligiga cga: l)aniq nisbat; 2) o’zlik nisbat; 3) majhul nisbat; 4) orttirma nisbat; 5) birgalik nisbat.

So’ng o’qituvchi mashqlarni bajarliiadi. O’quvchilar 107-,108-mashqlardagi fe’llarning qaysi nisbaldaligini aniqlaydilar.

109-mashq topshirig’iga ko’ra bcrilgan Ic’llarga nisbat shakllari qo’shib gaplar tuziladi.

110- mashqqa ko’ra berilgan matndagi fe’llarning nisbatlarini aniqlash uyga vazifa sifatida topshiriladi.

31-dars .MAVZU: ANIQ NISBAT

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: ANIQ NISBAT
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’l nisbatlari,aniq nisbat,harakat bajaruvchisi,bajaruvchisi aniq bo’lgan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shakli.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga aniq nisbat yuzasidan tushuncha berish, ko’nikma hosil qilish;

Tarbiyaviy: tabiatga muhabbat tuyg’usini shakllantirib borish;

Rivojlantiruvchi : fikrlash doirasini kengaytirish, og’zaki va yozma nutq malakasini oshirish;

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: So’zdan so’zni ajrat» ,«Imloviy daqiqa» o’yini.;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon, Yakka tartibda ishlash;

Vosita: Yozma matnlar, chizmalar: «Nur», «Kataklar» chizmasi, darslikdagi mashqlarni bajarish asosida.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-nisbat haqida tushunchasi kengayadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-aniq nisabtdan nutqda unumli foydalana oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. O’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarning bilimlarini sinovdan o’tkazish. Uyga berilgan yozma topshiriqni tekshirish.

1-bosqich. Davomat aniqlangach, o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilar bilimlarini sinovdan o’tkazish maqsadida «Imloviy daqiqa» o’tkaziladi. Yozuv taxtasiga hammaga ko’rinarli harflarda quyidagi imloviy xatolar bilan yozilgan matn yopishtirib qo’yiladi. O’quvchilar imlo xatolarni topishlari va yashil rang ruchkada to’g’rilashlari lozim bo’ladi.

Bir tog’da balan va serbutog’ daraht bor edi. Bu daraxtda mingdan ortig’ qarg’alar o’zlariga uya qurgan edilar. Qarg’alar-ning bir podshosi bo’Iib, uni oti Firuz edi. Barcha qarg’alar unga tobe bo’Iib, uning amridan chiqmas va shodu hurram, farovon kun kechirar edilar…

O’quvchi topishi lozim bo’lgan xatolar: balan (d), daraht (x), ortig’ (q), uni (-ning), shodu (-u), hurram (x).

«T» chizmasi asosida, «Charxpalak» texnologiyasi hamda tushunchalar tahlili orqali o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilar bilimi tekshiriladi (har ikki o’quvchiga, yoki texnik vosita orqali quyidagi chizma berib chiqiladi yoki ko’rsatiladi.) Bu texnologiya orqali o’quvchi o’z-o’zini baholashga o’rgatiladi, qisqa vaqt ichida barcha oquvchilarning egallagan bilimlarini baholashga erishiladi.

O’quvchilarning bilishi lozim bo’lgan BKMlar O’timli fe’llar O’timsiz fe’l Fe’l nisbati
Bajaruvchining harakat va holat jarayoniga qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi fe’l shakllari…
Tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lanadigan fe’llar…
Bunday xususiyatga ega boimagan fe’llar…
Fikringizni bildiring Tushunchalar tahlili
supurdi…
supurildi…
supurtirdi…
supurishdi…

O’quvchilarning javobni quyidagicha belgilashlari kutilad

O’quvchilarning bilishi lozim bo’lgan mavzular O’timli fe’llar O’timsiz fe’l Fe’l nisbati
Bajaruvchining harakat va holat jarayoniga qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi fe’l shakllari… +
Tushum kelishigidagi so’zlar bilan bog’lanadigan fe’llar… +
Bunday xususiyatga ega bo’lmagan fe’llar… +
Fikringizni bildiring Tushunchalar tahlili
supurdi… Supurish harakatining bajaruvchisi aniq
supurildi… Harakat bajaruvchisi noaniq
supurtirdi… Boshqa shaxs vositasida bajarilyapti
supurishdi… Harakatni bajaruvchi birdan ortiq

2-bosqich. Uyga berilgan yozma topshiriq 2-3 o’quvchiga o’qittirilib, nisbatini aniqlash bo’yicha bahs o’tkaziladi.

3-bosqich. Yangi mavzuni o’rganish mashqlari. «So’zdan so’zning farqi bor» o’yini asosida 1-topshiriq bajariladi. Yozuv taxtasiga quyidagi so’zlar yoziladi va o’quvchilar tomonidan so’zlar bir-biriga qiyoslanadi, bir xil va farqli tomonlari aniqlanadi. Bajaruvchisi aniq bo’lib, tarkibida maxsus qo’shimchalari bo’lmagan so’zlar ajratib olinadi.

O`qidi,o`qitdi,yozyapti,o`qishdi o`qildi,kuyladi,tikturdi,tikdi

Aniq nisbatdagi so`zlar:

«Bilib oling»da berilgan ta’rif bir o’quvchi tomonidan o’qiladi; «Aqliy hujum» usuli asosida ta’rifning mazmuni o’zlashtiriladi. Aniq nisbatdagi fe’llarning boshqa nisbatlardan farqi nimada ekan? kabi savollar o’rtaga tashlanadi. Javob quyidagicha boiishi mumkin.Bajaruvchisi aniq bo’lgan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shaklidir.Maxsus fe’l nisbati qo’shimchalariga ega bo’lmaydi.

4-bosqich. Mustahkamlash. Darslik bilan ishlash:

111-mashq bajariladi. Matn bir o’quvchi tomonidan o’qiladi, aniq nisbatdagi fe’llar ishtirok etgan gaplar ko’chiriladi.

112-mashq bajariladi; so’zlar aniq nisbatga qo’yiladi. («Nur» chizmasi asosida bajarilsa qiziqish uyg’onadi). Har bir guruh 2 tadan so’zga gap tuzadilar, fe’l nisbatiga izoh beradilar.

kuylayapti

o`yladi

gullagan

pishdi

chaqnadi

turdi

101-mashq. Gaplar ko’chiriladi, nisbatlarni aniqlashadi. Aniqlash jarayonini qavs ichida har bir gapdan so’ng yozib boradilar. Masalan, Kampir tong qorong ‘usida xamir qilgani turib,ho ‘kizidan xabar oldi, (aniq nisbat).

Dars so’ngida ballar e’lon qilinadi, uyga vazifa topshiriladi: 114-mashq «Mening kutubxonam» mavzusida matn yaratish.

32-dars.MAVZU: O’ZLIK NISBATI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

O’ZLIK NISBATI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

O’zlik nisbati, o’timli fe’llardan o’timsiz fe’llarning hosil bo’lishi, o’zlik nisbatining orttirma nisbat shakllari bilan zidlanishi, orttirma nisbat qo’shimchalarining o’timsiz fe’llarni o’timli fe’llarga aylantirishi. Harakatning bajaravchining o’zida qolishi.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: – o’quvchilarga o’zlik nisbati haqida bilim berish;

Tarbiyaviy estetik didni tarbiyalab borish;

Rivojlantiruvchi :o’quvchilarni ko’rsatmalar asosida ijodiy fikrlash ko’nikmalarini rivojlantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Muammoli o’qitish;

Usul: : Muammoli savollar va mashq;

Shakl: og’zaki va yozma bayon, : Yakka tartibda ishlash;

Vosita: Ona tili darsligi, ko’rsatmali qo’llanma, tarqatma materiallar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’l nisbatlarini farqlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-o’zlik nisbatdagi so’zlarni matndan ajratib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars quyidagi savollar asosida mavzuga oid topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi.

1. Mazkur fe’lning nisbat shakllari qaysi qo’shimchalar orqali yasalgan?

2. Yuvdi-yuvindi, taradi-tarandi, maqtadi-maqtandi kabi fe’l shakllari qanday farqqa ega?

Shu o’rinda o’qituvchi o’quvchilarga salomatlik gigiyenasi to’g’risida bir qator ma’lumotlar berib o’tadi.

O’qituvchi o’quvchilarning javobini to’ldirib, umumlashtirib, ularga fe’lning o’zlik nisbati haqida quyidagilarni bayon etadi: O’zlik nisbat shakli unli bilan tugagan fe’l asosiga -n yoki , undosh bilan tugagan fe’l asosiga esa -in, -il qo’shimchalarini qo’shish bilan yasaladi. Masalan? kiy-kiyin, eg-egil, beza-bezan, bur-buril kabi.

115-mashqdagi taradi-tarandi, yuvdi-yuvindi, maqtadi-maqtandi kabi fe’llarni qo’llab gap tuzdiriladi va fe’lning nisbat shakllari qiyoslanadi. Masalan: Ziyoda ertalab o’rnidan turib, yuvindi va tarandi.

So’ng o’qituvchi o’quvchilarga fe’lning o’zlik nisbat shakliga oid yana bir nazariy xulosani berish uchun quyidagi ko’rsatmadan foydalanadi va shu asosda savollar beradi:

1.Ko’rsatmada berilgan fe’llardan o’zlik nisbatini aniqlash.

2.Mazkur fe’llar bir-biri bilan nimasi bilan farqlanadi?

3.Bu fe’llarning qaysilari o’timli va qaysilari o’timsiz?

O’zlik nisbat qo’shimchalari: -n, -I, -in, -il
Yuv yuvin
tara taran
kiy kiyin

Bilib oling. O’zlik nisbat qo’shimchalari o’timli fe’llarga qo’shilib, ulardan o’timsiz fe’llar yasaydi. Bu xususiyai bilan o’zlik nisbati, orttirma nisbat shakllari bilan zidlanadi, chunki orttirma nisbat qo’shimchalari o’timsiz fe’llarni o’timli fe’llarga aylantiradi.

Darsnimustahkamlash:

Bu bosqich 117- va 118-mashqlar bilan ishlash orqali amalga oshiriladi (sinf o’quvchilarini ikki guruhga bo’lib, mashqlar musobaqa tarzida o’tkazilsa maqsadga muvofiq bo’ladi).

Uyga vazifa:

119-mashq shartiga ko’ra yuqoridagi suhbat va ijodiy izlanishlar asosida«Ozodalik – salomatlik garovi» mavzusida matn tuzish, unda qo’llangan o’zlik nisbatidagi fe’llarni topib, tahlil qilib kelish topshiriladi.

33-dars.MAVZU: MAJHUL NISBAT

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MAJHUL NISBAT
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Majhul nisbat, uning -n (-in), -1 (-il) qo’shimchalari bilan hosil bo’lishi, o’zlik va majhul nisbat shakllarining bir-biridan farqi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o`quvchilarga fe’lning majhul nisbati yuzasidan ma’lumot berish, nutqda o’rinli foydalanish ko’nikmalarini hosil qilish;

Tarbiyaviy: mehnatsevarlik tuyg’ularini singdirish;

Rivojlantiruvchi og’zaki hamda yozma nutq malakasini shakllantirish, fikrlash qobiliyatini o’stirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Blis so’rov», «Intelekt»;

Usul Mashqlarni yozma va og’zaki bajarish asosida;

Shakl: Suhbat, jamoada ishlash;

Vosita: Tarqatma materiallar: «T» chizmasi ko’rinishidagi javoblar varaqasi, yozma topshiriqlar, rangli rasmlar (agar bo’lsa multimediya apparati), ona tili darsligi;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-majhul nisbat qo’shimchalarini so’z tarkibidan ajratib bera oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-nutqda majhul nisbatdagi fe’llarni o’rinli qo’llay oladi .

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’tilgan mavzu yuzasidan bilimlarni sinovdan o’tkazish.

«Intelekt» metodi asosida o’tilganlar yuzasidan malaka hosil qilish. O’qituvchi savollarni o’qiydi, o’quvchi to’g’ri javobni ketma- ketlikda yozib boradi:

1.Bajaruvchining harakat va holat jarayoniga qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi fe’l shakli.

2. Fe’l necha nisbat shakliga ega?

3.Qaysi nisbat shaklining maxsus qo’shimchalari yo’q?

4. Bajaruvchining o’zi ustida amalga oshiradigan harakat yoki holatni ifodalaydigan fe’l shakli.

5.O`zlik nisbat shakli fe’l asosiga qaysi qo’shimchalarni qo’shish orqali hosil qilinadi?

6.«yuvindi» -…..nisbati.

7.«qiynaldi» -…..nisbati.

8.«aytdi» -……nisbati.

Topshiriq bajarib bo’lingach, o’qituvchi o’quvchilarga birin-ketin o’qitadi va eng to’gri bajargan o’quvchini o’zida belgilangan javoblar orqali aniqlab oladi (agar slayd orqali to’g’ri javoblar ko’rsatilsa, yana vaqt tejaladi). O’quvchilar to’g’ri javoblarini yashil rangda belgilab boradilar, xatosini qizil rangda. Bu usul vositasida o’quvchilarda o’z-o’zini nazorat qilish ko’nikmasi shakllanib boradi.

Masalan

O’qirvchining javobi O’z-o’zini baholash
1. Fe’l nisbati *
2. 4ta ?
3. Aniq nisbat *
4. O’zlik nisbati *
5. -in,-il *
6. Aniq nisbat ?
7. O’zlik nisbati *
8. O’zlik nisbati ?

O’quvchilarning uyda«Ozodalik – salomatlik garovi» mavzusida tuzib kelgan matnlari o’qitiladi va unda qo’llangan fe’llar tahlil qilinadi.

Yangi mavzu yuzasidan suhbat o’tkaziladi.

Sharifa xat yozdi. Xat kecha soat 15-00 da yozildi. Gaplarni solishtiring. Nimasi bilan farqlanayotganini ayting. Egalarini aniqlang.

Qaysi gapda harakatning bajaruvchisi ma’lum va qaysi gapda noma’lum ekanligini ayting.

O’quvchilar javob bergach, mashq orqali ifodalagan fikrlarining to’g’ri ekanligini aniqlash maqsadida «Bilib oling»da berilgan qoidani o’qib xulosa chiqaradilar.

1-Oquvchi: bajaruvchisi noma’lum bo’lgan harakat va holatni ifodalovchi fe’l shakli majhul nisbat deyiladi.

2-Yuqoridagi gapga e’tibor bersak, awalgisida bajaruvchi Sharifa, keyingisida xatni kim yozganligi noma’lum.

3-Avvalgi gapning fe’l shaklida maxsus qo’shimcha yo’q, keyingi gapda -il nisbat qo’shimchasi mavjudligi kuzatildi.

4- Xullas, 1-gap aniq nisbatdagi fe’l shaklida, 2-gap majhul nisbat fe’l shaklida qo’llangan.

O’quvchilarning yangi o’rganilayotgan mavzu yuzasidan mana shunday javob berishlariga, albatta, o’qituvchining o’zi tayyor bo’lishi va izchil ravishda interfaol usullaming «Aqliy hujum», «Tushunchalar tahlili» kabi ko’rinishlaridan o’rinli foydalanib turishlari zarur.

Mustahkamlash «Blis- so’rov» usuli asosida amalga oshiriladi.

Oquvchilarga (har ikki o’quvchiga bitta) «Blis- so’rov» jadvali berib chiqiladi. Unda o’qituvchi tomonidan tushunchalar berilgan bo’lib, o’quvchi uni tahlil qilishi kerak bo’ladi. Bu usul vositasida bir vaqtning o’zida butun sinfning mavzuni o’zlashtirganlik darajasi aniqlanadi.

Ilova:

Tushunchalar Izoh To’g’ri javobni belgilash Guruh xatosi
Bajaruvchisi aniq boigan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shakli Aniq nisbat +
Bajaruvchining o’zi ustida amalga oshadigan harakat yoki holatni ifodalagan fe’l shakli Majhul nisbat
Bajaruvchisi noma’lum bo’lgan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shakli O’zlik nisbat

Darslik bilan ishlash. «Evrika» usuli asosida 120-mashq og’zaki bajariladi. Fe’llarni topib, uning qaysi nisbatdaligini aniqlagan o’quvchi «Evrika» deb murojaat qiladi va fikrini ifodalaydi.

121- mashq. «Ustunlarni to’ldiring» usuli asosida yozma bajariladi. (Har qanday o’ziga

xos nomlar ostida topshiriq va mashqlarni bajartirish o’quvchilarning qiziqishini oshirib boradi.) Topshiriq: awal o’zlik, keyin majhul nisbatdagi fe’lli gaplarni yozing.

O’zlik nisbatdagi fe’llar Majhul nisbatdagi fe’llar
U yuziga belbog’ini tashlab, ko’rpachaga cho’zildi. Hozirgikundamilliyxalqhunarmandchiligigakatae’tiborqaratilmoqda.

122-mashq. 1- guruhko’rmoq, taramoq fe’llaridan o’zlik va majhul nisbatdagi fe’llar yasaydi va bittasini qatnashtirib gap tuzadi.

2- guruh yuvmoq, kiymoq fe’llaridan foydalanib, yuqoridagidek topshiriqni bajaradilar.

Dars yakunida ballar natijasi e’lon qilinadi va uyga vazifa beriladi:

123-mashq. «Mehnatdan kelsa boylik, turmush bo’lar chiroyli» mavzusida matn tuzish.

34-dars. ORTTIRMA NISBAT

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

ORTTIRMA NISBAT

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’l nisbatlari,bajaruvchining ta’siri ostida bajarilgan ish-harakat,orttirma nisbat

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning orttirma nisbat shakli va uni hosil qiluvchi qo’shimchalar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga bahslashish, musobaqalashish madaniyatini o’rgatish.

Rivojlantiruvchi: O’quvchilarda amaliy mashqlardan nazariy xulosalarga kelish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat,tushuntirish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, “Orttirma nisbat” nomli ko’rgazma;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-orttirma nisbatdagi fe’llarni ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-so’z tarkibidan orttirma nisbat qo’shimchalarni ko’rsatib bera oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars mavzuga oid topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi.

1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan fe’I asoslariga qo’shim-chalarning mosini qo’shib,fe’lnning nisbat shakllarini hosil qiladilar: o’stir, yozdir, ketkaz, qoldir kabi.

So’ng 2-topshiriqqa ko’ra o’qituvchi fe’I asoslariga nima uchun bunday qo’shimchalar qo’shganligi sababini so’raydi. O’quvchilar bunga xos fonetik, imloviy va talaffuz bilan bogiiq sabablarni tushuntiradilar.

Topshiriqlarga asoslangan holda o’qituvchi o’quvchilarni yangi mavzuni o’zlashtirishiga yo’nalliruvchi quyidagi savollar asosida suhbatuyushtiradi:

1. Berilgan fe’llar bilan fe’I asoslari qanday farqqa ega?

o’s o stir
yoz yozdir
ket ketkaz
qol qoldir

2.Harakat boshqa bir shaxs vositada bajarilganligini ko’rsatuvchi fe’I shakli qanday nisbat hisoblanadi?

3.Orttirma nisbat shakli qanday hosil qilinadi?

Shu savollar asosida o’quvchilar yangi mavzuni mustaqil o’zlashtirishga yo’naltiriladi. So’ng o’qituvchi ularning fikrini va mavzuga oid fikrlarni tushuntirib umumlashtiradi.

Mavzu o’qituvchi tomonidan tushuntirilgach, “Kim ko’p orttirma nisbatdagi fe’I hosil qila oladi?” o’yini o’tkaziladi. O’yinda o’quvchilar orttirma nisbatdagi fe’llar hosil qilish bo’yicha musobaqalashadilar.

Namuna:

orttirma nisbat qo’shimchalari -t -dir -tir -giz, (-kiz, -qiz,-g’iz) -giz -kaz -qaz -ir -ar
so’zlar o ‘qit yozdir yurgiz ketkiz ichir
ishlat oldir turg’iz ko ‘rgaz chiqar

124-mashqqa ko’ra yarash, kelish, o’ylan, quvon, suyun so’zlaridan-tir qo’shimchasi yordamida orttirma nisbat shakli hosil qilinadi va-tir qo’shimchasi fe’lning qaysi qismiga qo’shilganligi aniqlanadi.

Namuna: o’ylan+tir-o’ylantir. Bu orttirma nisbat shakli fe’lning o’zlik nisbat shakli asosida hosil qilindi.

125-, 126-mashqlar “Kim chaqqon va zukko?” o’yini tarzida bajariladi.

127-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilarga o’zi yashayotgan joyning tabiati haqida matn tuzish va unda qo’Uangan fe’llarni qaysi nisbatdaligini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

35-dars. ORTTIRMA NISBAT QO’SHIMCHALARINING ISHLATILISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: ORTTIRMA NISBAT QO’SHIMCHALARINING ISHLATILISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Nisbatlar,imlo,talaffuz va imlo me’yorlari,orttirma nisbat qo’shimchalari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Orttirma nisbat qo’shimchalarining ishlatilishi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda muammolarni mustaqil hal qilish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: muammoli o’qitish;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,Orttirma nisbat qo’shimchalarining ishlatilishi” nomli ko’rgazma;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-orttirma nisbat qo’shimchalarining talaffuzi va imlosi bo’yicha malaka shakllanadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-yozma nutqda orfografiya va orfoepiya qoidalariga e’tibor beradi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars o’tilgan mavzuni takrorlash bilan boshlanadi. Takrorlash quyidagi muammoli savollar asosida amalga oshiiihuli:

1 Orttirma nisbat shaklidagi fe’llar qamlay nia’nolarni anglatadi?

2.Fe’lning boshqa nisbat shakllaridan orllinna nisbat shakli qanday farqlarga ega?

O’quvchilar mazkur muammoli savollar asosida orttirma nisbat shaklidagi fe’llar boshqa shaxs tomonidan bajarilgan harakatni, ya’ni boshqa shaxsning ishtirokida bajarilgan harakalni anglatishini aniqlaydilar. Orttirma nisbat shakli fe’lning boshqa nisbat shakllaridan ma’nosi va qo’shimchalari bilan farqlanishini ayladilar.

Dars yangi mavzuga oid 1-, 2-topshiriqlarni bajartirish bilan davom ettiriladi. Topshiriqlar mohiyatidan kelib chiqib, o’qiluvchi o’quvchilarga quyidagi muammoli savollarni beradi:

1. Qaysi nisbat shaklining qo’shimchalari ko’p?

2.Orttirma nisbat shakli qanday qo’shimchalar bilan yasaladi?

3.Quyidagi fe’llarga qavs ichidagi orttirma nisbat shakllarining qaysilari qo’shiladi?

O’qi (-t, -tir), o’t (-dir,-qiz), ich (-ir, -kiz, -tir, -iz), yoz (-t, -tir, -dir, -giz, -qir) kabi.

Muammoli savollar asosida o’quvchilar orttirma nisbat qo’shimchalarini va ularning shakllarini yozuv taxtasiga yozadilar. Berilgan fe’llarga ulardan mosini qo’shib ko’chiradilar: o’qit, o’tkiz, ichir, yozdir kabi.

So’ng o’qituvchi o’quvchilarga quyidagi ko’rgazmani taqdim etadi:

Orttirma nisbat qo’shimchalarining ishlatilishi
Qo’shimchalar Ularning fe’l asoslariga qo’shilishi
-/ o ‘qit, ishlat, to ‘qit, to ‘xtat, qizit
-dir oldir, yozdir, chizdir, yondir
-tir toptir, ayttir, bajartir, chaqirtir, sog’intir
-ir, -ar tushir, shoshir, ichir, uchir, qaytar, chiqar
-giz, -qiz yurgiz, ko’rgiz,turg’iz
-kiz, -qiz ketkiz, yutqiz, tekkiz, tutqiz
-iz, -az oqiz, tegiz, tomiz

O’qituvchi o’quvchilarga orttirma nisbat qo’shimchalarining ishla-tilishiga oid quyidagi muommoli savollar beradi va savollarga ko’rgazma asosida javob berishi mumkinligini uqtiradi:

1. Orttirma nisbatning -t shakli qanday fe’l asoslariga qo’shiladi?

2.Orttirma nisbatning-dir, -tir shakllari qanday tovushlar bilan tugagan fe’l asoslariga qo’shlladi?

3.Orttirma nisbatning -ir, -ar, -iz, -az shakllari-chi?

4.Orttirma nisbatning -giz, -qiz, -kiz qo’shimchalarining fe’l asos­lariga qo’shilish tartibi qanday?

Muammolarni hal qilish asosida o’quvchilar orttirma nisbat shakli qo’shimchalarining ishlatilishi haqidagi bilimlarni o’zlashtiradilar.

Mavzuga oid olingan bilimlar 128-129-mashqlarni bajartirish asosida mustahkamlanadi.

130-mashqni bajartirish asosida o’quvchilarda orttirma nisbat qo’shimchalarini to’g’ri qo’llash ko’nikmalari shakllantiriladi.

Mustahkamlash jarayonida “Maqollar aytish bahsi”ni o’tkazish ham mumkin. Bunda o’quvchilarga turli nisbat shakllaridagi fe’llar qatnashgan ko’p maqollar aytish shart qilib qo’yiladi.Namuna: Aqlaqldan quvvat oladi. Oltin oltna, duo ol.131-mashq topshirig’iga ko’ra solmoq, bo’zlamoq, qaytmoq, o’smoq fe’llarini orttirma nisbat shaklida qo’llab, “Qo’shiq sehri” mavzusida bog’lanishli matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

36-dars. BIRGALIK NISBAT

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

BIRGALIK NISBAT

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Harakat bajaruvchisi,birdan ortiq harakat bajaruvchisi,-ish,-sh qo’shimchalari

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning birgalik nisbat shakli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga axloqiy va vatanparvarlik tarbiyasi berish.

Rivojlantiruvchi O’quvchilarni til hodisalarini kuzatish va qiyoslashga o’rgatish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, induktiv usul;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, saylanma diktant;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-matnda birgalik nisbat shaklidagi fe’llarni topib bera oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-nutqda birgalik nisbatdagi fe’llarni o’rinli qo’llay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars saylanma diktant o’tkazish bilan boshlanadi.

Saylanma diktant uchun taxminiy matn: 1) Turqi buzuqdan xulqi buzuq yomon 2) So’zni qog’ozga yozguncha miyaga yoz- 3) Birlashgan o’zar, birlashmagan to’zar. (Xalq maqollari) 4) Inson mehnatsevarlik, xushmuomalalik, mehribonlik va g’amxo’rlik ishlari bilan qattiq bog’lansa, to ‘la baxtga erishishi mumkin (H.Ziyoyev)

Diktant matni asosida o’quvchilarga axloqiy tarbiya beriladi va baxtga erishish yo’llari tushuntiriladi. Diktant tekshiriladi, o’quvchilarning xatolarini to’g’rilashga oid tadbirlar belgilanadi.

Yangi mavzu suhbat, induktiv usulda tushuntiriladi. Mavzuga oid 1-topshiriqdagi gaplar yozuv taxtasiga yoziladi:

So’ng quyidagi savol asosida gaplardagi fe’llar tahlil qilinadi: Gapdagi fe’llar qanday shakliy va ma’noviy farqqa ega?

O’quvchilar birinchi gapdagi o’tishdi fe’li birdan ortiq shaxs tomo­nidan bajarilayotgan harakatning anglatayotganligini, yozdi fe’li esa aniq nisbatda ekanligini aniqlaydilar.

61O’qituvchi 2-topshiriqqa ko’ra mazkur fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratishni topshirish bilan darsni davom ettiradi. O’quvchilar yozdi fe’lida nisbat shakli yasovchi qo’shimcha yo’qligini, o’tishdi fe’lida birgalik nisbat — ish qo’shimchasi vositasida yasalganligini ayladilai.

Tahlillarni umumlashtirib, o’qituvchi yangi mavzuni tushuntiradi.

Mavzuga oid 132-mashq “Topqirlar va zukkolar bahsi” o’yini asosida bajartiriladi.

Namuna: Gulandom o’rtoqlari bilan bir oz.gurunglashdi. (Oybek)

Gapda birgalik nisbatdagi gurunglashrnoqda fe’li qo’llangan, bu fe’l shakli fe’l asosiga -sh qo’shimchasini qo’shish bilan yasalgan.

133-mashqni bajarish asosida o’quvchilarda fe`l asoslariga birgalik nisbat qo’shimchalarini to’g’ri qo’shish ko’nikmalari shakllantiriladi.

134-mashqda o’quvchilar o’qituvchi yordamida birgalik nisbatdagi fe’llarni topib izohlasalar, 135-mashqda esa aniq nisbatdagi fe’llaridan birgalik nisbati shakli yasaladi. Namuna: bormoq borishdi.

Dars so’ngida 136-mashqqa ko’ra “Mardlik — mangulik” mavzusida bog’lanishli matn tuzish, matnda qo’llangan fe’llarning qaysi nisbatdaligini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

36-37-darslar.MUSTAHKAMLASH

39-dars.MAVZU: FE’LLARNING VAZIFA SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

FE’LLARNING VAZIFA SHAKLLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’llarning gapdagi vazifasi, gapda boshqa so’zlar bilan bog’lanishi, fe’l shakllari (sof fe’l shakli, harakat nomi, sifatdosh, ravishdosh).
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: fe’llarning gapda boshqa so’zlar bilan bog’lanishi, uning vazifa shakllari haqida ma’lumot berish;

Tarbiyaviy: o’zaro hurmat, do’stona munosabat ruhida tarbiyalash;

Rivojlantiruvchi : og’zaki va yozma nutq malakalarini rivojlantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Tushunchalar tahlili.;

Usul: O’yin, mashq, grammatik ertak;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning vazifa shakllari bo’yicha bilimlari shakllanadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

-fe’l so’zlarning sintaktik vazifalarini sharhlay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. O’quvchilarning diqqatini bir joyga to’plash uchun «Teskari ma’nosini top» o’yini o’tkaziladi. O’quvchilar diqqatiga kelmoq, yurmoq, uyg’onmoq so’zlari havola etiladi. Ular shu berilgan so’zlarning qarama-qarshi ma’nolarini topadilar.

N a m u n a: kelmoq-ketmoq, yurmoq-o’tirmoq, uyg’onmoq-uxlamoq.

Uyga vazifani so’rash: Har bir o’quvchiga «Tushunchalar tahlili» jadvali tarqatiladi.

Topshiriq: «Fe’l nisbatlari» mavzusi yuzasidan berilgan asosiy tushunchalar bo’yicha mavzu mazmunini yoritish.

Asosiy tushunchalar Mazmuni
Aniq nisbat
O’zlik nisbati
Majhul nisbat
Orttirma nisbat
Birgalik nisbat

(Ushbu jadval har bir o’quvchi tomonidan to’ldiriladi.) O’quv­chilarning javoblarini tekshirish uchun tayyorlangan javoblar aks ettirilgan ko’rgazma yoki ma’lumot kiritilgan slaydlar namoyish etiladi.

Har bir o’quvchi o’z javoblarini tekshirib oladilar.

Yangi mavzuning bayoni: Yangi mavzuni o’rganish kichik (sodda) ertak matnini tahlil qilish bilan boshlanadi.

KICHIK ERTAK

SO ‘ZLAR mamlakatining HARAKAT-HOLAT saltanatida FE ‘L deb ataluvchi podshoh hukmronlik qilar ekan. Uning uch qizi va bir o’g’li bo’lib, kenja o’g’li SOF FE’Lni o’ziga valiahd qilib saylabdi. Uch qizidan birinchisini OT so’z turkumiga, ikkinchi qizini SIFAT so’z turkumiga,uchinchi qizini esa RAVISH so’z turkumiga turmushga beribdi. Ularning farzandlariga shoh FE’L ism qo’yishgajuda ko’p o’ylab, axiyri, OT va birinchi qizining farzandiga HARAKAT NOMI deb ism berib ularga -(i) sh, -moq, -(u)v shakllarini qo’shimcha qilib beribdi. Chunki unda ham otga xos, ham fe’lga xos xususiyat mavjud bo’lgan ekan. SIFAT va ikkinchi qizining farzandiga esa ham sifatga, ham fe’lga xos xususiyat mavjud bo’lganligi uchun SIFATDOSH deb ism berib va uiarga -gan (-kan, -qan), -ydigan, -(a)digan, (a) yotgan, -(a)r shakllarini qo’shimcha qilib beribdi.

Kenja qizi va RAVISHning farzandlariga uzoq o’ylanib RAVISHDOSH deb ism qo’yibdi. Bu nevarasi ham FE’L farzandlari bo’la turib, RAVISH bajargan vazifani bajara olardi. Chunki RA-VISHDOSHning -(i) b, -a//-y, -gancha (-kancha, -qancha), -gach (-kach, -qach), -guncha (-kuncha, -quncha), -gani (-kani, -qani, -gali) kabi qo’shimchalari ham mavjud ekan. Shu kunga qadar FE’L BOBOning bir o’g’li – SOF FE’L va uch nevaralari – HARAKAT NOMI, SIFATDOSH, RAVISHDOSH uning vazifa shakllari sifatida saltanatni boshqaribdilar

O’quvchilarning ertak mazmunini qay holda tushunganliklarini tekshirish uchun quyidagi savol bilan murojaat qilinadi.

Siz ushbu ertakdan qanday xulosa chiqardingiz?

Fe’l so’z turkumiga oid qanday atamalarni bildingiz?

Ularning vazifasi nimalardan iborat ekanligini bilib oldingizmi?

O’quvchilarning bergan javoblari o’qituvchi tomonidan umum-lashtiriladi.

Mustahkamlash: Darslik bilan ishlash. Bunda darslikda berilgan 2 ta mashq ham bajartiriladi, ya’ni ikkala mashqdan 3,4 ta gap ko’chirilib, undagi fe’l shakllari aniqlanadi.

Namuna: Alisheruygakirishibilanqolganlarjimbo’lishdi. Bu gapda fe’lning vazifa shakli sifatdosh (qolganlar) qatnashgan.

Uyga vazifa: «Sen» ham, «Siz» ham bir og’izdan chiqadi» mavzusida bog’lanishli matn tuzish.

40-dars .MAVZU: HARAKAT NOMI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

HARAKAT NOMI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’lning otga xoslangan shakli, -i(sh), -(u) v, -moq qo’shimchalari

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga fe’lning harakat nomi shakli haqida ma’lumot

berish;

Tarbiyaviy: o’zaro hurmat, hamkorlik xususiyatlarini tarbiyalab borish;

Rivojlantiruvchi : o’quvchilarning mustaqil fikrlash, amaliy mashqlardan nazariy xulosalar chiqarish ko’nikmalarini rivojlantirish..

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Aqliy hujum.;

Usul: Topshiriq va mashqlar;

Shakl: Guruhlarda ishlash.;

Vosita: Ona tili darsligi (elektron darslik), tarqatma materiallar,

o’yin mashqlari;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-harakat nomining qo’shimchalarini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilib, uy vazifasi tekshirilib baholangach, mavzuga oid topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratadilar va qo’shimchalarning ma’nolarini aniqlaydilar.

Namuna: yozmoq fe’lida yoz – asos va -moq – harakat nomi shakli yasovchi qo’shimchadan iborat, yozish harakatini anglatadi.

2-topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar mazkur so’zlarni qatnashtirib gap tuzadilar va ularning gapdagi vazifasini aniqlaydilar.

Namuna: Chiroyli yozish ham bir san’at.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi o’quvchilarni yangi mavzuga yo’naltirish uchun quyidagi savollar asosida suhbatga tortadi.

1.Yuqorida keltirilgan fe’l shakllari qanday hosil qilingan?

2. Bu so’zlar qanday ma’nolarni ifodalab kelmoqda?

3.Mazkur fe’l shakllari zamon va shaxsni ko’rsatadimi? O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to’ldirib, umumlashtirib,

yangi mavzuni tushuntiradi. Shu o’rinda elektron darslikdan

foydalanitadi.

140-mashqning topshirig’iga ko’ra, o’quvchilar berilgan hik-matlarni nuqtalar o’rniga harakat nomi yasovchi qo’shimchalardan mosini qo’yib o’qiydilar va yod oladilar.

Namuna: Bilim o’qish va takrorlash mevasidir. 141-142-mashqlarni esa «Bu so’z bizniki» o’yini tarzida bajartirish maqsadga muvofiq. Bunda sinf o’quvchilari «Topqirlar», «Zukkolar», «Bilimdonlar» kabi guruhlarga bo’linadilar va harakat nomi yasovchi qo’shimchalarni aniqlaydilar.

Namuna: sana – sanash kabi. Darsni mustahkamlash:

«Berilgan qo’shimchalar vositasida so’zlar yasaymiz» o’yini o’tkaziladi. O’yin darslikda berilgan mavzuga oid savol va topshiriqlar asosida tashkil etiladi. Sinf o’quvchilari odatdagidek uch guruhga bo’linadilar. «Topqirlar» guruhiga -sh, -ish, «Zukkolar» guruhiga -v, -uv, «Bilimdonlar» guruhiga -moq, -mak qo’shimchalari bilan harakat nomlari yasash topshiriladi.

Guruh a’zolari taqdimot qiladilar.Namuna: «Zukkolar» guruhi: sayla – saylov kabi.

Uyga vazifa:143-mashqdagi gaplarda qo’llangan harakat nomlarini o’zi bog’langan so’zlar bilan birgalikda ko’chirib yozish.

41–dars. HARAKAT NOMINING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

HARAKAT NOMINING YASALISHI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’lning otga xoslangan shakli, -i(sh), -(u) v, -moq qo’shimchalari

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga harakat nomlarining yasalishi va turlanishi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda xalqparvarlik va vatanparvarlik tuyg’ularini tarbiyalash.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarning ijodiy tafakkurini o’stirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik, Harakat nomi yasovchi qo’shimchalar” nomli ko’rgazma.;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-harakat nomi yasovchi qo’shimchalarni ajratib bera oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilib, uy vazifasi tekshiriladi va baholanadi. So’ng yangi mavzuga oid topshiriqlar bajartiriladi. O’quvchilar o’qituvchi yordamida topshiriqqa ko’ra berilgan fe’llarni asos va qo’shimchalarga ajratadilar hamda ulardagi tovusli o’/garishlarini aniqlaydilar.

Namuna: tashuv-tashi+v. Bunda tashi asosiga harakat nomi yasovchi -v qo’shinichasi qo’shilganda asosning oxirgi bo’g’inidagi i unlisi u ga aylangan.

O’qituvchi o’quvchilarga ma’lum vaqt berib, topshiriqdagi harakat nomlari qanday yasalganligini va fe’l asoslariga harakat nomlari yasovchiqo’shimchalarqo’shilgandaqandaytovusho’zqarishlarihosilbo’lganliginikuzatishnitopshiradihamdaquyidagisavollar

Asosida o’quvchilarni yangi mavzuga oid nazariy xulosalarga olib keladi:

1 Harakat nomi qanday qo’shimchalar bilan yasaladi?

2.Harakat nomi yasovchi qo’shimchalarning unli va undosh bilan tugagan fe’l asoslariga qo’shilish tartibi qanday?

3.Harakat nomi qo’shimchalari fe’l asoslariga qo’shilganda qanday tovush o’zgarishlari kuzatiladi?

So’ng o’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtiradi va mavzu yuzasidan nazariy bilimlar beradi.

Yangi mavzu mashqlar bajarish asosida yanada mustahkamlanadi. 144-mashqda berilgan gaplardagi nuqtalar o’rniga harakat nomlaridan mosini qo’yib ko’chirtirish asosida o’quvchilarda harakat nomi yasovchi qo’shimchalarni to’g’ri qo’llash ko’nikmalari shakllantiriladi.

Namuna: Birovlarning gapini zimdan tinglash odobdan emas. (S.Anorboyev)

O’qituvchi bu gap asosida o’quvchilarga axloqiy va Cho’lponning vatan haqidagi fikrlari asosida vatanparvarlik tarbiyasini beradi.

145-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar awalgi darslardagidek uch guruhga bo’linib, harakat nomi shakllariga oid ko’p so’z topish va ular asosida gap tuzish yuzasidan bahslashadilar. Demak, mashq “Topqirlar va zukkolar bahsi” tarzida bajariladi.

146-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar harakat nomi shakllariga egalik va kelishik qo’shimchalarini to’g’ri qo’shish bilan shug’ullanadilar.

Mashqlar bajarilgach, o’qituvchi mavzu uchun berilgan savol va topshiriqlar asosida “mustahkamlash daqiqasi”ni o’tkazadi.

147-mashq topshirig’iga ko’ra “Mening do’stim” mavzusida harakat nomlarini qatnashtirib, qisqa ijodiy matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

42-43-darslar.Bayon va uning tahlili

44-dars.Test sinovi

TESTLAR ISHLASH

Darsning maqsadi:

1. O’quvchilarni fe’l va fe’l nisbatlari yuzasidan olgan bilimlarini sinash hamda baholash.

2. O’quvchilarni mustaqil ishlashga o’rgatish. Darsning metodi: yozma nazorat.

Darsning jihozi: test variantlari yozilgan tarqatmalar.

O’qituvchi darslikka asoslangan holatda fe’l va fe’l nisbatlariga oid test variantlari tayyorlaydi. Test variantlarini tayyorlashda quyidagi va DTM “Axborotnoma”larida berilgan testlardan foydalanishi mumkin.

Test namunalari:

1. Grammatik shakl nima?

a) lug’aviy ma’nolarni ifodalovchi vositalar. (b) grammatik ma’nolarni ifodalovchi vositalar.

d) sintaktik ma’no ifodalovchi vositalar.e) so’zning atash ma’nolarini ifodalovchi vositalar.

f) a va b javoblar to’g’ri.

2. Predmetlarning harakatini atab keluvchi so’z turkumi nima deb ataladi?a) ot. b) sifat. d) fe’l. e) ravish, f) son.

3.Majhul nisbat ishtirok etgan gapni toping.

a) Eshik ochildi.e) Ahad bilan Gulnora maktabgab) Ular kino ko’rishdi.kelishdi.

d) Sanjar paxta terdi.f) Qosim bahorda keladi.

4.Birgalik nisbatdagi fe’l ishtirok etgan gapni toping.

Јa) Ular kitob o’qishdi.e) U rosa maqtandi.

b) Qaydandir ovoz eshitildi.f) Men yoza boshladim.d) Iqboloy o’qishga bormadi.

5. Tiniq osmonda yulduzlar charaqlab turibdi. Ushbu gapdagi fe’lning nisbat shaklini aniqlang.

a)o’zlik nisbatda.e) aniq va o’zlik nisbatlarida.

b) majhul nisbatda.f) aniq nisbatda. d) birgalik nisbatda.

45-dars.MAVZU: SIFATDOSH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

SIFATDOSH

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Sifafdosh, harakat belgisi,sintaktik tahlil.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: sifafdosh haqida ma’lumot berish. Uning sifatga o’xshash shakllarini qiyosiy tahlil qilish, sifatdosh yasovchi qo’shimchalarnibilib olish;

Tarbiyaviy: – so’zlarni o’rnida ishlatish, nutq odobini singdirish;

Rivojlantiruvchi : – fikrni og’zaki va yozma ravishda bayon etish ko’nikmalarinirivojlantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Sinkveyn (Beshlik);

Usul: O’yin.;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Darslik, kartochkalar, kodoskop.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatdosh haqida tushuncha paydo bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Uy vazifasining tahlili. «Biz yosh quruvchimiz» mavzusida tuzib kelingan matn saylanma tarzda o’qitiladi. Matnda qo’llangan fe’l nisbatlarining bir-biridan farqini izohlaydilar. Tahlil jarayonida o’quvchilarning ijodiy fikrlashiga e’tibor beriladi.

V.Yangi mavzu bayoni: «Menga so’z bering» o’yini tashkil qilinadi. Buning ushun mavzu bo’yicha sinf ikki guruhga bo’linadi va guruhlarga topshiriqlar beriladi.

3 – Ona tili metodikasi1-topshiriq: Chap va o’ng qatorda berilgan gaplar tarkibidagi ajratilgan so’zlaming qaysi so’zlarga bog’langanini va qanday so’roqqa javob bo’lishini aniqlash.

Ixchamgina xonada tanho ishlar edi.

Ishlayotgan xonamiz keng va shinam edi.

2-topshiriq:

Ixchamgina va ishlayotgan so’zlari narsalarning qanday belgisini ifodalayotgani haqida fikr yuriting.

Ikkala guruh berilgan topshiriqlarni bajarib bo’lgash «Menga so’z bering» o’yini tarzida o’z javoblarini aytadilar. O’qituvchi topshiriqlar asosida berilgan javoblarni tahlil qilib xulosa chiqaradi.

Yangi mavzuni xulosa qilish maqsadida beshta qisqa yakuniy fikr aytiladi.

O’qigan (sifatdosh).

Yaxshi o’qigan (2 so’zdan iborat: sifat bilan bog’langan).

Yaxshi o’qigan biladi (3 so’zdan iborat: fe’l bilan bog’langan).

O’qigan kitobi mazmunini ayta oldi (4 so’zdan iborat gap tuzildi).

Ilm egallagan (1-so’zning sinonimi: o’qigan so’zining ma’no-doshi).

Darsni mustahkamlash: Darslikda berilgan 136, 137-mashqlar mustaqil bajariladi.

148-mashq. Berilgan fe’llarni tarkibiy qismlarga ajrating. Qachon? sifatdoshning -gan, -kan, -qan shakllari qo’shilishiga e’tibor bering.

Chiq+qan, kel+gan, tik+kan, ol+gan, uq+qan, chek+kan, yur+gan, oq+qan, kechik+kan, taq+qan

149-mashq. Berilgan sifatdoshlarning aytilishi hamda yozilishiga e’tibor bering va ular asosida gaplar tuzib, sintaktik tahlil qiling.

Eshit-eshitgan, ayt-aytgan, o’s-o’sgan, ek-ekkan, buk-bukkan, qayt-qaytgan

Xulosa: Esda tuting. (Ushbu ta’rif va qoida kodoskop orqali ko’rsatiladi.) Fe’lning sifatga xoslangan shakli sifatdosh deyiladi. Sifatdoshlar fe’l asoslariga -gan (-kan, -qan) -ydigan (-adigan), -a (yotgan), -a(r) qo’shimshalarini qo’shish yo’li bilan hosil bo’ladi. Sifatdoshlar shaxs va narsalarning belgisini bildirishi bilan sifatga o’xshaydi. Sifatdoshlar harakat belgisini ifodalaydi.

Uyga topshiriq: «Mehr-muruwat – inson bezagi» mavzusida matn tuzish. Unda-sifatdoshlardan foydalanish.

46-dars.Sifatdoshning zamon shakllari.O`tgan zamon sifatdoshi.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Sifatdoshning zamon shakllari.O`tgan zamon sifatdoshi.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Sifatdosh,o’tgan , hozirgi,kelasi zamon sifatdosh shakllari.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: . Sifatdoshning zamon shakllari va ularni hosil qiluvchi qo’shimchalar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarning ota-onaga mehr-u muhabbatini oshirish hamda ularga vatanparvarlik tarbiyasi berish. Rivojlantiruvchi: O’quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, o’yin;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatdosh shakllarini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilib, uy vazifasi tekshirib baholanadi. So’ng o’qituvchi o’quvchilarga darslikdagi 1,2-topshiriqlar matni asosida tayyorlangan quyidagi tarqatma kartochkalarni tarqatadi va ularga tayyorlanish uchun 3 daqiqa vaqt beradi:

1-topshiriq

Berilgan sifatdoshlarda ifodalangan harakat-holatning qaysi zamondaligini aniqlang: ishlagan (kishi), kelayotgan (mashina).

2-topshiriq

Berilgan sifatdoshlarda ifodalangan harakat-holatning qaysi zamonga mansubligini ayting: o’sadigan (bola), tikilgan (ko’ylak), o’rilgan (soch)

3-topshiriq

Quyidagi sifatdoshlarni bo’lishsiz shakllarga aylantiring, qaysi nisbat shaklida ekanligini aniqlang: yugurayotgan (bola), yuborilgan (xat), tug’ilgan (kun).

O’qituvchi o’quvchilarning tarqatma topshiriqlar yuzasidan bergan javoblarini umumlashtiradi va mavzu yuzasidan quyidagilami tushuntiradi: Sifatdoshning -gan (-kan, -qan) qo’shimchasi shaxs-narsalarning o’tgan zamonga xos harakat belgisini ifodalaydi.

Yangi mavzu mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi. 141-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar matnni o’qiydilar, fe’l asoslariga qavs ichidagi qo’shimchalardan mosini qo’yib sifatdoshlarni o’zi bog’langan so’z bilan birga ko’chiradilar:

N amuna: kim ulug’lamagan, tahsin o’qimagan kabi.

Matn asosida o’qituvchi o’quvchilarga ota-onani c’zozlash, qadrlash lozimligini uqtiradi.

So’ng o’quvchilarga 142-mashqni bajartirish asosida o’tgan zamon sifatdoshlarini hosil qiluvchi qo’shimchalar haqidagi bilimlar mustahkamlanadi.

Mashqlar bajarilgach, o’qituvchi yangi o’lilgan mavzu yuzasidan berilgan savol va topshiriqlar asosida “Kim yaxshi o’zlashtirdi?” o’yinini o’tkazadi.

O’qituvchi o’yin va darsni yakunlab, o’quvchilarni baholaydi. 155-mashqqa ko’ra “Men yoqtirgan adib” mavzusida ijodiy matn tuzishni va unda zamon fe’llaridan foydalanishni uyga vazifa qilib bcradi.

47-dars.HOZIRGI VA KELASI ZAMON SIFATDOSHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: HOZIRGI VA KELASI ZAMON SIFATDOSHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Sifatdoshning zamon shakllari,ayotgan,-yotgan,-a(y)digan qo’shimchalari

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlarining imlosi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: interfaol usullar;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,”Hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlari” nomli ko’rgazma;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatdosh qo’shimchalarini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsning tashkiliy qismini o’tkazgach, o’qituvchi “aqliy hujum” uyushtiradi.

“Aqliy hujum”. O’qituvchi yozuv taxtasiga quyidagi sifatdoshlarni yozdiradi: yurayotgan (mashina), boradigan (joy), o’qiydigan (kitob), kuylayotgan (bold)-

So’ng o’quvchilarga quyidagi savollarni beradi:

1. Yozuv taxlasida berilgan sifatdoshlar qanday ma’noli qismlarga bo’linadi?

2. Mazkur sifatdosh shakllari qaysi zamonda?

Tahlil. O’quvchilar sifatdoshlarni ma’noli qismlarga ajratadilar, so’roq berish asosida qaysi zamonda ekanligini aniqlaydilar.

Xulosa. N a m u n a: yurayotgan (mashina) — yur-ayotgan-hozkgi zamon sifatdoshi.

“Aqliy hujum”, O’qituvchi 2-topshiriq asosida quyidagicha muammo qo’yadi:1.-yotgan, -digan qo’shimchalari vositasida sifatdosh shakllari hosil qila olasizmi?2Mazkur qo’shimchalar vositasida yasalgan sifatdosh shakllarining ma’nosida qanday farqlar

bor?

Tahlil — yechim. O’quvchilar -yotgan,-ayotgan qo’shimchasi vositasida kelayotgan, Ishlayotgan, o’qiyotgan kabi; -digan, -aydigan qo’shimchasi vositasida beriladigan, keladigan, ishlaydigan kabi sifatdoshlar hosil qiladilar hamda ularning birinchisi hozirgi zamon va ikkinchisi kelasi zamon sifatdoshi ekanligini aniqlaydilar.

Xulosa. O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini quyidagicha to`ldiradi va umumlashtiradi: Hozirgi zamon sifatdoshi fe’l asoslariga -(a)yotgan, qo’shimchalarini qo’shish bilan yasaladi.

Kelasi zamon sifatdoshi fe’l asoslariga -ydigan, -adigan qo’shimchalarini qo’shish orqali yasaladi.

Mavzuni tushuntirishda quyidagi ko’rgazmadan foydalanish mumkin:

Hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlari
Hozirgi zamon sifatdoshi -yotgan yozayotgan, kelayotgan
-yotgan o ‘qiyotgan, so ‘zlayotgan
Kelasi zamon sifatdoshi -ydigan o ‘qiydigan, ishlaydigan
-adigan keladigan, boradigan

Keyin o’qituvchi yana “aqliy hujum” bilan darsni davom ettiradi.

“Aqliy hujum”. O’qituvchi 3-topshiriqqa ko’ra o’quvchilarga “Yuqoridagi fe’llarning bo’lishsiz shakli qanday hosil bo’ladi?”- deya savol beradi.

Kuzatish va yechim. O’quvchilar yuqoridagi fe’llarga bo’lishsizlik shakllarini qo’shadilar va yasalishini tushuntiradilar.

Namuna:yurayotgan yurmayotgan, boradigan-bormaydigankabi. Mazkur shakllar fe’l asosiga -ma qo’shimchasini qo’shish asosida yasalgan.

Yangi mavzu mashqlar bajartirish asosida mustahkamlanadi. O’quvchilar 144-mashqdagi gaplarni ko’chiradilar va sifatdoshlarning zamonini aniqlaydilar.

Namuna: kelayotgan sifatdoshi kel fe’l asosida -(a)yotgan qo’shimchasi vositasida yasalgan.

145-mashqni bajarish asosida esa kelasi zamon sifatdoshi yuzasidan o’rganilganlar mustahkamlanadi. O’quvchilar kelasi zamon sifatdoshlarini topib, yasalishini tahlil qiladilar.

Namuna: Odamlarsizni qattiq hurmat qilishadi, opa,-dedi Kamol astoydil kuyunib, sha’ningizga dog’ tushiradigan bunaqa ishlarga izn bermang. (E.Usmanov) Tushiradigan undosh bilan tugagan tushir fe’l asosiga — adigan qo’shimchasini qo’shish bilan hosil qilingan.

159-mashq topshirig’iga ko’ra qaytmoq, keltirmoq, ikkilanmoq, anglamoq fe’llaridan o’tgan, hozirgi va kelasi zamon siliitdoshlarini yasash va ular asosida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

48-darsMAVZU: SIFATDOSHLARNING BO’LISHLI VA BO’LISHSIZ SHAKLI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

SIFATDOSHLARNING BO’LISHLI VA BO’LISHSIZ SHAKLI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Sifatdoshlarning bo’lishli va bo’lishsiz shakli, -ma qo’shimchasi bilan hosil bo’lishi.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: sifatdosh haqida ma’lumot berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda ona tiliga muhabbat, til o’rganishga qiziqish uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Zinama-zina;

Usul: Mashq va amaliy ish.;

Shakl: Guruhlarda ishlash.;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatdoshning bo’lishsiz shakllarining hosil bo’lishini tushunib oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Kirish: Qiroat daqiqasi. 1-o’quvchi – Olcha guli bargiday,

O’ynab uchib yog’ar qor. Ajab qorga qarayman, Qalbimda yashnar bahor. 2-o’quvchi – Daraxtlarning shoxida, Qor yashnaydi xuddi gul. Qiya tepaliklarning, Yaxida yaltirar ul.

3-o’quvchi – Chana tortgan bolalar, Telpagida pag’a qor. Qiyqirib o’ynashadi, Shodligida bor bahor.

Topshiriq: She’r tarkibidan sifatdoshlarni topish. Sifatdoshligini asoslovchi belgi xususiyatini aytish.

Savol: Sifatdosh deb nimaga aytiladi? (Shu o’rinda «Aqliy hujum» metodidan foydalaniladi.) O’quvchilarning javoblari umumlashtiriladi.

Amaliy ish: Sinf taxtasi oldiga har bir guruhdan uch o’quvchi chiqadi (Sinf taxtasiga daraxt ramzi tushirilgan rasm osib qo’yilgan).

1-guruhga: «Daraxtlar gulga kirsin, axir ko’klam keldiku» deya daraxt shoxlariga berilgan matndan sifatdosh yasovchi qo’shimchalami topib yozib chiqish topshiriladi.

2-guruhga: «Qir-u adirlar lolaga burkansin. Axir bahor keldi-ku» deya matndan o’tgan zamon sifatdoshlarini topib qirlar uzra qizil qalamda yozib chiqadilar.

3-guruhga: «Navro’z keldu Xiyobonlar tozalansin, turli gullar ekilsin» deya berilgan matndan hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlarini topib, xiyobon tasviriga gullarni ekkan misol yozib chiqadilar.

O’quvchilar amaliy ishni bajarib bo’lgach, o’qib berishadi. Xato bajarilgan ishlar o’z vaqtida to’g’rilanadi.

«Qish», «Qor», «Bolalar» so’zlarini sifatdoshga oid so’zlar bilan kengaytirib, so’z birikmalari hosil qilish.

?

? Qish

?

qor

?

? bolalar

Bilib oling. Fe’lning bo’lishsiz shakli fe’llardagi -ma qo’shimchasi yordamida yasaladi. -(a) r qo’shimchasi bilan yasalgan sifatdoshlarga -ma qo’shimchasi qo’shilganda -r tovushi -s ga aylanadi.

«Xotira mashqi» magnitofon tasmasidan (agar texnik vosita bo’lmasa o’qituvchining o’zi matnni ifodali o’qib beradi) eshittiriladi. O’quvchilar matndan sifatdoshlarni topadi va uni bo’lishli yoki bo’lishsiz shaklga aylantiradilar (Matn qish mavzusiga taalluqli bo’lib, «Adolat» ertagidan olinadi).

O’qituvchi: Qishni kumush qish deymiz. Negaki atrof oppoq qor bilan qoplanib, o’zgacha, yangi bir tusga kiradi. Ko’z qarab qamashadi. O’quvchilar siz hozir qish, qor haqida shunday bir fikrlar keltiringki, eshitgan odam bu faslga yanada mahliyo bo’lsin.

Darslik bilan ishlash. 160-mashq topshirig’i asosida sifat­doshlarning uch zamondagi bo’lishli va bo’lishsiz shakllarini hosil qiladilar hamda ular ishtirokida gaplar tuzadilar. Yozuv taxtasidagi «T» chizmasiga monand gaplar tuzish va yozish uch o’quvchiga topshiriladi.

Bo’lishli va bo’lishsiz sifatdoshlar Gaplar
Chizayotgan – chizmayotgan Tanlovda rasmni chizayotgan bolaga yuzlandi. Rasmni chizmayotgan o’quvchining xayoli qayerda edi?
Yangilagan – yangilamagan
O’tirar — otirmas

O’quvchilar o’zlari tuzgan gaplarini o’qib, sifatdoshlarni aniqlaydilar va gapda aniqlovchi bo’lib kelayotganini izohlaydilar.

161-mashq guruhlarda bajariladi.

1-guruh: Tarkibida bo’lishli fe’l qatnashgan gaplarni ko’chiradilar. 2-guruh: Tarkibida bo’lishsiz fe’l bor gaplarni ko’chiradilar. Mashqni yozib bo’lishgach, izohini beradilar. Dars so’ngida quyidagi savol va topshiriq bilan ishlanadi. Sifatdoshlarning bo’lishli va bo’lishsiz shakli deganda nimani tushunasiz? Sifatdoshlarning bo’lishsiz shakliga misollar keltiring Uyga vazifa: «Birinchi qor» mavzusida matn yaratish.

49-dars. Ravishdosh

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

Ravishdosh

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Ravishdosh, fe’lning ravishga xoslangan shakli.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning vazifa shakllaridan biri ravishdosh haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda ona tiliga muhabbat, til o’rganishga qiziqish uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: muammoli o’qitish, suhbat.;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravishdosh qo’shimchalarini sharhlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi mazkur darsni yangi mavzuga oid topshiriqlar asosida muammolar qo’yish bilan boshlaydi. 1-topshiriqqa ko’ra berilgan gaplarni yozuv taxtasiga yozdiradi, ulardagi ajratib ko’rsatilgan feilarni qanday tarkibiy qismlarga ajratilishini so’raydi:

N a m u n a: Sochlarimni silab-siypalab,

Baxting bor deb esadi yellar. (Hamid Olimjon)

O’qituvchi: silab-siypalab fe’li qanday tarkibiy qismlarga ajraladi?

O’quvchilar mazkur fe’lni quyidagicha tarkibiy qismlarga ajratadilar: asos -sila, ravishdosh yasovchi qo ‘shimcha -b, asos — siypala, ravishdosh yasovchi qo’shimcha –a kabi. Qolgan fe’llar ham xuikli shu tartibda ma’noli qismlarga ajratiladi.

So’ng o’qituvchi 2-topshiriqqa ko’ra ana shu fe’llar asosida quyidagi muammoli savollarni o’rtaga tashlaydi:

1.Ajratilgan fe’llar qaysi so’zlarga bog’lanib kclgan va qanday so’roqqa javob bo’ladi?

2.Mazkur fe’llar qanday ma’noni anglatyapti?

3.Bu fe’l shakllari qaysi so`z, turkumiga yaqin turadi va gapda qanday gap bo`lagi vazifasida keladi?

Shu tarzda o’quvchilar yangi mavzuni o’zlashtirishga yo’naltiriladi. O’qituvchi o’quvchilaming javoblarini quyidagicha umumlashtiradi:

163-164-mashqlarda o’quvchilar fe’llarni topadilar, so’rog’ini aniqlaydilar. Namuna: Yaylovda yayrab yotadi. (“Alpomish”) Gapda yayrab ravishdoshi qo’llangan, qanday? so’rog`iga javob bo’ladi.

Ravishdosh shaklini hosil qiluvchi qo’shimcha Misollar So’rog’i Ravish so’z turkumini yasovchi qo’shimcha-lar Misollar So’rog’i
-b, -ib, yig’lab qay holatda ? -larcha: mardlaivha qanday?

165-mashqqa ko’ra“Mening orzum” mavzusida matn tuzishni va unda qo’llangan fe’llarning shaklini aniqlab kelishni uyga vazifa qilib beradi.

50-dars MAVZU: RAVISHDOSHLARNING MA’NO TURLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

RAVISHDOSHLARNING MA’NO TURLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’lning vazifadosh shakllari,ravishdosh,-i(b),-a(y) shakllari.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning vazifa shakllaridan biri ravishdosh haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda ona tiliga muhabbat, til o’rganishga qiziqish uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: muammoli o’qitish, suhbat.;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravishdosh haqida tushuncha paydo bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi..

O’tilgan mavzuni takrorlash maqsadida «Rasmlararo bog’liqlik» mashqi o’tkaziladi. O’quvchilar mevalar nomi yozilgan kartochkalar yordamida guruhlarga bo’linadi. Har bir guruhga 3 tadan turli mazmun va tasvirdagi rasm solingan konvert tarqatiladi. Guruhdagi o’quvchilar rasmlarni ketma-ketlikda mazmunan bir-biriga bog’lab 3-4 gapli matn, hikoya yoki ertak tuzadilar. Bu mashq uchun 10 daqiqa ajratiladi. Matnda ravishdoshlardan foydalanish ta’kidlanadi. (Rasmlar manzara, tarixiy, zamonaviy, turli voqea-hodisalar, tadbirlar, bayram tantanalariga oid bo’lishi mumkin.)

Bu ish turidan maqsad o’quvchilarda ijodiy, mantiqiy fikrlash ko’nikmalarini tarkib toptirish, yozma nutq malakalarini rivojlantirish, shuningdek, ularda tarix, hozirgi davr va kelajakning o’zaro bog’liqlik jihatlari yuzasidan tushuncha hosil qilishdan iboratdir.

Mashq bajarib bo’lingandan so’ng o’quvchilar bilan qisqa suhbat o’tkaziladi:

Mashq davomida nimalarni his etdingiz?Bunday mashq sizdagi qanday ko’nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi deb o’ylaysiz?Bunday ishlarni yakka tartibda yoki guruhda bajarishning afzalliklari nimada?

II.Uy vazifasini so’rash. «Mening orzum» mavzusida uyda tuzib kelingan bog’lanishli matn 4-5 o’quvchiga o’qitiladi. Matn o’qilayotganda unda qo’llangan ravishdoshlarga, uslubiy izchilligiga, ta’sirchanligiga, ta’limiy jihatlariga e’tibor qaratish ta’kidlanadi. Saylanma tarzda matnlar tinglangandan so’ng ular haqida fikr-mulohaza bildirish so’raladi.. O’quvchilar fikrlari o’qituvchi tomonidan umumlashtirilib, ishlaraing yutuq va kamchiliklari izohlanib, lozim topilsa baholanadi. Uy vazifasi tahlilini o’zaro tekshirish (partadoshlar bir-birlarining ishlarini tahlil qiladilar) yo’li bilan ham amalga oshirish mumkin.

III.Yangi mavzu bayoni. Mavzu bayonida quyidagi ko’rsatmali qo’llanmadan foydalanish tavsiya etiladi.

«Ravishdoshlarning yasalishi, ma’nosi va yozilishi»

Yasalish asosi

Tugat chop ko`r

Kulimsira so`zla ek

Uyal chiq

Yasovchi qo`shimcha

-ib -a -gani

-b -ay -ka

-ib -qani

Ravishdosh shakli

Tugatib,chopa-chop,ko`rgani, kulimsirab,so`zlay-so`zlay,ekkani.uyalib,

chiqqani

Ma`nosi

Payt harakatning holat takrorlanishi

Maqsad,sabab

Mavzu bo’yicha berilgan topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriq shartiga binoan berilgan birikmalardagi ravishdoshlarning so’rog’ini aniqlab, ma’nolarini izohlaydilar. M: musiqa tingach (qachon? Ish harakatning bajarilish paytini bildirmoqda). Berilgan birikmalar shu tarzda og’zaki izohlangandan so’ng 2-topshiriqqa ko’ra bu birikmalarni ma’no guruhiga ko’ra quyidagi jadvalga joylashtiradilar. (Mashq yakka tartibda bajariladi.) Namuna:

Holat (qanday? qanday qilib?) Payt (qachon qachongacha?) Maqsad (nima maqsadda?) Sabab (nima sababli?)
qo’rqib tingach ko’rgani qaytaver-magach

Topshiriq ijrosi tahlil qilinib, amaliyot nazariyaga bog’lanadi, ya’ni«Bilib oling» daberilgan nazariy ma’lumotni o’qib, xulosa chiqaradilar. O’quvchilarning aytganlari o’qituvchi tomonidan umumlashtirib to’ldiriladi. Bunda yuqorida tavsiya etilgan jadval ko’rsatmadan foydalaniladi.

Ravishdoshlarning ma’no turlari yuzasidan o’zlashtirilgan tushunchalar darslikda berilgan 166-167-mashqlarni bajarish jarayonida mustahkamlanadi. Vaqtdan samarali foydalanish maqsadida sinf uch guruhga bo’linadi va har bir guruhga bittadan mashqni bajarish topshirig’I beriladi. Mashqlar guruhlar tomonidan qur’a tashlash yo’li bilan tanlanadi. Mashqlar ijrosi guruh sardori tomonidan taqdim etiladi. Boshqa guruh a’zolari sardorga mavzu bo’yicha savol berishlari ham mumkin. Har uchala guruh sardori xulosasi eshitilgandan so’ng mashq ijrosi natijasi tahlil qilinadi va o’qituvchi yordamida yakuniy xulosa chiqariladi.

Mustahkamlash. Darsning bu bosqichi berilgan savol va topshi­riqlar asosida tashkil etiladi.

Darslikda berilgan rasm asosida ravishdoshlardan foydalanib «Bugungi hayotimiz» mavzusida bog’lanishli matn tuzib kelish uyga vazifa qilib beriladi.Mustaqil ishning talab darajasida bajarilishini ta’minlash, o’quv­chilar faolligini oshirish hamda yaratilajak matn uchun material tanlash imkoniyatini yaratish maqsadida «Klaster» usulidan foydalangan holda rasmni kuzatib, mavzu mazmun-mohiyatini yoritishga xizmat

qiluvchi tayanch so’zlarni tanlash topshirig’i beriladi. Mavzu doskaning o’rtasiga katta-katta harflar bilan yozib qo’yiladi. O’quvchilar tayanch so’zlarni birma-bir aytib turadilar, ikki o’quvchi doskada tayanch so’zlarni mavzu atrofida yozib boradilar. Masalan:elektron darsliklar ilm baxtiyor yoshlar bilim olish huquqi bilim maskani kelajak vorislari kompyuter xorijiy tillar internet

51-dars .Ravishdosh yasovchi qo`shimchalar talaffuzi va imlosi.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

Ravishdosh yasovchi qo`shimchalar talaffuzi va imlosi.

Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Ravishdosh, ravishdosh yasovchi qo`shimchalar

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Ravishdosh yasovchi qo`shimchalar haqida ma’lumot berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda ona tiliga muhabbat, til o’rganishga qiziqish uyg’otish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda mustaqil fikrlash, mushohada yuritish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Zinama-zina;

Usul: Mashq va amaliy ish.;

Shakl: Guruhlarda ishlash.;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslik,;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– Ravishdosh yasovchi qo`shimchalar hosil bo’lishini tushunib oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsning tashkiliy qismidan so’ng, yangi mavzuga oid topsbjriqlar bajariladi. 1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar chiqqach, kelgach, ekkach, chiqquncha, kelguncha, ekkuncha kabi o’nlab ravishdoshlarning talaffuz va imlosini tahlil qiladilar.

Topshiriq asosida o’qituvchi quyidagi savollar yordamida suhbat o’tkazadi:

1.Ravishdosh shakli qanday qo’shimchalar vositasida hosil qilinadi?

2.Ravishdosh yasovchi qo’shimchalar qanday fonetik ko’rinishlarga ega?

3.Ravishdosh yasovchi qo’shimchalarning fe’l asosiga qo’shilish tartibi qanday?

O’qikivchi topshiriqni bajartirish va mazkur savol-javob asosida o’quvchilarni ravishdoshlarning imlo va talaffuziga oid bilimlarini chuqur o’zlashlirisliga yo’naltiradi. Dars davomida o’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to`ldrib, izohlab umumlashtiradi hamda darslikdagi yangi mavzuga oid nazariv ma’lumotlarni tushuntiradi.

Ravishdoshlarning imlosi va talaffuziga oid bilimlar mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadl.171-,172-mashqlardagi gaplarda qo’llangan ravishdosh lain ing imlosi va talalfuzi tahlil qilinadi. Mazkur mashqlarni “Yozish sizdan, tahlili bizdan” o’yini tarzida bajartirish maqsadga muvo­fiq. O’yin shartiga ko’ra, Sinf o’quvchilari “Xattotlar” va “Tahlilchilar”guruhlariga bo’linadilar. “Tahlilchilar” mashqdagi gaplarni o’qib beradilar, “Xattotlar” esa imlo xatolarisiz husnixat bilan yozadilar. So’ng “Tahlilchilar” gaplardagi ravishdoshlarni va undagi yasovchi qo’shimchalarning imlosi hamda talaffuzini tahlil qiladilar.

So’ng o’qituvchi o’quvchilar bilan “Bizning qishloq(shahar)” mavzusida quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1 Yatan qayerdan boshlanadi?

2.Qishlog’ (shahri)ingiz qanday nomlanadi? Nima uchun?

3.Qishlog ‘ingiz tarixi haqida nimalarni bilasiz?

So’ng 173-mashqqa ko’ra o’qituvchi “Bizning qishloq (shahar)” mavzusida matn tuzish va undagi ravishdoshlarni tahlil qilishni uyga vazifa qilib beradi.

52-dars.MAVZU:FE’LNING VAZIFA SHAKLLARI YUZASIDAN MUSTAHKAMLASH DARSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’LNING VAZIFA SHAKLLARI YUZASIDAN MUSTAHKAMLASH DARSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarning o’tilgan mavzular yuzasidan o’zlashtirgan bilim, ko’nikma va malakalarini mustahkamlash;.

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: o’yin, suhbat, muammoli ta’lim;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-so’z tarkibidan yasovchi qo’shimchalarni oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

I.Darsning maqsadi: O’quvchilarning o’tilgan mavzular yuzasidan o’zlashtirgan bilim, ko’nikma va malakalarini mustahkamlash;

– insonparvarlik, o’zaro hurmat, ona tiliga entirom tuyg’ularini singdirish;

– mustaqil fikrlash, og’zaki hamda yozma nutq malakasini rivojlantirish.

IIDars turi: Mustahkamlash.

III.Asosiy tushuncha va atamalar: Fe’lning vazifa shakllari, harakat nomi, ravishdosh, sifatdosh, ularga xos belgilar.

IV.Darsni tashkil etish texnologiyasi:

Metod: «Aqliy hujum», «Assisment» texnologiyasi, zinama-zina. Shakl: Bahs-munozara, guruhlarda ishlash. Usul: Topshiriqlarni ketma-ketlikda bajarish. Vosita: Ona tili darsligi, chizmalar. IV. Darsning borishi: Tashkiliy qism.

O’tilgan darsni so’rash jarayoni: («Assisment» texnoligiyasi asosida).

Test 1.

.

Muammoli vaziyat
Symptom Sifatdosh: Amaliy ko’nikma Harakat nomi— Sifatdosh-Ravishdosh-

Ushbu jadval asosida savol va topshiriqlar:

1.Fe’lning otga xoslangan shakli deb nimaga aytiladi va u qaysi shakllar bilan ifodalanadi?

a) harakat nomi -gan ,-in ,-ib

b) sifatdosh , -gan , -ar , -mas

c) harakat nomi, -ish , -sh , -v, -uv

d) ravishdosh , -ib , -b , -sh ,-ish

2. Fe’lning vazifa shakli nechta va ular qaysilar?

2 ta – sof fe’l, harakat nomi

3 ta – harakat nomi, sifatdosh, ravishdosh

4 ta – sof fe’l, harakat nomi, sifatdosh, ravishdosh

5 ta – sof fe’l, sifatdosh, ravishdosh, harakat nomi, fe’l mayllari (O’quvchi test deb yozilgan katakka javoblarini mustaqil belgilaydi.)

Muammoli vaziyat. Fe’lning vazifa shakllari mavjud emas, yo’q hamda fe’l hech qachon aniqlovchi, hoi, ega, to’ldiruvchi vazifalarida kela olmaydi degan ta’kidga siz qanday javob bergan bo’lar edingiz? O’quvchilar o’z fikrlarini qoidadan kelib chiqib yozadilar.

Sifatdoshning boshqa shakllardan farqlab turuvchi o’ziga xos belgilarini sanab bering.

Qo’shimchalarini yozing.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi to’g’ri javoblarni o’qiydi, o’quvchi o’z-o’zini tekshiradi va baholaydi (har bir tog’ri javob 0,5 balldanjami: 2 ball).

Darslik bilan ishlash

1-topshiriq. Matn ustida ishlash. Nuqtalar o’rniga qavs ichidagi qo’shimchalardan mosini qo’yib ko’chiring (1 ball).

Bir bog’bon birovning bog’ini parvarish qilar edi. Bog’da bir olma daraxti bo’l…. (-gani, -yotgan, -ib), mevasi juda shirin edi. Bog’bon bu darxtni sevar, mevasi pish…. (-ib ,- -ish,- qani) i bilan bog’ egasining oldiga olib borardi… (O’quvchilarga matn o’qitiladi va nima uchun aynan shu qo’shimchani tanlaganligi izohini beradi. Izoh berish o’quvchining fikrlash doirasini o’stiradi.)

Assesment texnologiyasi vositasida mustahkamlash darsining 2-topshirig’i bajariladi.

Yoz, keltir, sot, qur, o’qi asoslaridan fe’l shakllarini hosil qiling, ularni qatnashtirib, gap tuzing. Texnologiyaning chizmasi quyidagicha bo’lishi mumkin:

So’z – yozib, keltirgan, yozgach, qurgani, o’qish

So`z birikmasi-mashqni yozib, keltirgan bola, xatni yozgach…

Gap-Xatni keltirgan bola Sarsonboyning qo’shnisi edi.

3-topshiriq Tarqatmalar bilan ishlash jarayonida mustahkam-lashning 3-topshirig’i bajariladi. Guruhlarda ishlanadi. Har bir guruhga alohida-alohida matn beriladi. Matndan ravishdoshlarni topish hamda o’zi bog’langan so’z bilan birga ko’chirish topshirig’i beriladi.

1-guruhga darslikdagi 3-topshiriqda berilgan matn;

2-guruhga gazetalardan bolalar yoshiga mos tanlangan matn;

3-guruhga tarix yoki adabiyot darsligidan olingan matn beriladi.

Dars so’ngida o’quvchilar to’plagan ballar e’lon qilinadi. (Jami 5 ball to’plashi kerak.)

Uyga vazifa: 4-topshiriq. «Qanotli do’stlar» mavzusida matn yaratish. Unda qo’llangan fe’lning vazifa shakllarini aniqlash.

53-dars.Test

54-dars. Ko`makchi fe`llar

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Ko`makchi fe`llar
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’l shakllari,ko’makchi fe’llar,yetakchi fe’llar,ravishdosh shakl

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga ko’makchi fe’llar haqida nazariy va amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy: .O’quvchilarga bilim olishning ahamiyatini tushuntirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida o’rganish ko’nikmalarini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ko’makchi fe’llarning shakllarini ajrata oladi ;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsning tashkiliy qismini o’tkazib, uy vazifasini tekshirib baholaydi. So’ng yozuv taxtasiga 1-topshiriqda berilgan o’qimoq — o’qiy boshlamoq, o’qiy olmoq, o’qib chiqmoq, o’qib tugatmoq, o’qib yurmoq, o’qib turmoq, o’qib yubormoq, o’qib tashlamoq kabi fe’llami yozdiradi hamda o’quvchilarga quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi:

1 Berilgan fe’llar ma’nosiga ko’ra o’zaro qanday farqqa ega?

2Ularning qaysi biri yetakchi va qaysi biri ko’makchi fe’llar? O’quvchilar qiyoslash asosida ko’makchi va yetakchi fe’llarning ma’nolaridagi farqlarni aniqlaydilar. Shu o’rinda o’qituvchi o`qi tarkibli ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalari asosida o’qish va ilm olishning ahamiyatini tushuntiradi. So’ng o’qituvchi 2-topshiriq asosida quyidagicha muammolar qo’yadi:

1 Boshlamoq, olmoq, chiqmoq, tugatmoq, yurmoq, turmoq, tashlamoq, fe’llari ishlamoq, yozmoq fe’llariga qo’shilganda qanday birliklar hosil bo’ladi?

2Ular qanday ma’nolarni anglatadi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to’ldirib, ko’makchi fe’llar yuzasidan darslik asosida tushuntiradi:

Mavzu mashqlar bajartirish asosida mustahkamlanadi. 174-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar gaplarda qo’llangan ko’makchi fe’llarni topib, ularning ma’nolarini aniqlaydilar hamda ular ishtirokida ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalari hosil qiladilar. Namuna: Chor atrofi baland devor bilan o’ralgan tor joyda uning aqli yetmaydigan ajoyibotlari to’lib toshib yotibdi. (N.Norqobilov) Gapda yotmoq ko’makchi fe’li to ‘lib-toshib yotmoq so’zqo’shilmasi tarkibida qo’llanib, harakatning tarzini ifodalagan. Yotmoq ko’makchi fe’li vosilasida bir qancha so’z qo’shilmalari hosil qilish mumkin: sochilib yotmoq, tan/alib yotmoq kabi.

175-mashq “Bu so’z, bizniki” o’yini tarzida bajartiriladi. Bunda sinf o’quvchilari ikki guruhga bo’linadilar. Birinchi guruh sof fe’llarni, ik-kinchi guruh ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalarini topadi.

Namuna:

1-guruh 2-guruh
Sof fe’llar Ko ‘makchife Hi so ‘z qo ‘shilmalari
suqmoq, ekmoq o ‘tib bormoq

163-, 164-mashqlarda ham o’quvchilar ko’makchi fe’llar ishtirokida ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalari hosil qilib, ularning ma’nolaridagi o’zgarishlarni tahlil qiladilar.

Dars yakunida o’qituvchi quyidagi savol va topshiriqlar asosida mavzuni mustahkamlash suhbatini o’tkazadi:

1Ko’makchi fe’llar deb nimaga aytiladi?

2Qanday fe’llar yetakchi fe’l sanaladi?

3Yetakchi fe’lga ko’makchi fe’l qanday vosita yordamida bog’lanadi?

So’ng 178-mashqqa ko’ra “Erta turish — salomatlik garovi” mavzusida matn tuzish va unda ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalaridan foydalanish uyga vazifa qilib beriladi

55-56darslar. MAVZU: KO’MAKCHI FE’LNING MA’NOLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: KO’MAKCHI FE’LNING MA’NOLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Ravishdoshning -a (-y) shakliga qo’shiluvchi boshlamoq ko’makchi fe’li, harakatning to’la yakunlanganligi, tez va oson bajarilishi, davomiyligi (kelib turmoq, berib yubormoq)

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga mavzu yuzasidan bilim berish, ko’makchi fe’lning ma’nolari bo’yicha ko’nikma hosil qilish;

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: Og’zaki bayon qilish, yozma bahs (debatlar).

Usul: suhbat-munozara, amaliy mashg’ulot.

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ko’rsatmali qo’llanma, tarqatma materiallar, matnlar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ko’makchi fe’lning ma’nolarini farqlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi: Tashkiliy qism amalga oshirilgach, sinf o’quvchilari 2 guruhga ajratiladi. O’tilgan mavzu «Ko’makchi fe’llar» bo’yicha o’zlashtirilgan bilimlarni tekshirish maqsadida guruh a’zolariga faqat yetakchi fe’llar yozilgan varaq beriladi. O’quvchilar ushbu yetakchi fe’l bilan qo’llanuvchi ko’makchi fe’llarni yozishlari kerak bo’ladi.

Yetakchi fe’l Ko’makchi fe’llar
o’qimoq
yozmoq
chizmoq

N a m u n a:

Yetakchi fe’l Ko’makchi fe’l
o’qimoq (o’qiy) boshlamoq, (o’qiy) olmoq, (o’qib) chiqmoq, (o’qib) tugatmoq
yozmoq (yoza) ketdi, (yozib) bo Idi, (yozib) yubordi
chizmoq (chiza) oladi, (chizib) bo ‘Idi, (chizib) turdi, (chiza) boshladi

Topshiriq bajarilgach, quyidagi mazmunda savollar beriladi:

Ko’makchi fe’llar deb nimaga aytiladi?

Qanday fe’llar yetakchi fe’l sanaladi?

Ko’makchi fe’l qanday shakldagi yetakchi fe’llarga qo’shiladi?

Yetakchi fe’l bilan ko’makchi fe’l bitta so’roqqa javob bo’ladimi yoki alohida-alohida so’roqqa javob bo’ladimi? Misollar yordamida tushuntiring.

Uyga vazifa qilib «Erta turish – salomatlik garovi» mavzusida matn yaratish topshirilgan bo’lib, unda ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalaridan foydalanish lozim edi. 3-4 ta o’quvchi o’zlari tuzgan matnni o’qiydi, qolgan o’quvchilar sinfdoshi o’qiyotgan matndan ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalarini topib boradilar va o’qib berishadi (lball).

Yangi mavzu bilan o’quvchilarni «Og’zaki bayon qilish» usulida tanishtirishga kirishiladi.

Ravishdoshning -a// -y shakliga qo’shiluvchi boshlamoq ko’makchi fe’li harakatning boshlanis

olmoq ko’makchi fe’li esa harakatni bajarishga imkoniyat mayjudligi ma’nosini ifodalaydi.

Fikr yuritmoq, yurmoq, kuzatmoq ko’makchi fe’llari ravishdoshning -(i)b shakliga qo’shilib, harakatning davomiyligini bildiradi

Yubormoq, chizmoq, qo ‘ymoq ko’makchi fe’llari harakatning tez va oson b

ajarilishini ifodalaydi.Erishmoq ko’makchi fe’li harakatning to’la yakunlanganini bildiradi.

Quyidagi ko’rsatma asosida mavzuni o’quvchilarga yetkazish mumkin.

Darsning mustahkamlash bosqichida 179-mashq og’zaki bajariladi.

O’. Umarbekovning «Hayot qo’shig’i» hikoyasidan olingan gaplarni o’qib, ketmoq fe’lining ishlatilish o’rinlariga va ma’nolariga diqqatni qaratish amaliy bajariladi.

180-, 182-mashqlar yozma bajariladi.

«Musobaqa vaqti» mashg’uloti ikki guruhga bo’lingan holda 185-mashq matni bilan ishlanadi.

Guruh o’z ma’nosida ishlatgan fe’lni qo’llab gap tuzadi.

Guruh ko’makchi fe’l ma’nosida qo’llab gap tuzishadi (2 tadan).

«Ha», «Yo’q» o’yin mashg’uloti asosida yangi mavzu bo’yicha egallagan bilim, ko’nikma, malakalari tekshiriladi. O’gzaki tartibda yoki chizma asosida o’tkazilishi mumkin

Dars yakunida o’quvchilar bali e’lon qilinadi. Uyga vazifa topshiriladi (183-187-mashq).

57-58darslar.Bayon va uning tahlili. Ijodiy bayon

Darsning maqsadi:

1. O’quvchilarning ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalari, fe’lning tu­zilishiga ko’ra turlari, fe’l yasalishi yuzasidan olgan bilimlarini sinash va mustahkamlash.

2. O’quvchilarga ziyorat, mehmondorchilik odobini o’rgatish.

3.O’quvchilarning og’zaki va yozma savodxonligini o’stirish. Darsning jihozi: bayon matni.

Darsning metodi: suhbat, mustaqil ishlash va yozma nazorat. Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism.

2. Bayon matni bilan tanishtirish.

3. Matn mazmuni bo’yicha suhbat o’tkazish.

4. Bayon uchun reja tuzish.

5. Bayonni yozdirish.

6. Bayon tahlili va xatolar ustida ishlash.ZIYORAT QILISH

Uyingizga sizni ziyorat etgali kelgan mehmonlarni muloyimlik bilan va ochiq yuz bilan qarshi olib ko ‘risking, munosib joyga o ‘tkazib, hol-ahvolini so ‘rang. Kuchingiz yetguncha ovqatdan va boshqa har jihatdan ularni mamnun qilib, izzat va hurmatlarini bajo keltiring. Keyin sizdan ruxsat olib, ketmoqchi bo’lib o’rinlaridan tursalar, ko’cha eshigigacha ularni kuzatib boring. Qarindosh-urug’laringiz yo do ‘stlaringiz yoki tanish-bilishlaringizni ziyorat qilish uchun 64

ularning uylariga bormoqchi bo ‘Isangiz, avval uyga kiyadigan kiyimlaringizni yechib, yuz, qo ‘llaringizni sovunlab, yaxshilab yuvib, toza kiyimlar kiyib, ularning uylariga boring.

Birovning uyiga borganingizda eshikni ochib, so ‘ramay-netmay ichka-riga to’ppa-to’g’ri kirib bormang, oradan bir oz vaqt o’tkazib, eshikni uch marta taqillating, uy egasiga ziyorat uchun kelganingizni bildiring. Uy ichidagilardan tovush chiqmasa, hech kirn yo ‘qligi anglashiladi. U vaqtda ko ‘p turmay, qaytib keting. Agar lozim topsangiz, kelganingizni bildirib, xat yozib, eshikning bir yeriga qistirib keting. ‘

Ziyorat qilishdan maqsad bir kishining uyidagi hol-ahvollarini tekshirish emas, balki o ‘zining unga bo ‘Igan hurmatini, do ‘stligini bildirishdir. Shunga ko’ra, kimni ziyorat qilgani, ko’rgani borsangiz, agar u kishi samimiy do’stingiz, o’rtog’ingiz bo’lmasa, u bilan hazillashmang, uning narsalarini tekshirmang, kitoblarini, yozgan xatlarini axtarmang, hech bir narsasiga tegmang.

Uyiga sizni taklif qilgan kishining taklifini qabul qilib, borishga va’da bergan bo’Isangiz, tayin etilgan vaqtdan kechikmay boring. Biror voqea sababli borishingiz mumkin bo’lmay qolsa, taklif qilgan kishiga uzringizni yetkazlng.

Qarindosh-urug’/aringiz, do’stlaringiz va boshqa tanish-bilishlaringizdan binning kasal bo Tib yotganidan xabar topsangiz, darhol uni ziyorat qilib, hol-ahvolini so’rang.

Kasal dg’ir ho/da bo’lgant uchun shifokorlar uning yoniga ruxsat bermasalar, kasalning holini u yerdagilardan so’rab bilish bilan qanoat qiling.

Shifokor ruxsati orqali kasal huzuriga kirsangiz, uning yonida ko ‘p o’tirmang, ko’ngliga og’ir keladigan qayg’uli so’zlarni so’zlamang.

Kasalning mumkin qadar shikoyatini tinglang, ko’nglini ko’taring, sabr etishga da’vat qiling, qo’rqitmang, tez kunda shifo topishini aytib, ko ‘ngliga umid baxsh eting.

Bayon uchun quyidagicha reja tuzish mumkin:

Reja:

1. Mehmonlarni kutib olish va kuzatish odobi.

2. Ziyoratga borish amallari.

3. Kasallarni ko’rish.

59-dars MAVZU: FE’LLARNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’LLARNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Asosiy tushuncha va atamalar: -la, -a qo’shimchalari ot, sifat, undov so’zlardan, -(a) y, -i, -sira, -sa qo’shimchalari ot va sifatlardan, -(a) r qo’shimchasi sifatlardan, -illa, -ira qo’shimchalari taqlid so’zlardan fe’l yasaydi, -sira qo’shimchasi sen, siz olmoshlaridan ham fe’l yasaydi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’l yasovchi qo’shimchalar haqida ma’lumot berish, fe’llaming yasalishi yuzasidan tushuncha hosil qilish;

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Qadam-baqadam» mashg’uloti, «Har kim har kimga o’rgatadi».

Usul: Chizmalar, o’yin asosida.

Shakl: suhbat, kichik guruhlarda va jamoada ishlash, amaliy mashg’ulot o’tkazish.

Vosita: Darslik, tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– fe’llarning yasalish usullarini ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi: Tashkiliy qismda o’quvchilarga o’zlari bilan olib kelgan badiiy kitob, gazeta, jurnallarini olishni aytamiz. Bular mustahkamlash jarayonida kerak bo’ladi. O’tilgan darslarning qanday o’zlashtirganliklari natijasi «Qadam-baqadam» deb ataluvchi mashg’ulot asosida «Ko’makchi fe’llarni top» mavzusida uyushtiriladi.

1-qadam: Kichik guruhlarga (har 4 ta o’quvchiga) quyidagi ko’rinishda tarqatmalar beriladi. O’quvchilar yozilgan so’zlarni diqqat bilan o’qib chiqib qarshisiga ko’makchi fe’llarni qo’yishlari (yozishlari) kerak bo’ladi:

1-qadam 2-qadam 3-qadam
o’tmoq
yetaklamoq
tushmoq
yashirmoq

2-qadamda guruhlar tarqatmalarini boshqa guruhlar bilan almashtirgan holda yetakchi fe’l bilan ko’makchi fe’llarni o’zaro biriktiruvchi shakllarni aniqlaydilar.

3-qadam: Tarqatmalarni yana boshqa guruhlar bilan almashtiradilar va belgilangan ko’makchi fe’llarning ma’nolarini yozib chiqadilar.

4-qadam: guruhlardan bittadan ishtirokchi chiqib yozgan ko’makchi fe’llari va ularning ma’nolariga izoh beradilar.

5-qadam: jamoada ishlash. O’quvchilar o’qilgan va izohi keltirilgan yetakchi va ko’makchi fe’l qo’shilmalari ishtirokida gaplar tuzadilar.

O’quvchilarning ushbu mashg’ulot bo’yicha to’plagan bali e’lon qilinadi.

Yangi mavzuni o’rganish suhbat metodi asosida tashkil qilinadi. 1- ish – Yozuv taxtasiga avvaldan yozib qo’yilgan so’zlar o’quvchilar tomonidan tarkibiy qismlarga ajratiladi: sana – son + a, oqar – oq +ar, qoray – qora + y.

Ushbu so’zlardagi qo’shimchalarning vazifasi nimalardan iborat ekanligini aytib berishadi.

2 -ish – berilgan yasama fe’llar qatorini davom ettiring: suvsira, tuzla, tuna, chirqilla, qisqar…

Darslikdan «Bilib oling»da berilgan qoida bilan mustaqil tanishib chiqishadi va nimani tushungan bo’lsalar «Har kim har kimga o’rgatadi» usuli asosida sinfdoshlariga yetkazishadi. Mavzuni o’z sinfdoshiga yetkazgan o’quvchi ball to’plash nuquqiga ega bo’ladi.

Mustahkamlash:

«Nurlarni to’ldiring» o’yini asosida oquvchilarning yangi mavzu bo’yicha mustaqil egallagan bilimlari tekshiriladi.

ot sifatdan

Taqlid so`zdan

ot

undov so`zdan taqlid so`zdan sifat

Darslikdagi 188-, 189-mashqlar mustaqil bajariladi. Yozib bo’lishgach, qaysi qo’shimchadan foydalanganligining izohini berishadi. 189-mashqda -la qo’shimchasining bir nechta so’z turkumidan fe’l yasashi mumkin ekanligi va yasama fe’llarning qaysi so’z turkumidan yasalganligini guruhlarga bo’lgan holda izohlaydilar:

Otdan yasalgan fe’llar Sifatdan yasalgan fe’llar Ravishdan yasalgan fe’llar Undov va taqlid so’zlardan yasalgan fe’llar
telamoq yangilamoq tezlamoq dodlamoq

O’tilgan mavzu yuzasidan o’quvchilarning malakasini shakllantirishdagi 4-mustahkamlash vazifasi bu – gap tuzishdan iborat bo’lib, 190- mashq asosida amalga oshiriladi (-i, -y, – ilia, -la, -lan, -lash, -sira qo’shimchalari yordamida fe’llar yasang va ular ishtirokida gaplar tuzing)

Masalan: boy + i, tinch + i. Maktabimiz muzeyi yangi eksponatlar bilan boyitildi.Dars yakunida o’quvchilar to’plagan ball e’lon qilinadi.

Uyga vazifa qilib 192-mashq topshiriladi.

60-dars. AYRIM FE’L YASOVCHI QO’SHIMCHALAR IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: AYRIM FE’L YASOVCHI QO’SHIMCHALAR IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Fe’l yasovchi qo’shimchalar, -ulla, -a, -ay qo’shimchalari

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’l yasovchi qo’shimchalar imlosi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: o’yin, suhbat, muammoli ta’lim;

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ayrim fe’l yasovchi qo’shimchalar yordamida so’z yasalganda fonetik hodisa ro’y berishini tushuna oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, o’tilgan mavzu, uy vazifasi so’rab baholanadi.

Dars yangi mavzuga oid topshiriqlarni bajartirish bilan davom ettiriladi. 1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan so’zlarni tarkibiy qismlarga ajratadilar.

N a m u n a: o’yna — o”yin+a; qiyna — qiyin+a kabi.2-topshiriqqa ko’ra esa ana shu o’yna, qiyna, sana, yasha, ata, pasay, susay so’zlaridagi fonetik o’zgarishlar tahlil qilinadi.

Namuna: o’yin otidan -a qo’shimchasi vositasida fe’l yasalganda ikkinchi bo’g’indagi / unlisi tushib qoladi: o’yin +a—o’yna. Masalan, O’ynab gapirsang ham, o ‘ylab gapir. (Maqol)

Maqol asosida axloqiy tarbiya beriladi.2-topshiriqda berilgan fe’llar o’zaro qiyoslanib farqli tomonlari aytiladi.

O’quvchilar 194-mashq shartiga ko’rayasama fe’llar topilib,asos va qo’shimchalarga ajratiladi.

196-mashqda berilgan fe’llar qanday qo’shimcha qo’shilganiga qarab guruhlarga bo’lish uyga vazifa qilib beriladi.

61-dars.Fe`llarning tuzilishiga ko`ra turlari.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Fe`llarning tuzilishiga ko`ra turlari.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sodda fe’l, qo’shma fe’l, juft fe’l.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’llarning tuzilishiga ko’ra turlari va sodda fe’llar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi, “Fe’llarning tuzilishiga ko’ra turlari” nomli ko’rgazma.Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning ma’noviy guruhlarini ajrata oladi;

-sodda fe’llarni tub va yasamaga ajrata oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsning tashkiliy qismi tugagach, o’qituvchi 1-topshiriqqa ijodiy

yondashib, berilgan fe’Uarni yozuv taxtasiga quyidagi tartibda ikki ustunga ajratib yozdiradi:

oshmoq,toshib oqmoq

oqmoq,sakrab yurmoq

yurmoq,yurib qilmoq

sakrabsakramoq

So’ng o’quvchilarga quyidagi savollar asosida yozilgan fe’llarni tahlil qildiradi:

1 Berilgan fe’llar bir-biridan qanday ma’noviy farqqa ega?

2Mazkur-fe’llar larkiban qanday farqqa ega?

O’qituvchi yordamida o’quvchilar 2-topshiriq matnidagi tasdilamoq — tasdiq etmoq, ko’maklashmoq — ko’mak bermoq fe’llarini tuzilishi va tarkibiga ko’ra taqqoslaydilar, farqlarini aniqlaydilar.

Shundan so’ng o’qituvchi o’quvchilarga “Bilib oling” rukni ostidagi matnni 5 daqiqa ichida mustaqil o’qishni topshiradi. Mustaqil mutolaa tugagach, quyidagi savollar asosida suhbat uyushtiradi:

1Fe’llar tuzilishiga ko’ra necha xil bo’ladi?

2Sodda fe’llar tarkibi qanday va ular necha turli bo’ladi?

3.Sodda fe’llar qanday yasaladi?

O’quvchilar yangi mavzuga oid mazkur savollarga javob berishda o’qituvchi tomonidan tayyorlangan ko’rgazmadan ham foydalanishlari mumkin:

Fe’llarning tuzilishiga ko’ra turlari
Sodda fe’llar Qo’shma fe’llar Juft fe’llar
bormoq kelmoq o ‘qimoq olib kelmoq sotib olmoq ko ‘mak bermoq ketdi-qoldi oldi-qo ydi
Sodda fe’llar
turi tarkibi misollar
sodda tub fe’llar asos bormoq, kelmoq, yurmoq, chizmoq
sodda yasama fe’llar asos+so’z yasovchi qo’shimcha ishla, angla, tuna, qoray

O’qituvchi ko’rgazma asosida o’quvchilarning javoblarini quyidagicha to’ldiradi va umumlashtiradi: Fe’llar tuzilishiga ko’ra uch xil bo’ladi:

1) sodda fe’llar; 2) qo’shma fe’llar; 3) juft fe’llar.

Sodda fe’llar bir asosdan tarkib topadi. Sodda tub fe’llar asos holatida ish-harakat va holatni anglatadi: qurmoq, bormoq, o’qimoq, ketmoq kabi.

Sodda yasama fe’llar so’z yasovchi qo’shimchalar vositasida boshqa so’z turkumlaridan yasaladi: shod-shodlanmoq, yangi-yangilamoq, ish-ishlamoq, gap-gapirmoq, guv-guvillamoq kabi.

So’ng o’qituvchi o’quvchilarga 197-mashqda Alisher Navoiyning “Sher va Durroj” hikoyatidan berilgan parchani ifodali o’qitadi. Matn asosida yolg’onchilikning yomon oqibatlarini tushuntiradi, inson rostgo’y bo’lishi lozimligini uqtiradi hamda sinf o’quvchilarini “Topqirlar” va “Zukkolar” kabi ikki guruhga bo’lib, birinchi guruhga matndagi sodda tub fe’llarni, ikkinchi guruhga sodda yasama fe’llarni topishni topshiradi.

Namuna:

«Topqirlar» guruhi «Zukkolar» guruhi
sodda tub fe’llar sodda yasama fe’llar
tushmoq, aldamoq nafratlanmoq

199-mashqni ham musobaqa tarzida bajartirish maqsadga muvofiq. Bu mashqda ham o’quvchilar soda fe’llarni topib, soda tubva soda yasama fe’llarga ajratadilar.

186-mashqda esa o’quvchilar gaplardagi sodda fe’llarni aniqlab, ularning yasalishini izohlaydilar.

Namuna: Ko’klam. Butun mavjudot qaytadan yasharmoqda. (Mirtemir) Yasharmoq sodda yasama fe’li, yosh — ot asosdan —ar qo’shimchasi vositasida yasalgan.

Mashqlar bajarilgach, o’qituvchi darslikdagi mavzu yuzasidan berilgan savol va topshiriqlar asosida o’tilgan yangi mavzuni yana bir bora mustahkamlaydi hamda o’quvchilarni baholaydi.

200-mashqda berilgan gaplardagi sodda fe’llarni topib, turlarga ajratish uyga vazifa qilib beriladi.

62-dars.MAVZU:QO’SHMA FE’LLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: QO’SHMA FE’LLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:

Qo’shma fe’llar, qo’shma fe’llarni yasovchi vositalar.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Fe’llarning tuzilishiga ko’ra turlari yuzasidan malaka hosil qilish, qo’shma fe’llar haqida ma’lumot berish.

Tarbiyaviy:O’quvchilarda ona-Vatanga muhabbat va sadoqatni tarbiyalash, faxrlanish hissini shakllantirish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda hissiy va mantiqiy bilim olish ko’nikmalarini tarbiyalash.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Panarama» mashg’uloti.

Usul: induktiv ta’lim;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shma fe’lni ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalaridan farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi: Tashkiliy qism.

Yangi mavzu yuzasidan o’quvchilarda tushuncha hosil qilish. O’tilgan dars bilan yangi darsni bog’lab mustahkamlash. Darslik bilan ishlash.

Dars yakuni.

Tashkiliy qism amalga oshirilgach, o’qituvchi 1- va 2-top-shiriqlarni suhbat asosida o’quvchilarga bajartirgani holda mavzuga oid tushunchalarni singdirib boradi:

1-topshiriq. Yangilanmoq va yangi bo’lmoq fe’llarini qiyoslab, ular o’rtasidagi farqlarni aytishadi.

2- topshiriq. Onam bilan miriqib suhbatlashdim gapi tarkibidagi fe’lni suhbat qurdim shakliga o’zgartinng. Buning gap ma’nosiga ta’sir qilishi yoki qilmasligi to’g’risida o’ylab ko’ring.

O’quvchilar o’z fikrlarini bahs-munozaraga kirishgan holda ifodalashlari uchun o’qituvchi o’ziga xos savollar berib borishga tayyor turishi kerak.

Quyidagi ko’rsatmali qo’llanma ( yoki slayd) vositasida qo’shma fe’llar haqida o’quvchilarga ma’lumot beriladi.

Mustahkamlash: «Panarama» mashg’uloti asosida amalga oshiriladi. Har bir partaga gazeta yoki jurnal qo’yib chiqiladi. Oquvchilar o’qituvchi tomonidan berilgan tarqatmaga matbuot sahifasidan topgan qo’shma fe’llarni yozib chiqadilar. So’ng to kataklar to’lmaguncha tarqatma qog’ozlar partama-parta almashtiriladi. Almash gandan so’ng qolgan topshiriqlarni bajaradilar. Qog’oz oxiri o’z egasiga yetib kelishi kerak. Ular yaxshilab o’qib chiqib umumiy xulosaga keladilar va taqdimotga chiqadilar. Bu mashg’ulot orqali sinfdagi barcha o’quvchining o’zlashtirganlik darajasini bilib olish mumkin.

Gazetadan tanlangan so’zlar Otdan Sifatdan Taqlid so’zdan Undov so’z­dan Fe’ldan
Olib chiqdi (nima qilmoq+nima qilmoq)
Javob berishdi (nima + nima qilmoq)
Taq etdi (nima + nima qilmoq)
yangila-moq Sodda fe’l. (sifat -la)

Darslikdagi mashqlarni bajartirish orqali mavzu mustahkamlanadi:

201-mashq. Og’zaki bajariladi, ya’ni o’quvchilar berilgan gaplardan qo‘shma fe’llarni topib, ularning yasalishini tushuntiradilar. 202-mashq yozma bajariladi. Matn ko’chiriladi. Qo’shma fe’llarni va ko’makchi fe’lli so’z qo’shilmalarini topib tagiga chizadilar, ularning

yasalishini izohlaydilar. So’ngra yozuv taxtasidagi quyidagi chizma chizilgan qog ozga (yoki yozuv taxtasining o’ziga oldindan chizib qo’yilgan) qo’shma fe’l va fe’l qo’shilmasini to’g’ri aniqlaganligini sinash maqsadida bittadan chiqib matnda ostiga chizgan so’zlarini yozadilar:

Qadam tashlamoq

Olib keldi

Oshib qolgan

Yig`ishtirib oldi

Dars yakunida o’quvchilarning qo’shimcha ball to’plashlari uchun quyidagi savollar va topshiriqlar beriladi.

Fe’llar tuzilishiga ko’ra necha xil bo’ladi?

Sodda yasama fellarga misollar keltiring.

Qo’shma fe’l deb nimaga aytiladi?

Qo’shma fe’llar qanday yasaladi?

Qo’shma fe’llarning imlosi haqida nimalar o’rgandingiz?

Dars yakunida o’quvchilar to’plagan ball e’lon qilinadi 203-mashq asosida «O’zbekona urf-odatlar» mavzusida matn yaratish, unda qo’shma fe’llardan foydalanish uyga vazifa qilib beriladi.

63-dars Juft fe`llar

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Juft fe`llar
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Juft fe’llar, juft fe’llarning yasalishi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga juft fe’llar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Mavzuga oid ko’rgazmali qurollar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-juft fe’llarni og’zaki va yozma nutqda qo’llay oladi;

-juft fe’llarni yasay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, o’qituvchi topshiriq matniga moslangan quyidagi ko’rgazmani yozuv taxtasiga iladi:

O’yla, izla, top!
Fe’llar
Tarkibi asos+so ‘z yasovchi qo ‘shimcha asos+asos
Misollar oldi ketdi yozdi sindi oldi-ketdikeldi-qoldiyozdi-qoydisindi-qoldi

O’qituvchi o’quvchilarga ko’rgazmaga jiddiy e’tibor berishni uqtiradi va ko’rgazma asosida quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi.:

1.”O’yla, izla, top!” ko’rgazmasining o’ng va chap tomonida berilgan fe’llar ma’no

Jihatdan farqlanadimi?

2.Mazkur fe’llar tarkibiga ko’ra qanday farqqa ega?

3.Ko’rgazmaning o’ng tomonidagi fe’llar qanday hosil qilingan?

4.Juft fe’llar qanday yoziladi?

Shu tarzda o’quvchilar 1-topshiriqni bajaradi va yangi mavzuni mustaqil o’zlashtirishga yo’naltiriladi. O’qituvchi o’quvchilaming javoblarini umumlashtirib, yangi mavzuni tushuntiradi:

Topshiriqni bajarishda orttirilgan tajriba 204-mashqni bajarishda ham qo’l keladi. O’quvchilar mashqni ko’chirib, gaplardagi juft fe’llarni aniqlaydilar, ularning ma’nosi va imlosini izohlaydilar.

N a m u n a: “Qayerga qadami teksa, u yerni birpasda saranjom qiladi-qo’yadi”,— deb o’yladi ichida O’ktam. (Oybek) Qiladi-qo’yadi — juft fe’l, harakatning tez bajarilishini ifodalaydi.

205-, 206-mashqlar “Bu so’z bizniki” o’yini tarzida bajariladi. O’yinga ko’ra sinfo’quvchilari “Topqirlar”, “Zukkolar”, “Donolar” kabi guruhlarga bo’linadilar. Har bir guruhga fe’lning ma’lum turiga oid so’zlarni topib, jadvalga joylashtirish topshiriladi.

Namuna:

Guruhlar «Zukkolar» «Donolar» «Bilimdonlar»
Fe’lning tuzilishiga ko’ra turlari Qo’shma fe’l Juft fe’l Takroriy fe’l
Misollar bahs yuritmoq so ‘radi-qo ‘ydi aytib-aytib

Mashqlar bajarilgach, o’qituvchi darslikdagi mavzuga oid savol va topshiriqlar asosida yangi mavzuni mustahkamlash suhbatini o’tkazadi va 207-mashqdagi rasm asosida juft fe’llardan foydalanib, “Kuch birlikda” mavzusida matn tuzib kelishni uyga vazifa qilib beradi.

64-darslar. MUSTAHKAMLASH________

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUSTAHKAMLASH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’l,fe’lning ma’noviy guruhlari, qo’shma fe’l, sodda fe’l, juft fe’l
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1 O’quvchilarning fe’l yuzasidan olgan bilimlarini mustahkamlash .

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– fe’l so’z turkumi tog’risida batafsil bilimga ega bo’ladi;

-o’rganilgan mavzuni og’zaki va yozma nuyqda qo’llay oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1-topshiriqda berilgan savollar asosida suhbat o’tkaziladi. Suhbatni “Kim fe’l turkumini yaxshi biladi?” o’yini tarzida o’tkazish ham mumkin. Bunda har bir o’quvchi o’yinda ishtirok etadi. Berilgan savollarga tez, to’g’ri va to’la javob bergan o’quvchilar g’oliblar sifatida luholanadi, hamda 2-topshiriqbajariladi.

5-4-topshiriqni “Topqirlar va zukkolar bahsi” o’yini asosida bajartirish maqsadga muvofiq. Bunda “Topqirlar” harakat fe’llarini, “Zukkolar” esa holat fe’llarini ajratadilar va ular asosida gaplar tuzadilar.

Namuna: qazimoq Birovga choh qazisang, o’zing yiqilasan. (Maqol)

Maqol asosida o’quvchilarni doimo ezgu niyatli bo’lishga da’vat etiladi.

Keyingi darsda 3-, 4-, 5-, 6-topshiriqlar bajariladi.

O’quvchilarga 5 daqiqa ichida 3-topshiriqdagi boshqotirmani mustaqil yechish topshiriladi. O’quvchilar o’z o’rinlarida boshqotirmani mustaqil yechadilar va unda qo’llangan fe`l asosida gap tuzadilar.

Javobi: 1, 2, 3, 4, 5-temir 6,7-ni, 8,9,10,1 1,12-qizig’, 13-i, 14, 15-da, 16, 17, I8-bos. Demak, “Temirni qizig`ida bos!” Bunda bosmoq fe’li qo’llangan. Uning ishtirokida quyidagicha gaplar tuzish mumkin: Mashinaga beda bosdik. Ahmad bir necha chaqirim yo`l bosdi.

4-topshiriqda esa o’quvchilar fe’llarni qaysi nisbatdaligini aniqlab, jadvalga joylashtiradilar va ular asosida gaplar tuzadilar.

Dars so’ngida yurmoq, o’chirmoq, chizmoq, to’xtatmoq, yetmoq fe’llarining nisbat shakllarini aniqlash va ular ishtirokida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

65-66-darslar. Yozma ish va uning tahlili.

67-dars. Test.

68-dars. FE’LNING MA’NOVIY GURUHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’LNING MA’NOVIY GURUHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Nutqiy faoliyat fe’llar, aqliy faoliyat fe’llari, jismoniy faoliyat fe’llari, holat fe’llari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning ma’noviy guruhlari haqida bilim berish. Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi.

2.”Fe’lning ma’noviy guruhlari” nomli ko’rgazma.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning ma’noviy guruhlarini farqlay oladi;

-fe’lning ma’noviy guruhlaridan og’zaki va yozma nutqda foydalana oladi.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

2-topshiriqqa ko’ra o’qituvchi yozuv taxtasiga quyidagi jadvalni chizadi va uni to’ldirishga oid namuna ko’rsatadi:

Nutqiy harakat fe’llari Aqliy faoliyat fe’llari Jismoniy faoliyat fe’llari Holat fe’llari
gapirmoq ijod qilmoq ekmoq sovqotmoq

O’quvchilar o’qituvchi yordamida berilgan so’zlarni ma’noviy guruhlarga ajratadilar.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi:

1.Fe’llar qanday harakat, holat ma’nolarini ifodalaydi?

2.Fe’llar harakat, holatni ifodalashiga ko’ra qanday ma’noviy guruhlarga bo’linadi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to’ldiradi va quyidagicha umum-lashtiradi: Fe’llar qanday harakat, holatni ifodalashiga ko’ra nutqiy harakat fe’llari, aqliy faoliyat fe’llari, holat fe’llari kabi ma’no guruhlariga bo’linadi.

So’ng mashqlar bajartirish asosida fe’lning ma’noviy guruhlariga oid o’quvchilarga berilgan bilimlar mustahkamlanadi. 208-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar berilgan matndagi ruhiy holat fe’llarini topib ko’chiradilar, ma’nosini izohlaydilar. Namuna: Qobil bobo yalang bosh, yalanqoyoq, yaktakchan og’il eshigi yonida turib dag’-dag’titraydi. (A. Qahhor) Titramoq ruhiy holat fe’li “sovuqdan, qo ‘rquvdan, haya-jondan yoki darmonsizUkdan, kasallik va shu kabilardan qaltiramoq” degan ma’noni anglatadi.

209-mashq “Kim chaqqon va zukko?” o’yini asosida bajartiriladi. Bunda sinf o’quvchilari parta qatorlari bo’yicha “Topqirlar”, “Zukkolar”, “Donolar”, “Bilimdonlar” kabi guruhlarga bo`linadilar hamda har bir guruh o’ziga berilgan fe’lning ma’noviy guruhga oid so’zlar topish va ular asosida gap tuzish bo’yicha bahslashadi.

Namuna: guruhi: chaqirmoq Ziyoda o ‘rtoqlarini chaqirdi.

210-mashq topshirig’iga ko’ra, o’quvchilar matnni ko’chiradilar, fe’llarning ma’noviy guruhlarini aniqlaydilar.

Namuna: Otam so ‘zimni eshitdi: yelkasi osha qaradi-da: Ha! — deb to ‘ng’illab qo ‘ydi. (Sh.Xolmirzayev) Mazkur gapda eshitmoq — nutqiy harakat fe’li, qaramoq — jismoniy harakat fe’li, to’ng’illab qo’ymoq — nutqiy harakat fe’li qo’llangan.

Dars so’ngida o’qituvchi darslikda mavzu yuzasidan berilgan savol va topshiriqlar asosida mustahkamlash suhbatini o’tkazadi. 211-mashqqa ko’ra “Uyimizga mehmon keldi” mavzusida matn tuzishni va unda fe’llaming ma’no guruhlaridan foydalanishni uyga vazifa qilib beradi.

69-dars. FE’LLARNING MUNOSABAT SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’LLARNING MUNOSABAT SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’llarning munosabat shakllari, fe’lning zamon shakllari, fe’lning shaxs-son shakllari, fe’lning mayl shakllari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’llaming munosabat shakllari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning munosabat shakllari haqida batafsil bilimga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars uy vazifasiga ko’ra “Uyimizga mehmon keldi” mavzusida tuzilgan matn hamda undagi fe’llaming ma’no guruhlari tahlili bilan boshlanadi. So’ng o’qituvchi 1 -topshiriqdagi o ‘yladim, ko ‘rding, yozdi, chiqsin fe’llarini tarkibiy qismlarga ajrattiradi:

Namuna: o’yladim — o’y — asos, -la — fe’I yasovchi qo’shimcha, -di — fe’lning zamon shakli qo’shimchasi, -m — fe’lning munosabat shaklini yasovchi qo’shimcha.

Keyin 2-topshiriq shartiga ko’ra quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi:

1. Yuqoridagi so’zlarda fe’lning asos qismiga qo’shilgan qo’shimchalar qanday vazifalarni bajaryapti?

2.Mazkur qo’shimchalar asosida hosil bo’lgan shakllar qanday fe’l shakllari hisoblanadi?

O’quvchilar savollarga javob berishgach, o’qituvchi ularning fikrlarini umumlashtirib mavzunu tushuntiradi.

Yangi mavzu mashqlar bajartirish asosida mustahkamlanadi. 212-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar eshitmoq, o ‘Ichamoq, kesmoq, topmoq kabi fe’lning noaniq shakllarini zamon bildiruvchi shakllarga aylantiradilar.

N a m u n a: o ‘Ichamoq — o ‘Ichandi, o ‘Ichanyapti, o ‘Ichanadi kabi.

213-mashqda berilgan matndagi fe’llar tarkibiy qismlarga ajratiladi va fe’lning noaniq shakllari, asosga qo’shilgan fe’lning munosabat shakllari izohlanadi.

So’ng savollar asosida yangi mavzu yuzasidan mustahkamlash suhbati o’tkaziladi.

215-mashqqa ko’ra urinmoq, isbotlanmoq, orzu qilmoq, ruhlanmoq, yurmoq fe’llarining munosabat shakllarini yasash va ular ishtirokida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

70-dars MAVZU: FE’LLARNING ZAMON SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MAVZU: FE’LLARNING ZAMON SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’llarning zamon shakllari, o’tgan zamon shakli, hozirgi zamon shakli, kelasi zamon shakli.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga fe’lning zamon shakllari haqida tushuncha berish va fe 1 asoslanni zamon shakllari bilan tuslash malakasini tarkib toptirish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, tarqatma materiallar, ko’rsatmalar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lni turli zamon shakllarida qo’llay oladi.

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism. O’quvchilar bilan salomlashish, navbatchini tinglash, o ‘quvchilar davomatni aniqlash.

2. Uy vazifasining nazorati.

3. O’tilgan mavzuni takrorlash.

Dars mustaqil ish bilan boshlanadi. Bunda o’quvchilar 4 guruhga bo’linib, ularga nom beriladi va 2 ta savol hamda 3 ta test topshiriqlari tarqatiladi. O’quvchilar uni yechgunga qadar uy vazifasi tekshiriladi. So’ng har bir guruhga berilgan topshiriqlar so’raladi, uy vazifasining ijrosi inobatga olinib baholanadi.

Guruhlarga beriladigan testlardan namuna:

1. Qanday so’zlar fe’l deyiladi?A) harakat va holatning belgisini bildirgan so’zlar.B) harakat va holat anglatgan so’zlar.C)harakat va holatning zamonini bildirgan so’zlar. D)A,B,C.

2. Fe’llar qaysi ma’noviy guruhlarga bo’linadi?

A) harakat va holat fe’llari.B) o’timli va o’timsiz fe’llar.

C) bo’lishli va bo’lishsiz fe’llar. D)A,B,C.

3. Shart mayli qo’shimchasi qanday ma’nolarni bildirmaydi?

A) shart, payt, orzu-istak.B) darak, buyruq va sabab.C)kerak so’zi bilan birgalikda gumon.

D) -da, ham yuklamalari bilan kelsa to’siqsizlik.

1.Qanday fe’llar to’liqsiz fe’llar deyiladi?

2.To’liqsiz fe’llar qanday so’zlarga qo’shiladi?

V.Yangi mavzu bayoni:

Yangi mavzuni o’rganish «So’zlar zanjiri» usuli bilan boshlanadi. O’quvchilar berilgan fe’lni oxirgi shakli ozgargan holatini aytib, o’yinni davom ettirishadi va so’zlar zanjiri hosil qiladilar.

Namuna: so’zlashdi, ikkilanyapti va h.k. kabi. Shu tariqa fe’llarning munosabat shakllari (zamon, mayl, shaxs-son) esga tushiriladi.

So’ng darslikdagi topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriq shartiga ko’ra berilgan so’zlar tarkibiy qismlarga ajratiladi.

Namuna: keldi – kel – fe’l asos, -di – zamon qo’shimchasi, o’tgan zamon fe’li.

2-topshiriqda ana shu fe’l asoslariga qo’shilgan qo’shimchalarning ma’nolari aniqlanadi.

Namuna: o’qidi-o’qi – fe’l asos, -di – o’tgan zamon fe’l shaklini yasovchi qo’shimcha, ish-harakatni gapirilgan vaqtdan awal bajarilganini bildiradi.

Mustahkamlash darslik bilan ishlash asosida tashkil etiladi.

Topshiriqlar bajarilgach, «Bilib oling» rukni ostidagi matn o’quvchilar tomonidan mustaqil o’qib chiqiladi va mavzuga oid nazariy bilimlar beriladi.

Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi.216-mashqda berilgan gaplardagife ‘llarning qaysi zamonda ekanligi aniqlanadi.

N a m u n a: O ‘zbekistonda necha-necha yuz xil uzum bor. Yana tajribayo ‘li bilan har yili yangi navlarini yetishtiryaptilar. (Oybek)

Yetishtiryaptilar – hozirgi zamon davom fe ‘li.

217-mashqda berilgan fe ‘llarni jadvalga joylashtirish va ular ish-tirokida gaplar tuzish sharti o ‘quvchilarni awalgi darslardagi kabi 3 gu­ruhga ajratib, musobaqa usulida bajartirish yaxshi samara beradi.

Faol ishtirok etgan o ‘quvchilarga rag ‘bat kartochkalari tarqatiladi.

N a m u n a:

O’tgan zamon shakli Hozirgi zamon shakli Kelasi zamon shakli
yayradi shug ‘ullanmoqda qatnashmoqchi
qo ‘ndi ichyapti kuylamoqchi

1. Kapalak qizil gulga qo ‘ndi.

2.Nodirbekfan olimpiadasida g’olib bo’lish uchun astoydil shug ‘ullanmoqda.

3.Dildora o ‘ikaziladigan tanlovda ustozlari haqida qo ‘shiq kuy­lamoqchi.

Mustahkamlash darslikdagi savol va topshiriqlar bilan ishlash tarzida davom ettiriladi. O’quvchilar ikki guruhga ajratiladi hamda berilgan topshiriqlar bajariladi.

O’quvchilar bilimini baholash.

O’quvchilarning o’z guruh-jamoasida faolligi, uy vazifalarini to’g’ri va aniq bajarishi, dars davomida berilgan savollarga javoblari inobatga olinib, baholanadi.

Yakuniy flkrni aytib, uyga vazifa berish.

218-mashq shartiga ko’ra «Mening bobom ” mavzusida fe’llarning zamon shakllari ishtirokida matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

71-dars.O’tgan zamon shakllari.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O’tgan zamon shakllari.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’lning o’tgan zamon shakli, o’tgan zamon fe’lini hosil qiuvchi qo’shimchalar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’tgan zamon shakllari haqida bilim berish Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: «Ona tili»darsligi yoki elektron darslikNazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning o’tgan zamon shaklini qo’shimchalar yordamida hosil qila oladi.

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars mavzuga oid topshiriqlarni bajarish va “Bilib oling” rukni ostidagi fikrlarni tushuntirish bilan boshlanadi. Bunda o’qituvchi o’tgan zamon shakllari haqida bilim beradi. So’ng mashqlar bajariladi.

219-mashq shartiga ko’ra gaplardagi o’tgan zamon fe’llari hozirgi va kelasi zamon fe’llariga aylantiriladi.

Namuna: Mana shu shotutni bobosi ekkan ekan. (Sh.Otaboyev) Ekkan ekan—o’tgan zamon fe’li; ekyapti, ekmoqchi — hozirgi zamon va kelasi zamon fe’llari. i

220-mashq og’zaki bajariladi. Bunda nuqtalar o’rniga fe’lning o’tgan zamon shaklini yasovchi qo’shimchalardan mosini qo’yib, ular izohlanadi.

Namuna: Atrofko ‘m-ko ‘k bo ‘lib, yo 7 chetida qoqigullar, lolalar, chuchmomalar qiyg’os ochilib yotardi. (Nosir Fozilov) Yotardi-o’tgan zamon fe’li, -di qo’shimchasi vositasida hosil qilingan, ish-harakat gap aytilayotgan vaqtdan avval bajarilganligini bildiradi.

Dars so’ngida olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi.

221-mashq shartiga ko’ra darslikda berilgan she’rni yod olish va unda ishtirok etgan fe’llarni o’tgan zamon shakliga aylantirish uyga vazifa qilib beriladi.

72-dars. O`TGAN ZAMON SHAKLLARINING YASALISHI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O`TGAN ZAMON SHAKLLARINING YASALISHI.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: O’tgan zamon shakllari, zamon shakllari yordamida ifodalanadigan ma’nolar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’tgan zamon shakllari bo’yicha nazariy bilimlar berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2. Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning o’tgan zamon qo’shimchalari yordamida harakat va holatning turli ma’nolarini ifodalay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars darslikdagi “Bilib oling” rukni ostidagi fikrlarni tushuntirish bilan boshlanadi. O’quvchilarga -di qo’shimchasi bilan yasalgan o’tgan zamon shakli so’zlovchining bevosita o’zi ko’rgan harakatni bildirishi, bu qo’shimchadan so’ng shaxs-son qo’shimchasining -m, -k -ng shakllari qo’llanilishi tushuntiriladi. Shuningdek, -b(-ib) qo’shimchasi bilan yasalgan o’tgan zamon shakli ilgari ro’y bergan harakatni eshitib bilganini ifodalashi va bu qo’shimchadan so’ng shaxs-son qo’shimchasining -man, -miz, -san , -siz shakllari; -gan qo’shimchasi bilan yasalgan o’tgan zamon qo’shimchasi harakatning ilgariroq bajarganini va bu qo’shimchadan so’ng shaxs-son qo’shimchasining -man, -miz, -san, -siz shakllari qo’shilishi uqtiriladi.

Dars xnashqlar bajarish bilan davom ettiriladi.

222-mashqda berilgan topishmoqlar javobini topib, o’tgan zamon fe’llarining yasalishi namunadagidek izohlanadi. Mashqni bajarish orqali o’quvchilarning so’z boyligi, mustaqil fikrlash ko’nikmalari rivojlanadi.

Namuna: Oq yer ochdim, qora bug’doy sochdim.

Javobi: daftar varag’i va yozuv. Ochdim, sochdim—o’tgan zamon fe’llari, -di — o’tgan zamon fe’li qo’shimchasi, so’zlovchining o’zi ko’rgan harakatni bildiryapti.

223-mashqqa ko’ra o’tgan zamon hosil qiluvchi qo’shimchalarning tagiga chiziladi. Mashqni bajarish orqali o’quvchilar o’tgan zamon fe’llarini hosil qiluvchi qo’shimchalarni og’zaki va yozma nutqda qo’llashni o’rganadilar.

Namuna: Men iljayib turaverdim.Uovutib turgan ukasini qo ‘ydi-da, qog’irchoqlaming oldiga yugurib ketdi. (G’qfur G’ulom)

Mavzuni mustahkamlash maqsadida darslikda berilgan savol-topshiriqlar

musobaqa tarzida bajariladi.224 -mashqqa ko’ra Uy ishlarida onamga yordam

berdim” mavzusida o’tgan zamon fe’llari ishtirok etgan matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

73-dars. O’TGAN ZAMON SHAKLLARIDA TO’LIQSIZ FE’LNING ISHLATILISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O’TGAN ZAMON SHAKLLARIDA TO’LIQSIZ FE’LNING ISHLATILISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: O’tgan zamon shakllari, to’liqsiz fe’llar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’tgan zamon shakllarida to’liqsiz fe’lning ishlatilishi bo’yicha nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-o’tgan zamon shakllarini yasashda to’liqsiz fe’llardan foydalana oladi.

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi o’quvchilardan fe’llarning o’tgan zamon shakllariga misollar keltirishlarini so’raydi. Bu o’rinda “Bu so’z bizniki’ o’yinidan foydalanish mumkin. Topshiriqqa ko’ra o’quvchilar tarqatma materiallarda berilgan so’zlardan o’tgan zamon fe’llarini ajratib oladilar.

Namuna: bordi, kelmadi, uxlamoqda, o ‘qiyapti, yozdi, bormoqchi, ko’ryapti, qaradi.

Nazariy ma’lumotlar takrorlangach, darslikdagi topshiriq bajariladi.

Namuna: tergan ekan — bunda fe’l takibidagi to’liqsiz fe’l ekan fe’l asosidan ifodalangan harakatga o’tgan zamon ma’nosini yuklayapti.

O’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, edi, emish, ekan fe’llarini to’liqsiz fe’Ilar sanalishi va bu fe’Uar yetakchi fe’lning zamon shakllaridan so’ng kelishi hamda shaxs-son qo’shimchalari to’liqsiz fe’lga qo’shilishi haqida ma’lumot beriladi.

Olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi.

226-mashqda o’guvchilarni avvalgi darslardagi kabi ikki guruhga ajratib, musobaqa usulidan foydalanish mumkin. Mashq matni orqali o’quvchilarda ijobiy fazilatlar shakllantiriladi. Bu mashq shartiga ko’ra o’quvchilar o’tgan zamon ma’nosini ifodalayotgan fe’llarni topib tahlil qiladilar.

227-mashqqa ko’ra “Kiyinish madaniyati” mavzusida bog’lanishli matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi. Matn tuzishda to’liqsiz fe’llarni qo’llash va ularning zamon ma’nosini izohlash uqtiriladi.

74-dars.MAVZU: HOZIRGI ZAMON SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: HOZIRGI ZAMON SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’lning hozirgi zamon shakllari, -yap, -moqda,-(a) yotir, -(a) yotib qoshimchalari, shaxs-son qo’shimchalarining zamon qo’shimchalaridan so’ng qo’shilishi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy:O’quvchilarga fe’lning hozirgi zamon shakllari haqida tushuncha berish va fe’l asoslarini zamon shakllari bilan tuslashni o’rgatish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, elektron darslik test savollari, ko’rsatmaliqo’llanma (jadval).

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-zamon ma’nosini ifodalaydigan qo’shimchalarni farqlqy oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’quvchilar 4 guruhga bo’linadi va ularga 2 ta savol hamda 2 ta test topshirig’i tarqatiladi. O’quvchilar mustaqil ishni bajargunlariga qadar «Kiyinish madaniyati» mavzusida berilgan matn tuzish vazifasitekshiriladi.

Testdan namuna:1. Fe’lning otga xoslangan shakli deb nimaga aytiladi va u qaysi

shakllar bilan ifodalanadi?a) harakat nomi , -gan,- in ,- ib b) sifatdosh , -gan, -or, -mas. c) harakat nomi, -ish , -sh , – v,-uv d) ravishdosh , -ib , -b , -sh,-ish.

2.Bir fe’l asosga ham o’zlik, ham majhul nisbat qo’shimchasini qo’shish mumkin bo’lganda qaysi qo’shimcha majhul nisbat shaklini hosil qiladi? Javobdan so’ng 2 ta misol yozing.

V. Yangi mavzu bayoni:

Yozuv taxtasiga bir necha fe’l so’zlar yozilib qo’yilgan. Masalan: keldi, boryapti, o’qiyapti, o’qidi, ko’rdi, eshityapti, bormoqda, o’rganmoqda kabi.

O’quvchilar quyidagi savol-topshiriqlar asosida fe’l so’zlarni tahlilqiladilar.

1 Fe’llarga so’roq bering.

2 Zamon shakllarini aniqlang.

3 Zamon ma’nosini ifodalaydigan qo’shimchalarni toping.

4 Fe’llar qaysi zamonda?

Shundan so’ng quyidagi ko’rsatma vositasida yangi mavzu tushuntiriladi.

Fe’llar -yap+ shaxs-son -moqda+ shaxs-son -(a)yotir + shaxs-son -(a)yotib+ shaxs-son
Yozmoq
Otmoq
Ishlamoq

O’quvchilar guruhlarga bo’linadi. Har bir guruhdan 3 tadan o’quvchi chiqib jadvalni to’ldiradi. Qolgan o’quvchilarham jadvalni daftariga yozib, misollar qo’shadi.

Shu tarzda doskadagi topshiriqlar bajarilgach, o’quvchilar bildirgan flkr-mulohazalarni umumlashtirib, -yap, -moqda, (a)yotir, -(a)yotib qo’shimchalari, fe’lninghozirgizamonshakllari, fe’lning asos qismidan anglashilgan harakatning gap aytilayotgan vaqtda yuz berayotganini, shaxs-son qo’shimchalari zamon qo’shimshalaridan so’ng qo’shilishi ta’kidlanadi.

Mustahkamlash. Darslik bilan ishlash (Elektron darslikdan foydalaniladi).

Mustahkamlash jarayonida mashqlar bajariladi. Hozirgi zamon ma’nosini ifodalaydigan fe’llarni topib, ularni tarkibiy qismlarga ajratish sharti berilgan 215-mashq quyidagicha bajariladi.

Namuna: Yo ‘llarning chekkasidagi gullar barchaga salom berayotir.

Berayotir -ber – asos, -ayotir hozirgi zamon ma’nosini ifodalovchi qo’shimcha, ish-harakat fikr aytilayotgan vaqtda yuz berayotganini ifodalab kelgan.

228-mashq elektron darslik asosida bajariladi. Gaplardagi hozirgi zamon fe’llarini topib, ular tahlil qilinadi. O’quvchilar ongiga milliy va umuminsoniy qadriyatlar singdiriladi.

O’quvchilar bilimini baholash.

O’quvchilarning o’z guruh-jamoasida faolligi, uy vazifasini to’g’ri va aniq bajarishi, dars davomida berilgan savollarga javoblari inobatga olinib, baholanadi.

5. Yakuniy xulosani aytib, uyga vazifa berish.

229-mashq shartiga ko’ra -yap, -moqda, (a)yotir, -(a) yotibqo’shimchalari orqali ifodalangan hozirgi zamon shakllarini yasash va ularni tahlil qilish uyga vazifa qilib beriladi.

75-dars.Hozirgi zamon shakllarining talaffuzi va imlosi.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Hozirgi zamon shakllarining talaffuzi va imlosi.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: F’lning hozirgi zamon shakli,-yotir, -yotib va -ayotir, -ayotib qo’shimchalarining qo’llanilish o’rni
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga hozirgi zamon fe’llari haqida tushuncha berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-zamon qo’shimchalarining talaffuzi va imlosiga e’tibor beradi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’quvchilarga 1-topshiriq asosida quyidagi so’zlar yozilgari tarqatmalar beriladi va mazkur fe’llarda ifodalangan ish-harakat qachon bajarilayotganligini so’rab, ularning mustaqil fikrlari tinglanadi:tinglagan, tinglayapti, tinglamoqda, tinglayotir, tinglayotibdi, yurgan, yuryapti, yurmoqda, yurayotir, yurayotibdi.

Berilgan fe’llardan hozir bajarilayotgan ish-harakatni ifodalayotgan fe’llar ajratib olinadi va izohlanadi.N a m u n a: tinglayapti — hozirgi zamon shaklidagi ish-harakatni

ifodalagan.

2-topshiriq shartiga ko’ra -yotir, -yotibdi, -ayotir, -ayotibdi shakllariniizohlaydilar.

Topshiriqlarni bajartirish va o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosida yangi mavzu o’rgatiladi.

Olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash uchun mashqlarbajartiriladi.

230-mashqqa ko’ra matndagi fe’llarni qaysi zamon shaklida ekanligianiqlanadi.

N a m u n a: Bu gapni eshitgan Ra ‘no darrov o ‘rnidan turib eshikka chiqdi. (Aziz Abdurazzoq) Chiqdi o ‘tgan zamonda.

231-mashq topshirig’iga ko’ra “Kim topqir va zukko?” o’yini asosida o’quvchilar guruhlarga bo’linib berilgan fe’llarga qo’shimchalardan mosini qo’yib, ularni talaffuz va imlosini tushuntiradilar.

233-mashqqa ko’ra “Sport — sog’lik garovi” mavzusida bog’lanishli matn tuzish va undagi fe’llarning yozilishi va talaffuzini izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

76-dars.Kelasi zamon shakllari.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Kelasi zamon shakllari.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’lning kelasi zamon shakli, -a, -ay, -ar qo’shimchalari,

Zamon qo’shimchalarining shaxs-son qo’shimchalaridan keyin qo’shilishi.

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga kelasi zamon fe’llari haqida ma’lumot berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

3. Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning kelasi zamon shaklini yasovchi qo’shimchalarni to’g’ri qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi o’quvchilarni ikki guruhga ajratib, ularga 1-, 2-topshiriqlar bo’yicha tayyorlangan tarqatma materiallarni beradi. Topshiriqlarga ko’ra berilgan fe’llardagi zamon ma’nosini ifodalovchi qo’shimchalar aniqlanadi.

O’quvchilarga “Esda saqlang” rukni ostida berilgan matnni mustaqil o’qib chiqish topshiriladi. Ular undosh bilan tugagan fe’l asoslariga kelasi zamonning -a(r) shakllari, unli bilan tugagan fe’l asoslariga esa -y, -r shakllari qo’shilishi, -(a)r shakli kelasi zamonni gumon, taxmin yo’li bilan ifodalashini, shuning uchua fe’lning bu shakli ishtirok etgan gaplarga ehtimol, balki so’zlarini kiritish mumkinligini bilib oladilar.

Olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash uchun mashqlar bajariladi.

234-mashq og’zaki bajariladi. Berilgan gaplardagi kelasi zamon ma’nosini ifodalayotgan qo’shimchalar aniqlanadi. O’quvchilar mustaqil ravishda qo’shimchalarni topib, ularni izohlaydilar. Mashq matni orqali ularning ongiga insonparvarlik g’oyalari singdiriladi.

N a m u n a: Maktabga boray, Siz aytgan narsani topay, keyin aytaman. (“G’uncha”) Boray, topay, aytaman fe’llari tarkibidagi — a qo’shimchasi kelasi zamon ma’nosini ifodalagan.

235-mashq yozuv taxtasida bajariladi. O’quvchilar mashqni o’qib, undan kelasi zamon ma’nosini bildirgan fe’llarni topib, tahlil qiladilar.

N amun a: Bahorningiliq kunlarida dam olishga boraman. (Ulug’bek Hamdam) Boraman kelasi zamon fe’li, -a qo’shimchasi vositasida hosil qilingan.

236-mashqda o’quvchilar kelasi zamon va hozirgi zamon shaklidagi fe’llar ishtirok etgan 3 ta gap tuzadilar. Ularning farqini tushuntirib beradilar. O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash va farqlash ko’nikmalari shakllantiriladi.

Namuna: Vatanim O’zbekiston ravnaqiyo’lida bor kuchimni sarf etish uchun “a’lo” baholarga o’qiyapman. O’qiyapman — hozirgi zamon fe’li, -yap qo’shimchasi vositasida hosil qilingan, harakat nutq so’zlanayotgan paytda bajarilayotganini bildiradi.

237-mashqqa ko’ra “Odob — oltindan qimmat” mavzusida bog’lanishli matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

77-dars MAVZU: MAYL SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MAYL SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’l ifodalagan harakat – holat haqidagi xabar, buyruq-istak, shart ma’nolarini ifodalovchi fe’l shakli va uning turlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning mayl shakllari haqida ma’lumot berish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: «Aqliy hujum», Og’zaki va yozma bayon qilish (debat).

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Mavjud texnika vositalari, tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-mayl shakllarini biladi va to’g’ri qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. 1. Matn tuzish. O’quv­chilarga har xil rangli rasmlar berilib, bog’lanishli matn tuzish topshirig’i beriladi.

Yangi mavzuning bayoni: Darslikda berilgan 1- va 2-topshiriqlar guruhlash va tahlil usulida bajariladi.

1-topshiriq. Darslikda berilgan bu topshiriqni bir o’quvchi sinf taxtasida, qolgan o’quvchilar esa o’z daftarlarida mustaqil bajarishadi. Ya’ni 1-topshiriq shartiga ko’ra, quyida berilgan so’zlarni xabar, buyruq-istak, shart ma’nolarini ifodalovchi guruhlarga ajratadilar.

Namuna:O ‘ynadim, o ‘yna, o ‘ynayapman, o ‘ynaylik, o ‘ynagin, o ‘ynama, o ‘ynasam,

o ‘ynasang, o ‘ynasa edi.

Fe’l mayllari So’zlar tizimi
Xabar mayli o’ynadim, o’ynayapman
Buyruq-istak mayli o’yna, o’ynaylik, o’ynagin, o’ynama
Shart mayli o’ynasam, o’ynasang, o’ynasa edi

2-topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar quyida berilgan fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratadilar. Buyruq-istak va shart ma’nolarini bildiruvchi qo’shimchalarni aniqlaydilar. Aytdim, ayting, aytay, aytsin, aytsam, aytsang, aytsa. Masalan, ayting – aytasos, -ing buyruq –istak mayli qo’shimchasi. Aytsa – ayt -asos, -sa shart mayli qo’shimchasi… kabi tahlil qilinadi.

O’qituvchi o’quvchilarning mustaqil bajargan va sinf taxtasida bajarilgan topshiriqlardan kelib chiqib barcha fikrlarni umumlashtiradi va o’quvchilarga quyidagilarni tushuntiradi.

Fe 7 asosida ifodalangan harakat-holat haqidagi xabar, buyruq-istak, shart ma ‘nolarini ifodalovchi fe 7 shakllari mayl shakllari sanaladi. Fe’llarning uchta mayl shakli mavjud:

1) Xabar mayli; 2) Buyruq-istak mayli; 3) Shart mayli.

V. Mustahkamlash:«Kim tez topar» o’yini.

O’qituvchi o’quvchilarning rasm asosida tuzgan bog’lanishli matnlariga e’tiborlarini qaratishini so’raydi va ushbu matn asosida «Kim tez topar» mashqini o’tkazadi. Bunda o’quvchilar o’zlari tuzgan matndan fe’llarning qanday mayl shakllaridan foydalanganlarini aytadilar. Bu mashq o’quvchilarning mavzu bo’yicha o’zlashtirgan bilim, ko’nikma va malakalarini aniqlashga bir qadar yordam beradi.Guruhlarda ishlash.

O’qituvchi sinf o’quvchilarini 3 guruhga bo’lib, 1-guruhga darslikda berilgan 238-mashqni shartiga ko’ra bajarishlarini aytadi. Bunda berilgan gaplar ichidan fe’llarni topib, qaysi maylda ekanligini aniqlaydilar. Masalan, «Avvallari yashash uchun yozdim, endi yozish

uchun yashayapman».Yozdim, yashayapman – xabar mayli.

2-guruhga 239-mashq shartiga asosan «Onalarni e’zozlang» mavzusida bog’lanishli matn tuzishlari va unda ishtirok etgan fe’llaming qaysi mayldaligini aytish topshirig’i beriladi.

3-guruh 240-mashq shartiga ko’ra berilgan gaplar ichidan fe’llarni topib, qaysi maylda ekanligini aniqlaydilar. Masalan, Zebi yuragida tugilib yotgan zo’r tugunni yechib yuborgan edi – xabar mayli.

Har bir guruhdan bir o’quvchi mashqlarni shartiga ko’ra bajarganlarini izohlab taqdimot o’tkazadi.

Guruhlarning taqdimoti tugagach, ushbu o’tilgan mavzu yuzasidan «Savolimga javob bering» mashqi o’tkaziladi. Bunda 1-guruh bir harfning nomini aytadi, jamoadan ismi shu harf bilan boshlanuvchi o’quvchi savol beradi. Savolga javob esa guruhlardan kutiladi. Mashq shu tariqa davom ettiriladi. Masalan, savol quyidagicha bo’lishi mumkin:Fe’llaming qanday mayl shakllari bor?Buyruq-istak mayliga misol keltiring.Xabar maylining fikr ifodasidagi o’mini izohlash.

Darsning yakunida o’quvchilarning va guruhlarning olgan ballari izohlanib, darsda faol qatnashgan o’quvchilar rag’batlantiriladi. Darslikda berilgan 241-mashqni shartiga ko’ra «Tog’da» mavzusida bog’lanishli matn tuzish va unda ishtirok etgan fe’llaming mayllarini aniqlash topshirig’i uyga vazifa qilib beriladi.

78-dars. Xabar mayli.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Xabar mayli
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Xabar mayli, xabar maylining maxsus qo’shimchaga ega emasligi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’lning xabar mayli haqida nazariy bilim berish va mashqlar asosida mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi

2.Mavzuga oid rasmlar.

3. Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-xabar maylida berilgan fe’llarni farqlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “Bu so’z bizniki” o’yinini o’tkazish bilan boshlaydi. O’quvchilar tarqatma materiallarda berilgan so’zlardan fe’llarga oid so’zlarni topadilar. Bu bilan o’quvchilarni fe’l mavzusi bo’yicha olgan bilimlari mustahkamlanadi.

Namuna: bog’, o’rik, uxladi, o’qituvchi, ko’rdi, men, bormoqchi, shirin, aytgan emish, kelsa, borgan ekan, yoqimtoy, kitob, o’quvchilar, qarasa.

O’quvchilar 1-, 2-topshiriqlar shartiga ko’ra berilgan fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratadilar va ular tarkibidagi nisbat, bo’lishli-bo’lishsizlik, zamon, shaxs-son qo’shimchalarini aniqlaydilar.

Namuna: O’ynamayman o’yin asos, -la — fe’l yasovchi qo’shimcha, -ma — fe’lning bo’lishsizlik shaklini yasovchi qo’shimcha, aniq nisbatda.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi shaxs-son qo’shimchalariga ega bo’lib, darak gapning kesimi vazifasida keluvchi fe’lning o’tgan, hozirgi, kelasi zamon shakllari xabar mayli shakllari hisoblanishi, xabar mayli bo’lishli yoki bo’lishsiz shaklda bo’lishi, shuningdek, turli nisbat shakl-larini olishi haqida ma’lumot beradi.

242, 243-mashqlar og’zaki bajariladi. Bunda o’quvchilar gaplardagi xabar maylidagi fe’llarni topib, tarkibiy qismlarga ajratadilar va tahlil qiladilar.

244-mashqda berilgan gaplardan fe’llarni topib, ularni tarkibiy qismlarga ajratadilar. O’quvchilar olingan nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etishni o’rganadilar, og’zaki va yozma nutqi oshiriladi.

Namuna: Bola chaqqonlik bilan o ‘zini suvga otdi. (S.Mengnorov) Otdi- fe’l, ot — fe’1-asos, -di — zamon shakli qo’shimchasi, xabar maylida.

245-mashq shartiga ko’ra “Ovqatlanish odobi” mavzusida bog’lanishli matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

79-dars. BUYRUQ-ISTAK MAYLI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: BUYRUQ-ISTAK MAYLI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Buyruq-istak mayli, buyruq-istak mayli qo’shimchalari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’llarning buyruq-istak mayli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi.

2. Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-buyruq-istak maylini fe’l asoslariga qo’shimchalarni qo’shgan holda hosil qila oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mashg’ulot boshlangach, darslikda berilgan 1-, 2-topshiriqlar bo’yicha o’quvchilar bilan quyidagi savollar asosida suhbat o’tkaziladi.

1.Istak so’zining ma’nosi nima?

2.Berilgan gaplardagi qaysi so’zlar fe’l hisoblanadi?

3.Suhbat aylaylik fe’lida qanday ma’no ifodalangan?

4.Buyruq-istak mayli deganda nimani tushunasiz?

O’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, yangi mavzuga oid nazariy ma’lumotlarni tushuntiradi.

246-mashqni bajarishda “Kim to’g’ri va tez topadi?” o’yini qo’llanadi. O’quvchilar berilgan gaplardagi fe’llarni topib, qaysi maylda ekanini aniqlaydilar.

Namuna: Kel do ‘stim, yuragimni senga ochay. (Said Ahmad) Ochay — buyruq-istak maylida, och fe’l asosiga -ay qo’shimchasini qo’shish bilan yasalgan.

247-mashq og’zaki bajariladi. Bunda ham yuqoridagi usulni qo’llashmumkin.

Namuna: Yaxshilik qilsang, oxirigacha yaxshilik qilgin, zinhor minnat qilma.

(Said Ahmad) Qilsang, qilma, qilgin — buyruq, maslahat ma’nolarini ifodalab kelgan. Mashq asosida axloqiy tarbiya beriladi.

Buyruq-istak maylini hosil qilayotgan qo’shimchalarni topish, ma’nosini izohlash sharti berilgan 248-mashq yozuv taxtasida bajariladi. Mashq matni orqali nafosat tarbiyasi beriladi.

Namuna: Lolazorga chiqaylik. (I. To’lakov) Chiqaylik — buyruq-istak maylida, -ay qo’shimchasi vositasida hosil qilingan.

249-mashqqa ko’ra “Qishda” mavzusida bog’lanishli matn tuzish va unda buyruq-istak maylidagi fe’llarni qo’llash, ma’nolarini izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

80-dars. II SHAXS BUYRUQ-ISTAK MAYLI.

QO’SHIMCHALARINING QO’LLANILISHI VAMA’NOLARI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: II SHAXS BUYRUQ-ISTAK MAYLI

QO’SHIMCHALARINING QO’LLANILISHI VAMA’NOLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: II shaxs buyruq-istak mayli, -gin qo’shimchasi
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga buyruq-istak mayli qo’shimchalarining qo’llanilishi haqida nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Mavzuga oid rasmlar.

3. Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-buyruq –istak maylining maxsus qo’shimchaga ega emasligini biladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mashg’ulot boshlangach, o’qituvchi 1-, 2- topshiriqlar yuzasidan quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1. Buyruq-istak mayli qanday qo’shimchalar vositasida yasaladi?

2. Pishdi, ko’rgin so’zlarining o’zaro farqi nimada?

3. Ko’r va ko’rgin so’zlari o’rtasida qanday o’xshashlik bor? O’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, II shaxs buyruq-istak mayli qo’shimchalarining qo’llanilishi va ma’nolari haqida ma’lumot beradi.

Nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi. 250-mashq og’zaki bajariladi. O’quvchilar berilgan fe’l shakllari ma’nosidagi farqni aniqlaydilar.

251-mashqda o’quvchilar berilgan gaplardagi fe’llarni topib, tarkibiy qismlarga ajratadilar. Mashq matni orqali mehnat tarbiyasi beriladi.

252-mashqqa ko’ra o’quvchilar buyruq-istak mayli shaklidagi fe’llar ishtirokida 5 ta gap tuzib, undagi fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratadilar va ma’nosini izohlaydilar. Mashqni bajarishda “Kim to’g’ri va tez gap tuzadi?” o’yinidan foydalanish mumkin.

Namuna: Gulnoza, Siz mehmonlarni shahar bo ‘ylab aylantirib keling. Aylantirib keling — buyruq-istak maylida, bu o’rinda -ing qo’shimchasi hurmat ma’nosini ifodalagan.

253-mashq shartiga ko’ra gaplardagi buyruq-istak maylidagi fe’llar qanday ma’noda qo’llanganligi o’quvchilar tomonidan aniqlanadi, imlosi , tushuntiriladi.

Namuna: O’qiylik, do’stlar, o’qishni qadriga yetaylik, savodsiz — gumrohlik ekanligini tushunib yetaylik. (Omon Muxtor) Qadriga yetay­lik, tushunib yetaylik — buyruq-istak maylidagi fe’Uar, bunda -lik qo’shimchasi buyruq-istak ma’nosini kuchaytirib kelgan.

254—mashqqa ko’ra “Suv hayot manbayi” mavzusida bog’lanishli matn tuzish va unda ishtirok etgan fe’llarni tarkibiga ko’ra tahlil qilish uyga vazifa qilib beriladi. Mashq matni asosida ekologik tarbiya beriladi.

81-dars. MUSTAHKAMLASH.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUSTAHKAMLASH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’lning munosabat shakllari, zamon shakllari, shaxs-son qo’shimchalari, mayl shakllari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga fe’l zamonlari yuzasidan berilgan bilimlarni mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning zamon shakllarini to’g’ri qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchilar bilimi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

O’qituvchi darsni “Fe’llarning zamonlarini aniqlaymiz” o’yini bilan boshlaydi. O’quvchilar berilgan tarqatmalardagi fe’llarni zamon shakliga ko’ra guruhlaydilar. Namuna:

1-tarqatma

Kuldi, boryapti, uxladi, ketmoqchi, boradi, teryapti

2-tarqatma

So’zladi, tinglayapti, saraladi, suhbatlashmoqchi, kuylamoqchi, sakrayapti

So’ng darslikdagi topshiriqlar bajariladi. Topshiriqlarni bajarishda “Fe’l zamonlari qasriga sayohat” o’yinidan foydalanish mumkin. Bunda shartli ravishda harbir zamon shakli bir “qasr” hisoblanadi. Agar topshiriq sharti to’g’ri bajarilsa “qasr darvozalari” ochilishi va faol o’quvchilar rag’batlantirib borilishi eslatib o’tiladi.

1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar zamon shakllarini aniqlaydilar.

Namuna: 0 ‘riklar oppoq gullaydi, akatsiyalar o ‘z shoxlarini bezaydi… (Omon Muxtor) Gullaydi, bezaydi — kelasi zamon fe’llari.

2-, 3-, 4-topshiriqlarga ko’ra o’quvchilar mustaqil gaplar tuzadilar. Qasr darvozasi tilsimi fe’llarga -yapti, -yotir, -moqda qo’shimchalarini to’g’ri qo’shilsagina ochilishi uqtiriladi.

Namuna: -yapti bezaydi bezayapti; -yotir — gullaydi — gullayotir; -moqda gullaydi — gullamoqda kabi.Bahor nafasi ufurib, bog’da bodom gullamoqda.

Dars so’ngida o’qituvchi topshiriqlarni bajarishda faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantiradi va mavzu yuzasidan bildirilgan fikr-mulohazalarni umumlashtiradi.

6-topshiriqqa ko’ra 1-topshiriq matnida berilgan fe’llarning kelasi zamon shakllarini topish va ular ishtirokida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

82-83-darslar. Yozma ish va uning tahlili.

84-dars. Test.

Maqsad:O`quvchilarning so`zlarning ma`noviy guruhlari va lug`aviy shakllari, fe`l so`z turkumi yuzasidan o`zlashtirgan bilim va tushunchalarni aniqlashdan iborat bo`ladi.

1.O’quvchilarning fe’l yuzasidan olgan bilimlarini sinash va baholash.

2.O’quvchilarda mustaqil ishlash ko’nikmalarini shakllantirish. Darsning metodi: test asosida yozma nazorat.

Darsning jihozi:

1. 6-sinf onatili darsligi.

2. Mavzular asosida tayyorlangan test variantlari.

O’qituvchi o’tilgan mavzular asosida 3 ta variantdan test savollari tayyorlaydi. Sodda, o’rtacha murakkab, murakkab va o’ta murakkab darajadagi testlarni variantlarga teng taqsimlanishiga hamda savollarni ham nazariy, ham amaliy bo’lishiga e’tibor qaratadi.

Test namunalari: 1. Ko’makchi fe’lni qabul qiluvchi ravishdosh nima deb ataladi?

a) mustaqil fe’l. b)ko`makchi fe`l d)yetakchi fe`l e)to`liqsiz fe`l f)fe`lning vazifa shakli

2. Qaysi qatorda faqat ot va sifatdan fe’l yasovchi qo’shimchalar berilgan?

a) -la, -a,-ira. b) -r (-ar),-illa. d) -illa,-ira e) -y (-ay), -i,-sa. f) -r (-ar), -ir,-a.

3. Fe’lning qanday shakllari ko’makchi va yetakchi fe’l tarkibida ham kelishi mumkin?

a) fe’lning vazifa shakllari.b)fe’lning zamon va shaxs-son qo’shimchalari. d) fe’lning bo’lishsizlik shakllari.,E) fe’lning nisbat va bo’lishsizlik shakllari. f) fe’lning zamon shakllari.

4.Qaysi qatordagi gapda qo’shma fe’l qo`llangan?

a) Bir mahal yo’l kengayib ketdi. (Sh.Xolmirzayev)

b) Umarali o’rnidan turdi-da chiqib ketdi. (Oybek)

d) Varrakni bir tepgan edim, yerga yopishib qoldi. (O’.Hoshimov) E) Choyxonachi patnisda non bilan qand-qurs, kabobpaz kabob olib keldi. (Y.Sulaymon) f) Qor yog’ib, qish ham boshlandi.

5.Ko’makchi fe’lni qabul qiluvchi yetakchi fe’l qanday shaklda bo’Iadi.

a) fe’lning aniq nisbat shakli. b) ravishdoshning -y, -ay shaklida.d) ravishdoshning -b, -ib shaklida.e) ravishdosh va sifatdosh shakllarida.f) ravishdoshning -y, -b, -ib shakllarida.

Darsning maqsadi:

1.O’quvchilarning fe’l yasalishi, fe’llarning tuzilishiga ko’ra turlari va zamon shakllari yuzasidan olgan nazariy bilimlarini sinash va baholash.

2. O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish. Darsning metodi: suhbat va yozma nazorat. Darsning jihozi: bayon matni.

Dars tashkil etilgach, o’qituvchi diktant matni bilan o’quvchilarni tanishtiradi va matndagi

Marv, “yo’loyoq”, so’zlariga izoh beradi hamda diktantni yozdiradi.

SAFAR OLDIDAN

Kech kuz fasli. Erinchoq qish hali o’zini sezdirgan emas. O’qtin-o’qtin yomg’ir quyib, sharillagan suvlar tarnovlarni qo’porib tushiradi. “Rub’i maskun “da, yagona poytaxt ko ‘chalarida, piyodalar uchun balchiqda yurish ancha qiyinlashadi. Biroq osmon yana tezda firuzalanib, quyosh hatto bahordagiday qizdira boshlaydi. Bog’chada daraxtlar oltin rang bilan tovlanar edi, barglari birin-ketin jimgina, yalqovgina to’kilar, nam yerlarni o’par edi.

Navoiy kuzningso izg’irin nafosati bilan nafas olgan xiyobonlarni oralab, tabiat va hayotdagi

o ‘zgarishlar ustidan flkr qilib, kechinmalar, hislarga to ‘lib yurarkan, navkar kelib, safar uchun otni tayyorlab qo yganini bildirdi. Shoir go’yo Marvga — podshoh qoshiga jo’nash kerakligini endi eshitganday ikkilanib: — “Hozir borurmen” — dedi-da, yana avvalgicha sekin ketdi.

Bog ‘bonlar va boshqa xizmatchilar bilan so ‘zlashdi. Ularning yumaloq-dumaloq bolalarining boshlarini siladi, keyin kissasidan oltin va kumush chiqarib hammaga “Yo’loyoq”ulashdi. Bolalarningshodligi, ayniqsa, benihoya bo’ldi. Ularsakmshib, chuvillashib, tangalarni dam kaftlariga qisib, dam bir-birlariga ko’z-ko’z qilishardi. Kattalar o’z xo’jalariga “Oq yo`l tilab, ko’zlarida yongan samimiy chuqur mehr bilan vidolashdilar. (Oybek)

Lug’at: Marv — shahar nomi.

“Yo`l oyoq”— udum nomi, kattalarni safar va yo’lga chiqish oldidan boshqalarga pul hamda shunga o’xshagan narsalar ulashishi.

85-dars. SHART MAYLI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SHART MAYLI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’lning shart mayli, -sa qo’shimchasi,
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga shart mayli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-fe’lning shart maylini mustaqil yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “Biz hamkorlikda ishlaymiz” o’yinini o’tkazish bilan boshlaydi. Bu o’yindan maqsad o’quvchilarni jamoa bo’lib ishlashga o’rgatish, ularda do’stlik va o’zaro hamkorlikni kuchaytirish.

O’yin quyidagi tartibda amalga oshiriladi: o’qituvchi savol bilan qo’lidagi gul yoki koptokni o’quvchiga beradi, u ham o’z navbatida savolga javob berib, boshqasiga uzatadi. Savollar quyidagicha bo’lishi mumkin:

1. Fe’l zamonlari deb nimaga aytiladi?

2. O’tgan zamon fe’llarini hosil qiluvchi qo’shimchalarni sanang.

3. Hozirgi zamon fe’llariga misol keltiring.

So’ng o’quvchilardan 3 nafarini yozuv taxtasi yoniga taklif qilib, ular ishtirokida “Intellektual ring” o’yini o’tkaziladi. O’yin tartibi quyidagicha:

Ma’lum vaqt ichida 1-topshiriq yozuv taxtasida bajariladi. Bunda fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratishga va ularning imlosiga e’tibor beriladi.

Namuna: Olim bo’lsang, olam seniki. (Maqol) Bo’lsang — bo’l asos, -sa -shart mayli

qo ‘shimchasi.Qaysi o’quvchi tez va xatosiz bajarsa, rag’bat kartochkasi oladi.

2-topshiriq ham shu tarzda bajariladi. Ishtirokchilar -sa qo’shimchasining qanday ma’no ifodalashini izohlaydilar.

Namuna: aytsam, bilsam ayt, bil fe’l — asos -sa shart maylini ifodalovchi qo ‘shimcha, harakat-holatning bajarilish va bajarilmaslik shartini bildiradi.

O’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, yangi mavzu yuzasidan nazariy ma’lumot beradi.

255-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar shart maylidagi fe’llarni ajratib, ularning ma’nolarini izohlaydilar.

Namuna: Tilak bilan yurilsa, yiroq yer ham yaqin bo ‘ladi. (Yusuf Xos Hojib) Yurilsa -sa shart mayli qo’shimchasi fe’lning bo’lishli shaklidan keyin kelib, harakatning bajarilish shartini ifodalagan.

Darslikdagi “Bilib oling” rukni ostida berilgan matn o’quvchilar tomonidan mustaqil o’qib chiqiladi va ularning fikr-mulohazalari ting-lanadi. O’qituvchi o’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi.

Mavzuni mustahkamlash maqsadida 256-mashq shartiga ko’ra berilgan gaplardan shart mayli shaklidagi fe’llarni topib, tahlil qilinadi. Matn orqali o’quvchilarga axloqiy tarbiya beriladi.

257-mashq “Kim zukko va topqir?” o’yini asosida bajariladi. O’quvchilar gaplardagi fe’llarni topib, tarkibiy qismlarga ajratadilar. Mashqni bajarish orqali o’quvchilarda fe’l mayllarini mustaqil qo’llay olish ko’nikmalari oshiriladi. Axloqiy tarbiya beriladi.

Namuna: Oz yesang, ko ‘p yashaysan. (Maqol) Yesang — ye—fe’l asosi, -sa shart mayli hosil qiluvchi qo ‘shimcha, -ng shaxs-son qo ‘shimchasi.

258-mashqqa ko’ra “Tabiat qo’ynida” mavzusida bog’lanishli matn tuzish va unda qo’llanilgan shart maylidagi fe’llarni topib tahlil qilish uyga vazifa qilib beriladi. Matn asosida o’quvchilarga ekologik tarbiya beriladi.

86-dars. SHAXS-SON SHAKLLARI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SHAXS-SON SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Shaxs-son shakllari, shaxs-son qo’shimchalarining ifodalanishi;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga shaxs -son shakllari bo’yicha bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Tarqatma materiallar.

3.Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-shax-son qo’shimchalarini tog’ri qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars yangi mavzuga oid topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi.

Darslikdagi 1 -topshiriqqa ko’ra o’quvchilar mustaqil ravishda berilgan so’z shakllarini tarkibiy qismlarga ajratadilar. Namuna: uxladim uxla — fe’l asosi, -di zamon shakli yasovchi qo’shimcha, -m shaxs-son shaklini ifodalovchi qo’shimcha.

2-topshiriqda o’quvchilar -m, -ng, -ngiz, -man, -miz, -san, -siz qo’shimchalari qanday vazifa bajarishini aniqlaydilar.

O’qituvchi shu o’rinda quyidagicha muammo qo’yadi:

1.Berilgan qo’shimchalar fe’lning qanday shaklini hosil qiladi?

2.Mazkur qo’shimchalar qanday vazifa bajaradi? O’quvchilar savollarga javob beradilar va fe’llarni tahlil qiladilar.

Buning uchun fe’llarda berilgan qo’shimchalarni qo’shib ko’radilar: o’qidim, o’qidik kabi.

Namuna: -(i)m — o’qidim — fe’ldan ifodalangan harakat-holalni bajaruvchi I shaxsni bildiradi.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi shaxs-son shakJlari bo’yicha quyidagi nazariy ma’lumotlarni tushuntiradi. Fe’ldan ifodalangan harakat holatni bajaruvchi shaxsni bildirib, fe’lni kesim sifatida shakllantiruvchi va ega bilan bog’lab keluvchi shakllar shaxs-son shakllari sanaladi.I va II shaxsni bidiruvchi fe’llar maxsus shakllar orqali ifodalanadi. Ill shaxsda esa zamon qo’shimchalari shaxs ma’nosini ham ifodalaydi.

O’tgan zamonning -di hamda kelasi zamon shart mayli -sa shakllaridan so’ng -m, -ng, -k, -ingiz shakllari; ravishdosh, sifatdosh shakllari hamda sof fe’lning hozirgi zamon shakllaridan so’ng -man, -miz, -san, -siz shakllari qo’Ilanadi.

So’ng mashqlar bajariladi. 259-mashqda o’quvchilar berilgan fe’llarda qaysi o’rinda -(i) m, -(i) ng qo’shimchalari, qaysi vaqtda -man, -san qo’shimchalari qo’llanilishini aniqlaydilar.

N a m u n a: o ‘qiyman — o ‘qi — fe’l asosi, sof fe’l.

260-mashqda o’quvchilar nuqtalar o’rniga shaxs-son qo’-shimchalaridan mosini qo’yib, gaplarni ko’chiradilar va ularni izohlaydilar.

Namuna: Men bu yo’ldan necha bor qishlog’imga o’tganman, lolazorningsayriga toyaolmayketganman. (Mirtemir) O’tganman —fe’lida -man shaxs-son qo’shimchasi sifatdosh shaklidan keyin qo’llangan.

261-mashqqa ko’ra o’quvchilar mustaqil ravishda berilgan fe’llarni tarkibiy qismlarga ajratib, shaxs-son qo’shimchalarini asosga qo’shilishiga ko’ra tahlil qiladilar.

Namuna: To’g’rigapirding. Yaxshigap, diqqat-e’tiborharqanday doridan kuchliekan. (O’.Umarbekov) Gapirding — gapirrhoq fe’l asosi, –di fe’lning o’tgan zamon shakli, -ng shaxs-son yasovchi qo’shimcha.

So’ng darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi va 262-mashqqa ko’ra “Men kamtarman degan odamni kamtar ekan dep o’ylamang” mavzusida hikoya tuzish va unda qo’llangan shaxs-son qo’shimchalarini izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

87-dars. OT.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: OT
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Ot, otning munosabat shakllari, otning ma’noviy guruhlari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O’quvchilarga ot turkumi mavzusi bo’yicha bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Mavzuga oid rasmlar.

3.Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ot haqida umumiy ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “Muzyorar” o’yinini o’tkazish bilan boshlaydi. O’quvchilar doira shaklida o’tiradilar. Ular o’z ismi harfi bilan boshlanadigan ot so’z turkumiga oid so’zlar aytadilar. Koptok olgan o’quvchi ismiga mos otni aytib, sherigiga otadi. Masalan: Munisa mehnat, Adiba arra, Gulnoza — gul kabi. O’qituvchi qisqa suhbat asosida dars ot haqida ekanligini aniqlaydi.

Darslikdagi topshiriqqa ko’ra berilgan so’roqlarga javob bo’ladigan so’zlar topiladi, guruhlarga ajratiladi va jadval to’ldiriladi. Namuna:

kim? nima? qayer?
Salima, ota chumoli, daftar Namangan, atrof

So’ng o’qituvchi o’quvchilar bildirgan fikr-mulohazalarni umumlashtirib, ot mavzusi bo’yicha nazariy ma’lumot beradi.

Nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi. 264-mashq quyidagicha bajariladi.Namuna: Bahor keladi. Gul mavsum boshlanib ketadi. (Oybek) Bahorot, nima?so’rog’iga;gulot, nima so’rog’iga javob bo’ladi.

Mavzuni mustahkamlash uchun savol-javob o’tkaziladi va 265-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

88-dars. OTLARNING TUZILISHIGA KO’RA TURLARI. SODDA OT.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: OTLARNING TUZILISHIGA KO’RA TURLARI. SODDA OT
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Otlarning tuzilishiga ko’ra turlari, soda tub ot, soda yasama ot
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Otlarning tuzilish turlari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita:

1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sodda tub va soda yasama otlarni farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi darslikdagi topshiriq asosida tay-yorlangan ko’rgazmani yozuv taxtasiga osib, unda berilgan so’zlardan ikki va undan ortiq asosdan tashkil topgan otlarni ajratib, jadvalni to’ldirishni topshiriq qilib beradi. O’quvchilar mustaqil ravishda jadvalni to’ldiradilar. Topshiriqni bajarishda “Kim topqir va zukko?” o’yinidan foydalanish mumkin. To’g’ri va tez bajargan o’quvchilar rag’batlantiriladi.

Namuna:

Sodda otlar Qo’shma otlar Juft otlar Takroriy otlar
daraxt qo ‘ziqorin yosh-qari non-pon

Topshiriq bajarilgach, o’qituvchi o’quvchilaraing fikr-mulohazalarini umumlashtirib, yangi mavzuni darslik asosida tushuntiradi.

Olingan nazariy bilmilarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi.

266-mashq shartiga ko’ra berilgan gaplardagi sodda, qo’shma, juft otlar aniqlanib, ular guruhlarga ajratiladi. Mashqni “Bu so’z bizniki” o’yini asosida bajarish mumkin.

N a m u n a:

Sodda otlar Qo’shma otlar Juft otlar
Dadam boychechak gul-chechak

267-mashqqa ko’ra “Otga kim ko’p misol topadi?” o’yini asosida bajariladi. Bunda o’quvchilar uch guruhga ajratiladi va ular mashq shar­tiga ko’ra sodda, qo’shma, juft otlarga 10 tadan misol yozadilar. To’g’ri va tez bajargan guruh rag’batlantiriladi.

Namuna: 1. Bog’da turli-tuman gullar ochilgan edi. 2. Bugungi tantanaga katta-yu kichik kelishi kerak. 3. Oshxonada qozon-tovoqlar yoyilib yotardi.

268-mashqda o’quvchilar gaplarda berilgan sodda, qo’shma, juft otlarni aniqlaydilar.

Namuna: Tokzorga kelsak, husayni, yakdona, shivirg’on, charosdan boshlab tana ko ‘zi, qora jangal, bedona, kishmishga qadar turli-tuman navlar ..bor. (Oybek)

So’ng darslikdagi savol va topshiriqlar asosida suhbat o’tkaziladi.

269-mashqqa ko’ra darslikda berilgan otlarni guruhlarga ajratish uyga vazifa qilib beriladi.

89-dars. QO’SHMA OTLAR IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: QO’SHMA OTLAR IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Qo’shma otlar, qo’shma otlarning imlosi, kirsovun, gulbeor so’zlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga qo’shma otlar imlosi yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shma otlar imlosiga oid bilimlarni egallaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “Bu so’z bizniki” o’yini bilan boshlaydi. Bunda o’quvchilar ikki guruhga ajratiladi va ularga otlar yozilgan tarqatmalar beriladir o’quvchilar undan qo’shma otlarni ajratib izohlaydilar.

Namuna: kirsovun, qiymataxta, rayhon, tog’olcha, O’rta Chirchiq, baxt, gulbeor kabi otlar tarqatma materialga yozilishi mumkin.

O’yinga ko’ra o’quvchilar bu so’zlar ichidan: kirsovun, tog’olcha, O’rta Chirchiq, gulbeor, so’zlarini qo’shma ot sifatida ajratib oladilar.

Keyin darslikdagi topshiriq yuzasidan o’qituvchi quyidagi savol asosida muammo qo’yadi:

1.Qo’shma otlar qanday yoziladi?

2.Quyidagi berilgan qo’shma otlar nima uchun qo’shib yoki ajratib yoziladi?

O’quvchilaming fikr-mulohazalari eshitilgach, o’qituvchi ularning fikrlarini umumlashtirib, qo’shma otlar imlosi haqida tushuncha beradi.

Qo’shma otlar imlosiga oid 270-mashq “Kim qo’shma otlar imlosini yaxshi biladi” o’yini asosida bajartiriladi.

271-mashq og’zaki bajariladi. Mashq shartiga ko’ra gaplarni ifodali o’qib, undagi qo’shma otlar aniqlanadi, ularning yasalishi tushuntiriladi.

Namuna: Qizlar tillaqosh, bargak, zebigardon, qo’ltiqtumor, marjon, uzuk, bilaguzuk taqib, shoyi ko ylak, nimcha, kamzul kiyib yasanar edilar. (N.Safarov)

Gapdagi tillaqosh, zebigardon, qo’ltiqtumor, bilaguzuk — bir bosh urg’u ostiga birlashgan turdosh qo’shma otlar, shuning uchun qo’shib yozilgan.

Darslikdagi savol va topshiriqlar bajarilgach 272-mashqqa ko’ra gul so’zi yordamida qo’shma otlar hosil qilish va ular ishtirokida gaplar tuzish, yozilishini tushuntirish uyga vazifa qilib beriladi.

90-dars. JUFT VA TAKRORIY OTLAR IMLOSI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: JUFT VA TAKRORIY OTLAR IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Juft otlar, takroriy otlar, dori-darmon, ko’rpa-to’shak, qovun-povun so’zlari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga juft va takroriy otlar imlosi yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-juft va takroriy otlar imlosi haqidagi bilimlarni egallaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “So’zlar zanjiri” o’yini bilan boshlaydi. Bunda o’quvchilar navbatma-navbat otga oid so’zlar zanjiri hosil qiladilar.Namuna: aql, lola, anor, rayhon, non, nok, kabutar, roman kabi.

Keyin 1-topshiriq “Bu so’z bizniki” o’yini asosida bajariladi. Bunda o’quvchilar guruhlarga bo’linib, berilgan so’zlami juft va takroriy otlarga ajratadilar.

Namuna: dori-darmon, orzu-armon, ko ‘rpa-to ‘shak —juft otlar, chiziqcha bilan yoziladi; qovun-povun, uy-puy, mayda-chuyda — takroriy otlar, chiziqcha bilan yoziladi.

2-topshiriq esa “Kim tezda juft va takroriy otlar hosil qiladi?”“Kim juft va takroriy otlar imlosini yaxshi biladi?” o’yinlari asosida bajartiriladi.N a m u n a: ish-pish, ota-ona juft otlari bo’lib, chiziqcha bilan yoziladi. So’ng topshiriqlarni bajarish jarayonida bildirilgan fikr-mulohazalarni umumlashtirib, juft va takroriy ot qismlari chiziqcha bilan ajratib yozilishi, agar juft otlar o’rtasida -u, -yu bog’lovchilari ishlatilsa, chiziqcha qo’yilmasligi haqida tushuncha beriladi. Mavzu yuzasidan berilgan mashqlarni bajarishda modul usulini qo’llash tavsiya etiladi. Bunda o’quvchilarni guruhlarda o’zaro hamkorlikda mustaqil ishlashiga, juft va takroriy otlar imlosini chuqur o’rganishga e’tibor qaratiladi.

O’quv

faoliyati elementi

O’quvchilar o’zlashtirishi lozim bo’lgan o’quv materialiga oid topshiriqlar Topshiriqlarni bajarish yuzasidan ko’rsatmalar Rag’batlantirish
1.0’FE 273 –mashqda nuqtalar o’rniga juft otlarning ikkinchi qismini topib qo’ying va ular ishtirokida gaplar tuzing. Mashqni yozma ravishda bajaring. Rag’bat kartochkalari
2.0’FE 274-mashqda berilgan gaplarni ko’chirib yozing, juft va takroriy otlarning yasalishiga e’tibor qarating, yozilishini tushuntiring. Mashqni yozma tarzda bajaring. Ikki guruhga bo’linib hamkorlikda ishlang.Tezkorlik ruhida ishlashga harakatqiling. Rag’bat kartochkalari

275-mashqda o’quvchilar juft so’zlarning imlosini kuzatadilar. Dars so’ngida darslikdagi savol va topshiriqlarni bajartirish asosida mavzu yana bir bora mustahkamlanadi va 276-mashqqa ko’ra berilgan so’zlar ishtirokida juft hamda takroriy so’zlar hosil qilish uyga vazifa qilib beriladi.

91-dars. ATOQLI OTLARNING TURLARI VA IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: ATOQLI OTLARNING TURLARI VA IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Atoqli otlar, atoqli otlarning turlari, shaxs otlari, joy nomlari ;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga atoqli otlar va ularning imlosi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-atoqli otlarning turlarini farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars “To’g’ri, noto’g’ri” o’yini bilan boshlanadi. Bunda avvalgi darslardagidek o’quvchilar ikki guruhga ajratiladi va ot mavzusiga oid nazariy bilimlar yuzasidan savol-javob o’tkaziladi. Guruhlar biri-biriga savollar berishadi va javoblarning to’g’ri yoki noto’g’ri ekanligi o’yin tarzida aniqlanadi. Gumh ishtirokchilari rag’bat kartochkalari bilan taqdirlab boriladi.

N a m u n a: “Topqirlar ” guruhi: Ikkinchi qismi turdosh ot bo ‘Igan joy nomlari ajratib yoziladi.

“Zukkolar” guruhi: Noto’g’ri, ikkinchi qismi turdosh ot bo’lgan joy nomlari qo’shib yoziladi.

O’yin yakunlangach, faol ishtirokchilar rag’batlantiriladi va darslikdagi 1-topshiriq bajariladi. O’quvchilar o’z guruhlari bilan shaxs bildiruvchi atoqli otlarga misollar keltiradilar.

Namuna: Gulnoza, Nigora, Toshkent, “O’tgan kunlar” asari, Chortoq tumani, Baliqchi qishlog’i kabi.

2-topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar berilgan otlarni shaxs nomlari kabi guruhlarga ajratadilar va jadvalga joylashtiradilar. Namuna:

Shaxs nomlari Joy nomlari
Jo’ra Bekobod

3-topshiriq“Kim tez va to’g’ri shaxs nomlarini guruhlarga ajratadi?” o’yini tarzida bajartiriladi. Bu o’yinda topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar berilgan shaxs nomlarini guruhlarga ajratish bo’yicha musobaqalashadilar.

Namuna: 1) ismlar: Sanobar, 2) ota ismi va familiyalar: Yo ‘Idosho’g’li, Toshev;

3) taxalluslar: Navoiy, Cho’lpon kabi.

O’quvchilarning topshiriqlar yuzasidan bildirgan fikr-mulohazalari o’qituvchi tomonidan umumlashtirilib, atoqli otlar nimani atab kelishiga ko’ra shaxs, narsa nomlari shaxs va joy nomlari, kishilarning ismi, otasining ismi, familiyasi, taxallusini bildiruvchi otlar shaxs nomlari (antroponimlar) sanalishi haqida tushuncha beriladi.

Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi. Darslikdagi 277-278-mashqlar shartiga ko’ra berilgan shaxs nomlarini topish va ularning ma’nolarini izohlash “Topqirlar va zukkolar bahsi” o’yini asosida bajartiriladi. Namuna:“Topqirlar” guruhi: ibn, al — Abu Ali ibn Sino, al-Xorazmiy.“Zukkolar” guruhi: xo’ja, qul, bonu, bek, zoda — Mahmudxo’ja, Egamqul, Feruzabonu, Otabek, Qozizoda.

280-mashqqa ko’ra o’quvchilarga ota-onalari, aka-ukalari, opa-singillari ismlarini yozib, o’z ismlari qanday ma’no anglatishini o’rganib kelish uyga vazifa qilib beriladi

92-93-darslarMAVZU: JOY NOMLARI VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: JOY NOMLARI VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Ma’lum bir geografik hududga atab qo’yilgan nomlar, qit’a, davlat, shahar, qishloq, viloyat, tuman, mahalla kabi joy nomlari va ularning imlosi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’rin -joy nomlari, ularning imlosi va talaffuzi haqida bilim berish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-joy nomlarini imlo qoidasiga asosan yozadi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mustaqil ish. O’quvchilarga 3 xil qog’oz taqdim qilinadi. Unda bir so’z (jumladan:

o’qimoq so`zi) yashiringan bo’ladi. 3 ta qog’ozda ham yashiringan so’zning ifodalagan tushunchasini, ma’nodoshini hamda uning ifodalagan rasmini to’liq aytganlar iqtidorlilar deb, faqat so’zning ma’nodoshini aytganlar o’rta o’zlashtiruvchilar va o’sha so’zning ifodalagan rasmini aytganlar sust o’zlashtiruvchilar deb guruhga ajratiladilar.

So’ngra guruh a’zolariga topshiriqlar beriladi.

1-guruhga: Siyosiy xaritadan qit’a, davlat va shahar nomlarini topish.

2-guruhga: O’zi yashayotgan qishloq (shahar), tumandagi mahalla nomlarini yozish.

3-guruhga: O’z qishlog’i nomi bilan bogiiq bo’lgan voqealar asosida kichik matn yaratish.

Har bir guruhning taqdimoti eshitiladi.

Mustahkamlash: Darslik bilan ishlash. 283-mashq talabiga aso­san matnni o’qib joy nomlari aniqlanadi va ularga o’xshash boshqa misollar topiladi.

N a m u n a: U vaqtda Toshkent ikkita shahardan iborat bo’lib, birini Eski shahar, ikkinchisini Yangi shahar deyishardi…

Uyga vazifa qilib o’quvchilarning o’zi yashayotgan joyning nomlarini yozib, uning tarixiy shakllari haqida ham bilib kelish topshiriladi.

94-dars.TESTLAR ISHLASH

Darsning maqsadi:

1 O’quvchilarning ot, otning lug’aviy shakllari va otlarning tuzilishiga ko’ra turlari yuzasidan olgan nazariy bilimlarini sinash va baholash.

2. O’quvchilarni mustaqil ishlashga o’rgatish. Darsning metodi: sinov.

Darsning jihozi: test materiallari. Test namunalar1. Otlar qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

a)kim?, nima? b) qanday?, qanaqa?, nima? d)kim?, nima?, qayer? e) necha?, nima?, kim? f) qayer?, kim?, nima?, qanday?

2. Otlarning ko’plik shakli -lar qo’shimchasidan tashqari yana qanday vositalar bilan ifodalanadi?

a) faqat -lar qo’shimchasi bilan.b ot oldidan sanoq sonlarni keltirish bilan.d)ot oldidan ko’p, ancha, bir so’zlarini keltirish bilan.e) ot oldidan olmoshlarni keltirish bilan.f) b va d javoblar to’g’ri.

3. Qaysi gapda -lar qo’shimchasi sof ko’plik ma’nosini ifodalagan?

a) Dadamlar ishdan qaytdilar. b) Ko’zlaridan o’t chaqnadi d) Soat uchlarda uchrashamiz.

e) Do’konga turli xil suvlar keltirildi. f) Bolalar musiqa to’garagiga yozilishdi.

4. Gul-chechakdan libosi, yoqimlidir havosi. (M.Ibrohimova) Gapda otlarning qanday turlari qo’llangan?

a) juft ot.b) tub ot.d) qo’shma ot. e) qo’shma ot. f)juft, sodda tub ot.

5. Bir-biriga yaqin yoki qarama-qarshi ma’noli asoslardan tashkil topgan otlar qanday ot hisoblanadi? a)tub ot b) juft ot d) takroriy ot. e) yasama sodda ot.f) murakkab ot.

6. Osh-posh, tuz-puz, tovoq-povoq otlari tuzilishiga ko’ra qanday otlar hisoblanadi?

e) qo’shma va juft ot.b) sodda tub ot.d) qo’shma ot.e) juft ot.f) sodda yasama ot.

95-96-darslar. BAYON VA UNING TAHLILI

Darsning maqsadi:

1.O’quvchilarning ot, otning lug’aviy shakllari va otlarning tuzilishiga ko’ra turlari yuzasidan olgan nazariy bilimlarini sinash va baholash.

2 O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish.

3 O’quvchilarda she’riy matnni nasriy matnga aylantirish, mustaqil ishlash, mantiqli fikrlash ko’nikmalarini shakllantirish.

Darsning mctodi: suhbat va yozma nazorat. Darsning jihozi: bayon matni.

O’qituvchi o’quvchilarga bayon matnini ifodali o’qib beradi, she’riy matnni nasriy shaklga aylantirishlari lozimligini tushuntiradi.

HASAN VA HUSAN

O ‘-o’, o ‘tdi olamdan Aziz chavandoz,

Tangriga bahor-u g ‘irromga ayoz.

Qoldi bir tulpor-u egar-u yugan

Ham egiz o’g’loni: Hasan-u Husan.

Oraga, yil o ‘tmay, chop tushdi, qarang,

O’g’illar asabi bo’ldi xo’p tarang.

Oxiri avj oldi bir-birin savash.

Axir, voh, tulpordir o ‘rtada talash!

Tutundek yoyilib bu hoi bayoni,

Keldi el Hakami eshitgan oni.

Ikkovin gapini tortgach torozda,

So’zladi jarchidek qat’iy ovozda:

“Angladim, bas qiling, uravermang lof!

Tulpor teng bo’lingay, chaqiring qassob!”

Hasan bu ajrimdan bo ‘ldi-da xushnud,

Otlandi qassobni keltirgani zud.

Chinqirib yubordi Husan shu asno

lion kirganiday qo’ltig’i am:

—Menga go’sht kerakmas, kerak shu tulpor!!

Shu erur otamdan jonli bir yodgor.

Tutib yelkasida otamni butun,

Yelgan shu tulpordir bamisli quyun;

Ne-ne maydonlarda har safar, har chog’

Etgan shu tulpordir ko ‘kragini tog’.

Otash ko ‘zlarida ko ‘rurman har dam,

Ko ‘rinur tirikdek rahmatli otam,

Shuning-chun menga u muqaddas zotdir,

Men hayot ekanman, u ham hayotdir!”

Hakamning ko ‘ngliga yugirib quvonch,

Yoydi bobosidek Husanga quloch:

“O, buni deganlar, chin ota o’g’li,

Ekansan otangning yuragin cho’g’i!

Kim sutdek oqdir, kim qop-qora balchiq,

Sinov onasi ko’rsatdi aniq.

Bu tulpor sengadir, Hasanga emas,

Dur esang sen agar, Hasan misli xas” (Anvar Obidjon)

So’ng o’quvchilar bilan quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1 Azim chavandozdan farzandlariga nima qoldi?

2Uning farzandlari Hasan va Husan nimani talashdilar?

3Hakam masalani hal qilish uchun qanday tadbirni taklif etdi?

4Hakamning taklifini egizaklar qanday qabul qildilar?

5Tulpor kimga nasib etdi? Nima uchun?

Savollar asosida o’quvchilar she’riy bayon matnining mazmunini so’zlaydilar. Keyin o’qituvchi matn g’oyasini tushuntirish asosida axloqiy tarbiya beradi hamda bayon yozishda otlar imlosiga alohida e’tibor qaratishlari lozimligini uqtiradi.

97-dars.TASHKILOT, KORXONA, MUASSASA NOMLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TASHKILOT, KORXONA, MUASSASA NOMLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Tashkilot nomlari, korxona nomlari,ularning imlosi;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga tashkilot, muassasa va korxona nomlari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-imlo qoidalariga mos tarzda yoza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi o’quvchilarga mavzuga oid topshiriq asosida tayyorlangan tarqatma materiallarni tarqatadi. O’quvShilar mustaqil ravishda to’ldiradilar. Shundan so’ng o’qituvchi o’quvchilarga darslikdagi “Bilib oling”, “Esda tuting” rukni ostida berilgan matnlarni mustaqil o’qishni topshiradi. Mutolaa tugagach, quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi:

1.Tashkilot, korxona, muassasa, nomlari deganda nimalarni tushunasiz? Qanday tashkilot, korxona, muassasa nomlarini bilasiz?

2.Bunday nomlar qanday yoziladi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini to’ldirish va umumlashtirish asosida xalqaro tashkilot, oliy davlat tashkilotlari va mansablarining nom­lari tarkibidagi har bir so’z bosh harf bilan, vazirliklar va idora, tashkilot va korxonalar nomi tarkibidagi birinchi so’z bosh harf bilan yozilishini, shuningdek, tashkilot, korxona, muassasa nomlari tarkibida nomli, nomidagi so’zlari bo’lmasa, atoqli otlar qo’shtirnoq ichiga olinishi ha­qida ma’lumot beradi.

O’quvchilar nazariy bilimlarga asoslangan holda o’zlari toidirgan jadvalni kuzatib, yo’l qo’ygan xatolarini tuzatadilar.

287-mashqda berilgan gaplardagi tashkilot, korxona, muassasa nomlarini guruhlarga ajratadilar. Mashqni “Bu so’z bizniki” o’yini asosida bajartirish maqsadga muvofiq.

Namuna:

Xalqaro tashkilot nomlari Davlat oliy tashkiloti va mansablari nomlari Davlat muassasalari nomlari Korxona nomlari
Xalqaro Olimpiya

qo’mitasi

Mavzuni mustahkamlash maqsadida darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi.

288-mashqda berilgan nomlarni guruhlarga ajratish va ular o’rtasidagi farq tushuntirib beriladi.

289-mashqqa kora o’z hududidagi muassasa korxona, tashkilotlarning nomlarini yozish uyga vazifa qilib beriladi.

98-dars. TARIXIY SANA VA BAYRAM NOMLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TARIXIY SANA VA BAYRAM NOMLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Tarixiy sana nomlari, bayram nomalari, Mustaqillik kuni;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga tarixiy sana va bayram nomlari haqida tushuncha berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-tarixiy sana va bayram nomlari imlosiga e’tibor qiladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, sinf o’quvchilari 3 guruhga bo’linadi. O’qituvchi interfaol usul asosida o’quvchilarning erkin fikrlash qobiliyatini sinab ko’radi. Buning uchun o’quvchilarga savol berib, suhbat o’tkazadi.

— O’quvchilar, biz sentabr oyida qaysi bayramni nishonlaymiz?

— Mustaqillik bayramini.

— Mustaqillik so’zi o’rnida yana qaysi so’zni ishlatishimiz mumkin?

— Istiqlol so’zini.

— Istiqlol so’zini eshitganda sizda qanday tushunchalar paydo bo’ladi? Shu o’rinda o’qituvchi yurtimizning mustaqilligiga erishish tarixi,mustaqillikning ahamiyati haqida suhbatlashadi.

Shundan so’ng 1-topshiriq bajariladi. Topshiriqning shartiga ko’ra “Qanday tarixiy sana va bayramlarni bilasiz?” — deb savol qo’yiladi. Tarixiy sana va bayram nomlarini topish uchun bir daqiqa vaqt beriladi.

Har bir guruhdan bittadan o’quvchi topshiriqni yozuv taxtasida bajaradi. Topshiriqni bajarish orqali nishonlanadigan tarixiy sana, bayram nom­lari haqida ma’lumotlar beriladi.

N a m u n a: Navro ‘z bayrami, Mustaqillik, Yangiyil, 9-may Xotira va qadrlash kuni, 8-mart Xalqaro xotin-qizlar kuni, 8-dekabr Konstitutsiya kuni.

Tarixiy sana va bayram nomlarining imlosiga alohida e’tibor beriladi. So’ng 278-mashq bajariladi. O’qituvchi o’quvchilar bilan quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazishi mumkin:

1.1-sentabr kuni nishonlanadigan bayram.

2.8-dekabrda qanday bayram nishonlanadi?

3.1-yanvar qanday bayram?

4.21-mart kuni qaysi bayram nishonlanadi?

290-mashqqa ko’ra mustaqillik haqida quyidagi savollar asosida bahs o’tkaziladi.

1.Mustaqillik so’zining ma’nosini qanday izohlaysiz?

2.Yurtimiz mustaqilligini qaysi kuni bayram qilamiz?

3.Istiqlolga erishganimizdan keyin mamlakatimizda qanday o’zgarishlar yuz berdi?

293-mashq shartiga ko’ra rasm asosida har bir guruhga “Assalom, Navro’z” mavzusida matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi. Unda ishlatilgan bayram va an’ana, udum nomlarini izohlash topshiriladi.

99-100-darslar. Suv havzalari va insootlari nomlari.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Suv havzalari va insootlari nomlari.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Suv havzalari nomlari, Tinch okeani, Chorvoq suv ombori, Qora dengiz, Atlantika okeani, Azov dengizi, Norin daryosi
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga suv havzalari va inshootlari nomlari va ularning itnlosi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-suv havzalari nomoini yozishda imlo qoidalariga e’tibor beradi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi 1-topshiriq asosida “Kim ko’p suv havzalari nomini biladi?” o’yinini o’tkazib, o’quvchilarni ikki guruhga ajratgan holda bilgan suv havzalari va suv inshootlarining nomlarini yozuv taxtasiga yozdiriladi.

N a m u n ;i: Tinch okeani, Chorvoq suv ombori, Qora dengiz, Atlantika okeani, Azov dengizi, Norm daryosi kabi.So’ng o’qituvchi mavzu bo’yicha quyidagilarni tushuntiradi: Suv havzalari va inshootlari nomlari tarkibidagi birinchi so’z bosh harf bilan yoziladi. Masalan, Norin daryosi, Shimoliy Farg’ona kanali.

Keyin mavzu yuzasidan quyidagi savollar asosida suhbat o’tkaziladi:

1.Qanday suv havzalarini bilasiz?

2.Inson hayotida suvning qanday ahamiyati bor?

3.Suv havzalari va inshootlarini nomlashda nimalar e’tiborga olinadi? Suhbat davomida o’quvchilarga suvdan oqilona foydalanish

hammaning burchi ekanligi ta’kidlanib, iqtisodiy va ekologik tarbiya beriladi.

Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi.

294-mashq og’zaki bajariladi. Matndagi suv bilan bog’liq nomlar izohlanadi. O’quvchilarni mustaqil fikrlash ko’nikmalari takomillashtiriladi.

Namuna: Sirdaryo yoqasidagi tog’oldi tekisliklarida bunyod bo’lgan Toshkent shahr ijuda qulay tabiiy muhitga egadir. Sirdaryo — qadimdan Sayhun, Yaksart nomlari bilan ma’lum bo’lgan, O’zbekiston hududidan oqib o’tuvchi daryo.

295-mashq yozuv taxtasida bajariladi. O’quvchilar berilgan gaplardan suv bilan bog’liq nomlarni aniqlab, ularni izohlaydilar.

296-mashq “Topqirlar va zukkolar bahsi” tarzida bajariladi. O’quvchilar guruhlarga boiinib, suv havzalari nomlarini jadvalga to’g’ri joylashtirish bo’yicha musobaqalashadilar. Namuna:

Dengiz va ko’l nomlari Daryo nomlari Soy nomlari Kanal nomlari
Orol dengizi Norin daryosi Chortoqsoy Katta Farg’ona kanali

297-mashqda o’quvchilar suv havzalarining tarixiy nomlarini izohlash bilan shug’ullanadilar.

298-mashqdagi daryo nomlariga oid boshqotirma “Kim zukko va topqir?” o’yini asosida o’quvchilarga mustaqil bajartiriladi. Boshqotirmani tez va to’g’ri hal qilgan o’quvchi g’olib sifatida rag’batlantiriladi.

Boshqotirma javobi: 1) Oqdaryo; 2) Sirdaryo; 3) Qoradaryo; 4) Qashqadaryo; 5) Surxondaryo.

Mavzu savol va topshiriqlar asosida mustahkamlangach, 299-mashqqa ko’ra suv havzalari nomlariga oid savollarga javob berish va berilgan nomlarni izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

101-102-darslar. 13-nazorat ishi. Insho va uning tahlili.

Maqsad:O`rganilgan mavzuga oid atama va tushunchalardan o`rinli foydalana olish va yozma nutq malakalarini, ijodiy fikrlash qobiliyatlarini, imlo hamda uslubiy savodxonliklarini aniqlash.

103-dars. TURDOSH OTLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TURDOSH OTLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Turdosh otlar, narsa otlari, faoliyat-jarayon otlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga turdosh otlar yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-turdosh va atoqli otlarni o’zaro farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni o’quvchilarga sinf xonasidagi narsa-buyumlar nomini ayttirish bilan boshlab, ularni qanday so’roqlarga javob bo’lishini so’raydi. Masalan: stol, stul, parta, kitob, daftar, shkaf, gul kabi.

O’quvchilar yuqoridagi so’zlar ot so’z turkumiga mansubligi va ular nima? so’rog’iga javob bo’lishini aytgach, xuddi shu tartibda darslikda berilgan 1-topshiriqqa ko’ra quyidagi jadval toidiriladi:

Shaxs otlari Ota

Narsa otlari o’roq

Joy otlari paxtazor

2-topshiriqda berilgan so’zlar atoqli va turdosh otlarga ajratiladi. Buni “Kim topqir va zukko?” o’yini asosida bajarish yaxshi samara beradi. Nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi. O’quvchilar 300-mashqqa ko’ra turdosh otlarni aniqlab, tavsif beradilar, ma’no guruhlariga ajratadilar.

Namuna: Tog’liklarning biron to’yi, ma’rakasi, gap-gashtagi usiz o’tmaydi. (Said Ahmad) To’y, tog’liklar, gap-gashtak —turdosh otlar.

301-mashq og’zaki tarzda bajariladi. O’quvchilar berilgan gaplardan turdosh otlarni topib, ularni izohlaydilar.

Namuna: Shamol qorni yuz-ko’zlarga keltirib uradi. (P.Qodirov) Shamol — narsa oti, turdosh ot kabi.

302-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar 3 guruhga bo’linadilar va “Bu so’z bizniki” o’yini o’tkaziladi. Bunda birinchi guruh shaxs, ikkinchi guruh narsa, uchinchi guruh o’rin-joy otlariga o’ntadan misol yozadi. Namuna: “Topqirlar”— shaxs otlari: inson, tog’a, xola. Faol ishtirok etgan guruh rag’batlantiriladi.

So’ng yangi mavzuni mustahkamlash maqsadida darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi va 303-mashqqa ko’ra “To’yda” mavzusida matn tuzish, unda qo’llangan turdosh otlarni topib, ma’noviy guruhlarni izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

104-dars. SHAXS OTLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SHAXS OTLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Shaxs otlari, shaxs otlarining turlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga shaxs otlari yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-shaxs otlarining hosil bolishini tushuntirib bera oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi o’quvchilarga darslikdagi topshiriq asosida tayyorlangan tarqatma materiallarni tarqatadi.

O’quvchilar berilgan so’zlarning so’rog’ini aniqlab, qanday ma’no

ifodalayotganini aytadilar.Namuna: Chol — kim so’rog’iga javob bo’ladi, keksa yoshli shaxsni anglatadi.

106-dars. SHAXS OTI YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SHAXS OTI YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: dala, saroy, ishchi, ijodkor, yo’lsoz, paxtakor, aravasoz, tilshunos, g’azalxon
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga shaxs oti yasovchi qo’shimchalarning imlosi haqida nazariy hamda amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shimchalar yordamida shaxs otlarini yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, o’qituvchi mavzuga oid topshiriq asosida tayyorlangan tarqatmalar vositasida o’quvchilarga dala, saroy, ishchi, ijodkor, yo’lsoz, paxtakor, aravasoz, tilshunos, g’azalxon kabi so’zlarni tarkibiy qismlarga ajratish va ma’nolarini izohlashni topshiradi.

O’qituvchi o’quvchilarning topshiriqni bajarish jarayonida bildirgan fikr-mulohazalarini umumlashtirib, quyidagi jadval asosida qo’shim­chalarning ma’nosi haqida ma’lumot beradi:

Shaxs otlari yasalishi
Qo’shimchalar Shaxs otlari
-chi, -soz ishchi, aravasoz
-kor, -shunos ijodkor, tilshunos
-xon, -dosh bedilxon, quroldosh
-voz, -boz kaptarvoz, majlisboz

Shaxs otlarining bir guruhi asosga-chi, -kor, -xon, -dosh, -boz (-voz), -vchi yasovchi qo’shimchalarini qo’shish yordamida yasaladi. –vchi qo’shimchasi I unlisi bilan tugagan fe’llarga qo’shilganda, I unlisi u tarzida, a bilan tugagan fe’llarga qo’shilganda, a unlisi o tarzida talaffuz qilinadi va shunday yoziladi. Shuningdek, -lik qo’shimchasi joy bildiruvchi turdosh va atoqli otlarga qo’shilib, shaxsni shu hududga mansubligini bildiradi. Atoqli otlarga qo’shilgan -lik qo’shimchasi atoqli otni turdosh otga aylantiradi va kichik harf bilan yoziladi.

307-mashq “Topqirlar va zukkolar bahsi” o’yini asosida bajariladi. Guruhlar shaxs otlarini topib, ularning yasalishini va imlosini tushuntiradilar.

Namuna: Shayxontohurda baqqollar, sartaroshlar, zargarlar juda serob. (Oybek). Zargar shaxs oti-gar shaxs oti yasovchi qo’shimchasi vositasida -zar otidan yasalgan, tilla buyumlar yasovchi shaxsni bildiradi.

308-mashqda shaxs otlari aniqlanib, tub va yasama otlarga ajratiladi, imlosi izohlanadi.

Namuna: Yaxshilikka yomonlik deganlari shu ekan, — u bu gapni mirobga qarab aytdi. (N.Normatov). Bu gapdagi mirob tub otdir.

309-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar uch guruhga ajratiladi va ularga berilgan qo’shimchalar vositasida shaxs otlari yasash topshiriq qilib beriladi. Mashqni “Kim chaqqon va zukko?” o’yini tarzida bajartirish yaxshi samara beradi.

O’quvchilarga mehnatsevarlik tarbiyasi beriladi, kasbga yo’naltiriladi.Namuna: 1 -guruh: -chito ‘quvchi, tikuvchi. Mashq bajarilgach, darslikdagi savol va topshiriqlar o’quvchilar tomonidan mustaqil bajariladi. Shu tarzda mavzu mustahkamlanadi.

310-mashqqa ko’ra “Duradgorlik (chevarchilik) ustaxonasida” mavzusida matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

106-dars. NARSA OTLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: NARSA OTLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Narsa otlari, arslon, boychechak, sho ‘rva, quyosh, ko’ylak, do’ppi,

ketmon, bolta, qozon, qoshiq

Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga narsa otlari yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-narsa otlarini yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi topshiriq asosida tayyorlangan quyidagi jadval-ko’rgazmaga o’quvchilar diqqatini tortadi. Ularga jadvalni to’ldirish topshiriladi. O’quvchilar uni quyidagicha to’ldirishi mumkin:

Hayvon nomlari O’simlik nomlari Mehnat qurollari Kiyim-kechak nomlari
ot, ayiq gul, daraxt Tesha, arra ko ylak, palto

Suhbat yakunlangach, o’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, quyidagi nazariy fikrlarni tushuntirib o’tadi: nima? so’rog’iga javob berib, jonli va jonsiz narsalarning nomlarini bildirgan otlarga narsa otlari deyiladi.

Nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajartiriladi.

311-mashq og’zaki bajariladi. O’quvchilar narsa otlarini aniqlab, ularga ta’rif beradilar.

N a m u n a: Bog ‘larida bir tup subhon o ‘rik bo ‘lardi. (Turg ‘un Po ‘lot) Subhon o’rik narsa oti, mevali daraxt nomi, nima? so’rog’iga javob bo’ladi.

312-mashqqa ko’ra o’quvchilar berilgan so’zlarni ma’no guruhlariga ajratib, quyidagi jadvalga joylashtiradilar va ular ishtirokida gaplar tuzadilar. Mashq “Kim topqir va zukko?” o’yini asosida bajariladi. Shu asosida o’quvchilarning mantiqiy fikrlash doiralari kengayadi.

Hayvon nomlari Arslon
O’simliklar nomlari Boychechak
Oziq-ovqat nomlari sho ‘rva
Osmon jisnilari Quyosh
Kiyim-kechak nomlari ko’ylak, do’ppi
Mehnat qurollarining nomlari ketmon, bolta
Idish-tovoq qozon, qoshiq

Dars so’ngida yangi mavzuni mustahkamlash maqsadida darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi.

313-mashqqa ko’ra xonadondagi narsa otlariga misollar yozish uyga vazifa qilib beriladi.

107-dars. NARSA OTLAR YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: NARSA OTLAR YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Narsa oti yasovchi qo’shimchalar, -q, -gich, -gi, -qi, -ma, -k
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga narsa oti yasovchi qo’shimchalar va ularning yozilishi haqida nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shimchalardan foydalanib narsa otlarini yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshida “Topqirlar”, “Zukkolar” so’zlari yozilgan tarqatmalar yordamida o’quvchilar ikki guruhga ajratiladi. Guruh sardori boshchiligida o’zlariga shior tanlaydilar. Masalan, “Bilagi zo’r birni yiqar, bilimi zo’r mingni”, “Kuch — adolatda” kabi.

O’quvchilarni o’zaro hamkorlikda ishlash va o’zgalar fikrini hurmat qilishga o’rgatish maqsadida qoidalar belgilanadi. Qoidalar ham o’quvchilar tomonidan aytiladi.

Masalan, vaqtni tejash, o’zaro hurmat, fikrni izohlashda sho-shilmaslik, samimiylik, intizomli bo’lish va boshqalar.

So’ng interfaol usulda darslikdagi topshiriqlar bajariladi. Darslikdagi topshiriq asosida “aqliy hujum”.”Topqirlar” guruhi uchun: tishkovlagich, o ‘roq, taroq, tugma, suyna, qirg’ich so’zlarini tarkibiy qismlarga ajrating va yasovchi qo’shimchalarni aniqlang.

“Zukkolar” guruhi uchun: xursandchilik, saylov, qurilma so’zlarini tarkibiy qismlarga ajrating va yasovchi qo’shimchalarni aniqlang.

O’quvchilar berilgan so’zlarni namunagidek tarkibiy qismlarda ajratadilar.

N a m u n a: xursandchilik xursand — asos, -chilik — ot yasovchi qo’shimcha.

I.Anglash. “Bilib oling” rukni ostidagi matnni mustaqil o’rganish topshiriladi.

II.Yechim va sinov. Mustaqil mutolaa tugagach, quyidagi savollar asosida suhbat o’tkaziladi:

1. Narsa oti yasovchi qo’shimchalarni ayting.

2.Narsa oti yasovchi qo’shimchalar qanday yoziladi?

III.Mustahkamlash. Bu bosqichda o’quvchilar mashqlar bajarish asosida mavzuni mustahkamlaydilar.

314-mashq yozuv taxtasida bajariladi. Berilgan gaplardagi narsa oti yasovchi qo’shimchalarni topib, ma’nosi izohlanadi.

Namuna: Direktor o’sha terilar uchun xalq xo’jaligi yutuqlari ko ‘rgamasining oltin medalini oldi. (Said Ahmad). Yutuq yut fe‘1i asosidan -q yasovchi qo ‘shimchasi vositasida yasalgan.

315-mashqda narsa otlarining yasalishiga e’tibor qaratib, ular ish­tirokida gaplar tuziladi.

Namuna: Muzey eksponatlari ichidan mumtoz adabiyot namunalari, adiblarning qo ‘lyozmalari o ‘rin olgan.

316-mashqdagi gaplarni nuqtalar o’rniga narsa otini yasovchi qo’shimchalardan mosini qo’yib ko’chirtirish asosida o’quvchilarda narsa oti yasash ko’nikmalarini shakllantirishga e’tibor qaratiladi.N a m u n a: Suzma va qatiqning inson salomatligi uchun foydasi ko’p. (Gazetadan)

IV. Yakunlash. Berilgan topshiriq va savollar asosida mavzu mustahkamlanadi.

318-mashqqa ko’ra -q, -gich, -gi, -qi, -ma, -k qo’shimchalari yordamida narsa otiari yasash va ular ishtirokida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

108-dars. O’RIN-JOY OTLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O’RIN-JOY OTLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: O’rin-joy otlari, ularni yasovchi vositalar, o’tloq, shahar, qishloq so’zlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’rin-joy otiari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– o’rin –joy otlaridan foydalanib gaplar tuza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “So’zlar zanjiri” o’yinini o’tkazish bilan boshlaydi. Bu o’yinda o’quvchilar otga oid so’zlar zanjiri hosil qiladilar. Masalan, Sadoqat, tarvuz, zanjir, Romitan, Namangan, nonvoy, Yo’lchi, ishchi kabi.

O’yin yakunlangach, darslikdagi topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriq “Kim o’rin-joy otlarini tez guruhlarga ajratadi?” o’yini asosida o’quvchilarga mustaqil bajartiriladi. O’quvchilar o’rin-joy otlarini guruhlarga ajratib, berilgan jadvalni to’ldiradilar.

N a m u n a:

Turar-joy O’simlik o’sadigan joy nomlari Dunyo tomonlarining nomlari Odamlar to’planadigan joy nomlari
Shahar Gulzor sharq mahalla

2-topshiriq esa “Kim topqir va zukko?” o’yini asosida bajartiriladi. Bunda o’quvchilar topshiriq shartiga ko’ra o’rin-joy otlari hosil qiladilar va ularning ma’nosini izohlash bo’yicha musobaqalashadilar.

Namuna: Uzumzoro ‘simlik o ‘sadigan joy nomi, uzumot asosidan -zor— o’rin oti yasovchi qo’shimcha vositasida yasalgan.

Topshiriqlarni bajarishda faol ishtirok etgan o’quvchilar va guaihlar rag’batlantiriladi.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi o’quvchilarni yangi mavzuga yo’naltirish uchun quyidagi savollar asosida muammo qo’yadi:

1 O’rin-joy otiari deganda qanday otlarni tushunasiz?

2 O’rin-joy otlariga qanday otlar kiradi?

3. O’rin-joy otlari qanday qo’shimchalar vositasida yasaladi? So’ng o’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosidamavzuni tushuntiradi.

Nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi. 306-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar o’rin-joy otlarini topib, ularni guruhlaydilar.

N a m u n a: Har qalay o ‘zi tug ‘ilib o ‘sgan qishloq. (Said Ahmad) Qishloq -o’rin-joy oti, aholi yashaydigan joy nomi.

Mashq matni asosida o’quvchilarga vatanparvarlik va o’z yurtidan faxrlanish g’oyalari singdiriladi.

318-mashqqa ko’ra o’rin-joy otlarini topib, ma’nosini izohlash va ularni o’zi bog’langan so’z bilan birga ko’chirish “Kim tez va to’g’ri bajaradi?” o’yini asosida mustaqil bajartiriladi.

Namuna: Biz ko’rib kelgan hovli katta edi. Qator qilib solingan ikki uy, bir ayvon (0′.Hoshimov)

Dars so’ngida darslikda berilgan savol va topshiriqlar asosida mavzu mustahkamlanadi va 320-mashqqa ko’ra -iston, -loq, -zor qo’shimchalari yordamida otlar yasash va ular ishtirokida gaplar tizish uyga vazifa qilib beriladi.

109-dars. FAOLIYAT-JARAYON NOMINI BILDIRUVCHI OTLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FAOLIYAT-JARAYON NOMINI BILDIRUVCHI OTLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Faoliyat – jarayon otlari, dehqonchilik, yig’im, uzumchilik so’zlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga faoliyat-jarayon nomini bildiruvchi otlar haqida tushuncha berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-faoliyat-jarayon otlarini farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars faoliyat-jarayon otlariga oid lug’at diktant bilan boshlanadi.

Lug’at diktant uchun so’zlar: loygarchilik, chaquv, suvoqchilik, ustachilik, dehqonchilik kabi.

So’ng darslikdagi topshiriq bajariladi. Topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar berilgan so’zlarni shaxs, narsa oti va o’rin-joy otlariga taqqoslab ular o’rtasidagi farqlarni izohlaydilar.

Namuna: ter —jarayon nomi, -im qo’shimchasi bilan yasalgan.

Topshiriq bajarilgach, o’qituvchi o’quvchilarni quyidagi savollar asosida yangi mavzuga yo’naltirib, savol-javob o’tkazadi.

Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi. 321-, 322-mashqlar topshirig’iga ko’ra faoliyat jarayon otlarini topib, ularning ma’nolarini izohlash va so’roq berish mustaqil bajartiriladi. Shofyorlik kursini bitirib, konda ishlay boshladim. (N. Normatov)

Mavzu darslikdagi savol va topshiriqlar asosida mustahkamlanadi. 323-mashqqa ko’ra “Ertalab turishning fazilati” mavzusida matn tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

110-dars. MAVZU: ANIQ VA MAVHUM OTLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: ANIQ VA MAVHUM OTLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Aniq otlar, mavhum otlar, aniq otlarning birlik va ko’plikda qo’llanishi, ta’kidlash, kuchaytirish ma’nolari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O`quvchilarga aniq va mavhum otlar, ularning birlik va ko`plikda qo`llanishi haqida ma`lumot berish

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-aniq va mavhum otlarni o’zaro farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashish, navbatchini tinglash, o ‘quvchilar davomatini aniqlash.

2. O’tilgan mavzuni takrorlash va uy vazifasining nazorati. O’tilgan mavzuni takrorlashga oid savollar:

1. Ot so’z turkumi deb nimaga aytiladi?

2.Chopiq, ko’rik, terim so’zlari qanday ot sanaladi?

3. Chopiq, ko’rik, terim otlarini asos va qo’shimchalarga ajrating.

4. Faoliyat-jarayon otlari deb nimaga aytiladi?

5. Faoliyat-jarayon otlari qaysi qo’shimchalar bilan yasaladi?

VII.Yangi mavzu bayoni: Elektron darslikdan fovdalaniladi.

Dars tashkil etilgach, o ‘qituvchi yangi mavzu yuzasidan quyidagi savollar asosida muammolar qo ‘yadi:

1.Aniq va mavhum so’zlar qanday tushunchalarni anglatadi?

2. Aniq va mavhumlik nimaga nisbatan belgilanadi?

Siz aniq va mavhum otlar deganda nimani tushunasiz?

Muammoli savollarni hal qilish jarayonida mavzuga oid topshiriq ham bajariladi. Topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan otlarni aniq va mavhum otlarga ajratadilar hamda ma’nolarini izohlaydilar.N a m u n a: farishta – sezgi a’zolarimiz orqali bilish mumkin bo’lmagan ilohiy narsa nomi, mavhum ot, non sezgi a’zolarimiz orqali bilishimiz mumkin bo’lgan narsa nomi, aniq ot.

O’qituvchi savollar va topshiriq yuzasidan o’qituvchilar bildirgan fikr-mulohazalarini umumlashtirib, yangi mavzu yuzasidan quyidagilami bayon etadi.

Sezgi a’zolarimiz orqali bilishimiz mumkin bo`lgan narsalarni bildirgan otlarga aniq otlar deyiladi.

Sezgi a’zolarimiz orqali bilishimiz mumkin bo’l­magan, tafakkur va tasavvur orqali idrok qilinadigan narsalarni bildirgan otlar mavhum otlar sanaladi.

Aniq otlar birlik va ko’plik shaklida qo’liana oladi, ammo mavhum otlar ko’plik shaklida qo’llanganda, ko’plik ma’nosi emas, balki ta’kidlash, kuchaytirish ma’nolari ifodalanadi.

VIII.Mustahkamlash:

Darslik bilan ishlash

Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi. 324-mashq topshirig’ga ko’ra o’quvchilar aniq va mavhum otlarga qo’shilayotgan ko’plik, egalik va kelishik qo’shimchalariga e’tibor berib, otiarga ko’plik qo’shimchasi qanday ma’no qo’shayotganini izohlaydilar.

Namuna: U o’z qalbida kechayotgan tuyg ‘ularining nomini bilmas, shu daqiqadagi holatini o’rtoqlariga ham izohlab berolmas edi. (Qamchibek Kenja). Mazkur gapda qalbida, tuyg’ular, o’rtoqlar ot turkumiga mansub so’zlar.

Tuyg’ular – mavhum ot, -lar ko’plik qo’shimchasini olgan. Bu o’rinda ko’plik qo’shimchasi kuchaytirish ma’nosini ifodalagan.

325-mashqda matndagi aniq va mavhum otlar aniqlanib, ma’nolari izohlanadi.

Namuna: Hasad yurakning zanglashi, qaysarlik mag ‘lubiyat sababchisidir.(«Sharq hikmatlari»dan) Mazkur hikmatda hasad, qaysarlik, mag’lubiyat kabi mavhum otlar va yurak aniq oti qo’llangan.

Hikmatlar orqali o’quvchilarga hasad, qaysarlik yalqovlik kabi salbiy odatlarning zararligi dalillar asosida tushuntiriladi. Shu tarzda ularga axloqiy tarbiya beriladi.

IX.O’quvchilar bilimini baholash:

O’quvchilarning faolligi, uy vazifalarini to’g’ri va aniq bajarishidars davomida berilgan savollarga javoblari inobatga olinib, baholanadi.

X. Yakuniy fikrni aytib, uyga vazifa berish:

Dars so’ngida nazariy bilimlarni mustahkamlash uchun darslikdagi savol va topshiriqlar bajariladi hamda 326-mashq shartiga ko’ra berilgan gaplardagi otlarni aniq va mavhum otlarga ajratish, ular o’rtasidagi farqlarni izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

111-dars.MAVZU: MAVHUM OT YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MAVHUM OT YASOVCHI QO’SHIMCHALAR VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Mavhum ot yasovchi qo’shimchalar, mavhum otlarning imlosi, yasovchi qo’shimchalar ishtirokida hosil bo’lgan boshqa so’zlardan farqi, ularning matndagi o’rni, mavhum otlar ifodalaydigan ma’nolar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Mavhum ot yasovchi qo’shimchalar haqida bilimga ega bo’ladi;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shimchalar yordamida mavhum ot yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. O’qituvchi o’quvchilarning diqqatini bir joyga to’plash uchun til haqidagi she’rlar aytishga jalb qiladi. N a m u n a:

Siz tilni asrangiz har nedan ortiq, Yagona olamni asragansimon. Bobolardan qolgan noyob bu tortiq, Toki avlodlarga yetolsin omon.

III.Uy vazifasini so’rash. «So`z ustuni» o’yini bilan boshlanadi. O’qituvchi sinf taxtasiga biror so’zni yozadi va o’quvchilarga uning har bir harfi bilan boshlanuvchi shaxs otlari, shaxsni boshqa jihatlariga ko’ra atovchi otlar va mavhum otlarni yozib so’zlar ustuni hosil qilishni taklif qiladi. O’quvchilar har bir to’g’ri so’z uchun belgilangan ballni oladilar, xato yozilgan so’z uchun ball olib tashlanadi. Masalan:

0 N A
Ona Novcha Ahil
Opa Nimjon Aql
Ota Nozik Alam
Og’a Navqiron Azob
Oshna No’noq Aniq

IV. Yangi mavzu bayoni. Bu bosqich «Ilmga sayohat» deb nomlanadi. «Ot va uning lug’aviy shakllari-2» nomli ko’rgazma sinf taxtasiga osib quyiladi. Ko’rgazmada berilgan topshiriqlarni bajarishdan oldin o’quvchilarga «Aqliy hujum» orqali quyidagi savollar bilan murojaat qilinadi.

Savol: So’zning asosi deganda nimani tushunasiz?

Qo’shimcha deb nimaga aytiladi? Ushbu savollarga javob olin-gandan keyin quyidagi: shodlik, sevinch, yupanch, o’kinch, borliq, emlash, uquv, suyunchi, targ’ibot, tashviqot, shaxsiyat, muvaffaqiyat kabi so’zlarni tarkibiy qismlarga ajratish topshirig’i beriladi.

N a m u n a: shodlik – shod – asos, -lik – yasovchi qo’shimcha, muvaffaqiyat, shaxsiyat so’zlari tarkibiy qismlarga ajratilmaydi. Topshiriq bajarib bo’lingach quyidagi yopiq testlarga javob beriladi.

Mavhum otlar qanday qo’shimchalar yordamida yasaladi? (Javob: -lik (-liq), -inch, -ch, -sh, -i, -v, (-uv), -garchilik, -chilik, -ot, -yat, -yot, -at).

Muvaffaqiyat, shaxsiyat, madaniyat, oriyat so’zlari nima uchun tarkibiy qismlarga ajratilmaydi (O’zlashgan so’zlar bo’lganligi uchun).

Xulosa sifatida quyidagi jadval o’quvchilar hukmiga havola qilinadi.

-lik (-liq)

-ch,

-inch

(-v)-uv

Mavhum ot yasovchilar -chilik

Mustahkamlash. «Kim tez va to’g’ri topadi» o’yini tashkil qilinadi. O’qituvchi tomonidan grammatik topishmoqlar o’qib beriladi va o’quvchilar ularni izohlab javobini aytadilar.

Tozalik umringga umr qo’shadi, Yaxshilik qalblarga quvonch qo’shadi. Ikkisi bo’lsa doim odating, Shudir sening sharafing, saodating. Matnda qaysi so’zlar Bo’libdi mavhum otlar (javobi: tozalik, yaxshilik)

Mehnatsevarlik Bu – farovonlik. Odamsevarlik Bu – baxtiyorlik. Qanday so’z bular? O’ylab topaylik (javobi: mavhum otlar)

G’ayratliga hamrohman, Dangasadan yiroqman. Kim doim vaqtli tursa, Jismoniy mashqlar qilsa, Unga quwat beraman, Shodlik, quvonch beraman. Bunda ko’pdir ot so’zlar, Kim topib, topib so’zlar? Qavob: 5 ta mavhum ot)

Yigitlarga vazminlik,

Qizlarga bo’lsin ibo.

Donoga bag’rikenglik,

Yoshlarda bo’lsin hayo.

Qanday qo’shimchadir -lik,

Qanday so’z bag’rikenglik?

(javob: mavhum ot yasovchi, mavhum ot)

Tinchlik, o’qiylik, boy lik,

Kattalik, oylik, yillik.

Bor bunda bir necha -lik,

Ot yasovchi qaysi -lik.

(javob: tinchlik, boylik, kattalik kabi

so ‘zlardagi -lik)

O’quvchilarni baholash. O’quvchilar tomonidan mavzuning o’zlashtirilganlik darajasini aniqlash uchun saylanma diktant olinadi.

N a m u n a:Donolar o’giti.

O ‘n xislatni qo ‘Idan bermaslik lozim: to ‘g ‘rilik, insof, muloyimlik, olim va fozillar bilan suhbat, qarilarga hurmat, kichiklarga shafqat, qanoatli bo ‘lish, vafodorlik, iffat va adolat.

Ushbu diktant matni quyidagi mezonlar asosida baholanadi:Imloviy savodxonlik – 1 ball.

Aniq va mavhum otlarga ajrata olganligi – l ball.Mavhum otlarni so’z tarkibi bo’yicha to’g’ri tahlil qilganligi -1 ball.5. Husnixati -l ball.

Uyga vazifa qilib adabiyot darsida o’qigan badiiy asardan mavhum otlarga doir 10 ta misol yozish topshiriladi.

112-dars. OTLARNING LUG’AVIY SHAKLLARI, SON

SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: OTLARNING LUG’AVIY SHAKLLARI, SON

SHAKLLARI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Otlarning lug’aviy shakllari, kichraytirish-erkalash shakllari, son shakllari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Otlarning lug’aviy shakllari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-otlarning lug’aviy shakllarini yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi topshiriq shartiga ko’ra yoziiv taxtasiga olma olmalar, qalam qalamlar, maktab — maktablar, suv — suvlar, uy — uylar so’zlarini yozib, ulardan narsalarning birdan ortiqligini ifodalovchi otlarni ajratishni topshiradi. Shu asosida o’quvchilar yangi mavzuga yo’naltiriladi. Ularni otlarning lug’aviy shakllarini aniqlashga doir javoblari quyidagicha umumlashtiriladi: Otlarning -lar qo’shimchasini olgan shakli ko’plik shakli, -lar qo’shimchasiz qismi esa birlik shakli sanaladi.

Otlarning ko’plik ma’nosi ot oldidan sanoq sonlar, ko’p, ancha, bir qancha so’zlarini keltirish orqali ham ifodalanadi.

Otlarning ko’plik shakli ko’plik ma’nosidan tashqari hurmat, turli xil ma’noni uchaytirish (ko’zim — ko’zlarim, labi — lablari) ma’nolarini ham ifodalashi mumkin.

Olingan nazariy bilimlami mustahkamlash maqsadida mashqlar bajariladi. 318-mashqqa ko’ra -lar qo’shimchasi bilan otlarning ma’nolari izohlanadi. Namuna: Dadamlar: — Xo’sh, qalay bu yerlar yoqdimi? (Olmos) Dadamlar otidagi -lar qo’shimchasi hurmat ma’nosini ifodalagan.

Mashqlar bajarilgach, darslikdagi savol va topshiriqlar asosida suh­bat o’tkaziladi.

332-mashqqa ko’ra “Bizning oila” mavzusida bog’lanishli matn tuzish va unda ishtirok etgan otlarni izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

115-dars. SODDA OTLARNING KICHRAYTIRISH VA ERKALASH SHAKLLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SODDA OTLARNING KICHRAYTIRISH VA ERKALASH SHAKLLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Kichraytirish shakllari, erkalash shakllari, -cha, -choq, -gina qo’shimchalari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga otlarning kichraytirish va erkalash shakllari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-otning erkalash va kichraytirish shakllarini mustaqil hosil qila oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi “Mosini topib, izohlaymiz” o’yinini o’tkazadi. Bunda u bir necha so’zlarni yozuv taxtasiga yozib, o’quvchilarga ular orasidan kichraytirish yoki erkalash shakllari yasasa bo’ladigan otlarni ajratishni topshiradi. Masalan, Nigora, uy, qalam, guldon, qiz, orol, katta-katta, yosh-qari, aql-hush, gulchambar, oybolta, Dilorom kabi.O’qituvchi to’g’ri bajargan o’quvchilarni rag’batlantirgach darslikdagi topshiriq bajariladi. O’quvchilar berilgan so’zlar o’rtasida qanday ma’noviy farq mavjudligini aniqlaydilar.

Namuna: oyi-oyijon. Bunda oyi otiga -jon qo’shimchasi qo’shish bilan otning erkalash shakli hosil qilingan. So’ng o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, yangi mavzu yuzasidan quyidagilar tushuntiriladi: Otlarning -cha (-choq, -chak) qo’shimchalarini olgan shakli kichraytirish shakli, -gina (-kinagina) -jon, -xon, -oy qo’shimchalarini olgan shakli esa erkalash shakli hisoblanadi.

Nazariy bilimlar mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi. 333-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar gaplardagi otlarning erkalash va kichraytirish shakllarini topib izohlaydilar.

114-dars. MUSTAHKAMLASH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUSTAHKAMLASH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Ot, otning munosabat shakllari, otning ma’noviy guruhlari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarning ot so’z turkumi yuzasidan olgan bilimlarini mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ot so’z turkumi haqidagi barcha bilimlarni mustahkamlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi ot so’z turkumi bo’yicha nazariy bilimlarni takrorlash uchun quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi.

1.Ot deb nimaga aytiladi?

2.Otning qanday ma’no guruhlari bor?

3.Ot qanday qo’shimchalar vositasida yasaladi?

Suhbat yakunlangach, darslikdagi topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar uch guruhga bo’linadi. 1-guruh sodda, 2-guruh qo’shma, 3-guruh juft otlarga misollar yozib, gaplar tuzadilar. Faol ishtirok etgan guruh rag’batlantiriladi.

2-topshiriqda o’quvchilar berilgan atoqli otlarni qaysi so’z turku-midan yasalganini aniqlaydilar hamda ular tarkibidagi erkalash va hur-mat shakllarini izohlaydilar.

Namuna: Nodirbek — “siyrak, kam uchraydigan, tengsiz yoki bebaho, qimmatli” ma’nolarini ifodalovchi — nodir sifatidan yasalgan atoqli ot, kishi ismi. So’z tarkibidagi -bek hurmat shakli yasovchi qo’shimcha.

3-topshiriqda o’quvchilar “Kim topqir?” o’yini asosida darslikda berilgan turdosh otlarni jadvalga joylashtiradilar va ular ishtirokida gap­lar tuzadilar.

4-topshiriqqa ko’ra berilgan rasm asosida biror badiiy asardan parcha ko’chirib, undagi otlarning lug’aviy va munosabat shakllariga e’tibor bilan qaralishi uyga vazifa qilib beriladi.

115-116-darslar 14-nazorat ishi.Taassurot yozish

Maqsad:O`qigan asarlari,kundalik voqea-hodisalardan olgan taassurotlarini yozma bayon qila olish,o`rganilgan mavzular imlosiga oid nazariy bilim, amaliy ko`nikma va malakalarini aniqlash.

117-dars MAVZU: SIFAT SO’Z TURKUMI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFAT SO’Z TURKUMI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifat so’z turkumi qanday? qanaqa? so’roqlari, sifatning otga bog’lanishi, rang-tus bildiruvchi sifatlar.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: sifatlar haqida umumiy ma’lumot berish, sifatlarning asosiy ma’no guruhlari bilan tanishish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifat so’z turkumini boshqa so’z turkumlaridan farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. O’quvchilarning diqqatini darsga jalb etish maqsadida magnitafondan ona tili haqidagi she’r eshittiriladi.

Ona tilim, onajonim tili bu,

Beshikdanoq singgan jon-u quloqqa.

El-u yurtim, xonumonim tili bu,

Qadimlikda o’xshar ona tuproqqa.

Shundan so’ng tilning jozibasi haqida qisqa suhbat uyushtiriladi.N a m u n a: Tilimiz go’zalligini qanday izohlaysiz? va h.k.

Dars guruhlar musobaqasi tarzida davom ettiriladi.

1-guruh: «Zukkolar».

2-guruh: «Bilimdonlar».

3-guruh: «Topqirlar» (Guruhlar nomi yozilgan qog’ozlar qo’yiladi.)

Har bir guruhga topshiriqlar beriladi.

1-topshiriq: «So’z turkumlari muzeyi» ga sayohat uyushtiriladi. Bunda tushunchalar tahlili metodidan foydalaniladi. Jadval to’ldiriladi.

Tushunchalar Mazmuni
So’z turkumlari So’zlar ma’lum bir xususiyatiga ko’ra guruhlarga ajratildi. Shu guruhlar turkum deb ataladi.
So’z turkumlarining turlari So’z turkumlari mustaqil va yordamchi so’z turkumlariga bo’linadi.
Ot – so’z turkumi Predmetning nomini bildirgan so’zlar ot so’z turkumi deyiladi. Kim? Nima? so’roqlariga javob bo’ladi.
Mustaqil so’z turkumlari Ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish.
Yordamchi so’z turkumlari Ko’makchi, bog’lovchi, yuklama.

O’tilgan mavzu og’zaki savol-javob yordamida takrorlanadi va uyga berilgan vazifa tekshiriladi.

2-topshiriq: Sifat so’z turkumi bo’yicha ma’lumotlar quyidagi jadvalga yoziladi. Bu topshiriqni bajarishda BBB usulidan foydalaniladi. Jadval to’ldirilganda quyidagi savollar ko’zda tutiladi.

Nutqda sifat so’zlardan qanday maqsadda foydalaniladi?

Sifat nima uchun mustaqil so’z turkumiga kiradi?

Qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

Gapdagi vazifasi..?

Bilaman Bilib olmoqchiman Bilib oldim

3-topshiriq: Quyidagi jadvalni to’ldirish.

1. Rang-tusbildiruvchisifatlar
2. Xususiyat bildiruvchi, maza – ta’m bildiruvchi sifatlar
3. Holat bildiruvchi sifatlar
4. Shakl (koiam) bildiruvchi sifatlar
5. Hid bildiruvchi sifatlar
6. Miqdor bildiruvchi sifatlar

Darsni mustahkamlash: Saylanma diktant yoziladi. Undagi sifat so’zlar topilib, izohlanadi.

Saylanma diktant.

Vatan, ona, ko’rkam, baxt, O’zbekiston, baland, istiqlol, qizil, bola, kitob, issiq, mazali, Alisher Navoiy, odobli, ilmiy. (To’g’ri javob ko’rsatiladi va o’quvchilar xatolarini tekshirib, o’zlariga baho qo’yadilar).

Uyga vazifa: «Mening vatanim» mavzusida inshoga tayyorgarlik ko’rish.

118-darsMAVZU: SIFATLARNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatlarning ma’noviy guruhlari, sifat yasovchi qo’shimchalar, tub va yasama sifatlar, ularning gapdagi vazifasi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy:Sifatlaraing yasalishi, sifat yasovchi qo’shimchalar haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatlarning yasalishi haqida kerakli ko’nikmaga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Uyga vazifani so’rash: O’quvchilar tomonidan 327-mashq shartiga ko’ra «Tong» mavzusida tuzib kelingan matn o’qitiladi.

N a m u n a: 1-variant. Tong.

Tonggi shudring, tonggi shabada, tonggi shabnam – soflik ramzi. Quyosh nurlarining porlab turishi hayotning yer yuzida davom etayotganidan darak beruvchi elchidir. Maysalaming, gullarning, barglarning ustiga tushgan shudring tomchilari olmos kabi yaltirab, ko’ngilni shod etadi.

Tongdagi qushlarning chug’urlashi musiqaday jarangli. Gul yuziga tushgan quyosh zarrin nurlarining salom berishini nafis gul yaproqlari quvonch ila o’z bag’riga olmoqda. Saxiy quyoshning ufqdan bosh ko’tarishini xohlayotgan jamiki mavjudotlar intizorlik bilan kutgan soniyalar keldi. Tongda aks etgan soflik, beg’uborlik, ezgulik, poklik hayotning naqadar go’zal va zavqli ekanligini bildiradi.

2-variant Ufq osmonida tortilgan mato qip-qizil rangga bo’yaldi. So’ngra musavvir – Quyoshning o’zi chiqib keldi.

Tong olam bozoriga allaqachon zebi-ziynatlarini yoygach, savdo qilish uchun chiqqan do’kondor, saxiy quyosh o’z o’rniga o’tiradi.

O’quvchilar matnni diqqat bilan eshitib, matnda keltirilgan sifatlarni eslab qolishga harakat qiladi. Matnni tuzishda ijodkorlik bilan badiiy so’z san’atidan mohirlik bilan foydalana olgan va matndagi sifatlarni yaxshi eslab qolgan o’quvchilar rag’batlantiriladi.

Aqliy hujum.

Sinf o’quvchilari guruhlarga bo’linadi, o’tilgan mavzular yuzasidan har bir guruhga 2 tadan savol beriladi. Savollar quyidagicha bo’lishi mumkin:

1-guruhga: 1. Qanday so’zlar sifat so’z turkumiga oid boiadi? 2. Sifatlar gapda qanday gap bo’lagi bo’lib keladi?

2-guruhga: 1. Sifatlar qaysi so’z turkumiga bog’lanadi? 2. Mustaqil so’zlar bilan yordamchi so’zlar qanday farqlanadi?

3-guruhga: 1. Sifatlar qanday so’roqlarga javob bo’ladi? 2. Sifatlarning qanday ma’no turlarini bilasiz?

4-guruhga: 1. Qanday so’z yasovchi qo’shimchalarni bilasiz? 2. So’z yasovchi qo’shimchalarning vazifalari nimadan iborat?

5-guruhga: l.So’z tarkibi nimalardan iborat bo’ladi? 2. Qo’­shimchalar vazifasiga ko’ra necha turga bo’linadi?

Guruhlarning bergan javoblari umumlashtiriladi va guruh a’zolari rag’batlantiriladi. Shu tarzda o’tilgan mavzu takrorlanib olinadi.

V. Yangi mavzuning bayoni: 1-bosqich. «Zanjir» o’yini tashkil etiladi. Har bir guruh a’zosi o’z ismlarining bosh harfi bilan boshlanadigan sifatlarga misollar topib, o’z qo’llaridagi gulni bir-birlariga tezkorlik bilan uzatishadi. Ikkilanib qolgan yoki xato aytgan o’quvchi zanjirni uzgan hisoblanadi va o’yindan chetlashtiriladi. 2-o’yin sifatlardan atoqli otlarga o’tgan sifatlarga navbat bilan misollar keltirishadi.

135N a m u n a: Aziz, botir, nafis, gulli va h.k.

2-bosqich. O’quvchilarning qo’llariga yelimli qog’ozga so’z yasovchi qo’shimchalar yozilgan holda tarqatiladi va doskaga o’tilgan mavzular yoziladi.

O’quvchilarning qo’lidagi so’z yasovchi qo’shimchalar qaysi so’z turkumiga oid bo’lsa, o’sha so’z turkumining tagiga yopishtiriladi. Har ikkalasiga ham mansub bo’lmagan qo’shimchalar doska chetiga yopishtiriladi. Namuna:

OT FE’L
-don -la -li
-dosh -Ian -dor
-chi -lash -no
-bon -ira -choq
-boz -sira -iq
-chil

Topshiriqda berilgan so’zlar tarkibiy qismlarga ajratiladi:

shirin, oq, katta, shira-li, mazmun-dor, ser-unum, kam/hosil,

ko’ylak/bop, xush/fe’l.

O’quvchilarga sifatlarning yasalishi «slayd»orqali tushuntiriladi.

Sifatlar ikki xil usul bilan yasaladi.

99

Slaydga –(gulli mato,tadbirkor kishi,serhasham uy,g`amxo`r qiz suhbatlashyotgan holati tasvirlanadi.

guldor mato serhasham uy

Tadbirkor kishi g`amxo`r qiz

Rasmlardagi tasvirlarni ifodalovchi so`zlarga so`z yasovchi qo`shimchalar qo`shib sifat yasash tushuntiriladi.Darslikdagi 340-mashq yozma,341-mashq kompyuterda bajariladi.Dars so`ngida baholar va g`olib guruh e`lon qilinadi,faol qatnashgan o`quvchilar rag`batlantiriladi.

Uyga vazifa:342-mashq.

119-120-dars.Sifat yasovchi qo`shimchalar va ularning imlosi.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Sifat yasovchi qo`shimchalar va ularning imlosi.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: ser-, -mand, -dor, bo-, -siz qo’shimchalari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: . Sifat yasovchi qo’shimchalar va ularning imlosi haqida tushuncha berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifat yasovchi qo’shimchalar asosida yangi so’zlar yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

“Talabchan”, “Intizomli” so’zlari yozilgan tarqatmalar yordamida o’quvchilar ixtiyoriy ravishda ikki guruhga ajratiladi. Guruh sardorlari o’zlari tanlagan so’zlarning ma’nolarini izohlab, o’zlariga sifatlar qatnashgan shior tanlaydilar. Masalan, “Kuch bilim va tafakkurda”, “Ilmli kishi xor bo’lmas” kabi.

O’quvchilarni o’zaro hamkorlikda ishlash va o’zgalar fikrini hurmat qilishga o’rgatish maqsadida qoidalar belgilanadi (qoidalar ham o’quvchilar tomonidan aytiladi). Masalan, vaqtdan unumlifoydalanish; o’zaro hurmat; tez va to’g’rijavob berish; samimiylik. Dars shu qoidalarga amal qilingan holda o’tadi.

Yangi mavzuga oid topshiriqlar interfaol usulda bajariladi.

I. “Aqliy hujum”. Mavzu uchun berilgan 1-, 2-topshiriqlar asosida guruhlarga quyidagicha topshiriqlar beriladi:

“Intizomli” guruhi uchun: -II, ser-, -mand, -dor, bo-, -siz qo’shimchalarini_quyida berilgan so’zlarga qo’shing, ma’nosini izohlang: shira, go ‘sht, savlat, davlat.

Namuna: shira + // — shirali — predmetga xos belgining ortiqligini ifodalovchi sifat.

II.Anglash. O’qituvchining topshirig’i bilan o’quvchilar mustaqil ravishda “Bilib oling”, “Esda tuting” rukni ostidagi matnlarni mustaqilo’rganadilar.

O’qituvchi guruhlarning fikrlarini umumlashtirib, sifat yasovchi qo’shimchalar va ularning imlosi haqida to’liq ma’lumot beradi.

III.Fikrlash. Bu bosqichda o’quvchilar mashqlar bajarish orqalimavzuni mustahkamlaydilar.

343-mashqda sifat yasovchi qo’shimchalarni aniqlash va imlosini tushuntirish so’ralgan. O’qituvchi chaqnoq, yumshoq, sergap so’zlari misolida sifat yasovchi qo’shimchalar qo’shilishi natijasida ayrim asoslarda tovush o’zgarishlari bo’lishini tushuntiradi. Masalan, chaqna — chaqnoq kabi.

344-mashqda “Hikmatnoma” asaridan olingan gaplardagi nuqtalar o’rniga sifat yasovchi qo’shimchalardan mosini qo’yib ko’chiriladi va

imlosi izohlanadi.

Namuna: Yoqimli do ‘st suhbati oils yo ‘Ini yaqin qiladi.

Savol va topshiriqlar ishlangach, 345-mashq dars yakunida uyga vazifa qilib topshiriladi.

118-darsda o’rganilganlar suhbat asosida takrorlanadi va mustahkamlanadi.

346-mashqda gaplarni o’qib, -gi, -ki, -qi qo’shimchalarining aytilishi va yozilishiga diqqat qilish so’ralgan. O’qituvchi birinchi gapni o’qib, uniizohlab beradi.

Namuna: Kechki payt hujrada Boburning yolg ‘iz o ‘zi o ‘tirar edi. (P.Qodirov) Bu gapdagi kechki yasama sifatida asos qism -ch undosh tovushi bilan tugaganligi uchun unga -ki qo’shimchasi qo’shilmoqda.

347-mashqqa ko’ra nuqtalar o’rniga -iy, -viy, -simon qo’shim-chalaridan mosini qo’yib ko’chiriladi va imlosi tushuntiriladi.

Namuna: Osmon tip-tinig kumushsimon tumanli nuriga cho ‘mgan, yulduzlar siyrak edi. (0’. Hoshimov)

Darslikdagi savol topshiriqlar bajarilgach, 348-mashqdagi so’zlarni bir-biriga qiyoslab, yasama sifatlarni otlardan farqlab daftarga ko’chirish uyga vazifa qilib beriladi.

121-dars.MAVZU: SIFATLARNING TUZILISHIGA KO’RA TURLARI. SODDA SIFAT

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING TUZILISHIGA KO’RATURLARLI SODDA SIFAT
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatlarning tuzilishiga ko’ra turlari, sodda sifatlar, sifatlarning tarkibiy qismlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: – sifatlarning tuzilishiga ko’ra turlari yuzasidan ma’lumot berish, tushuncha hosil qilish, mavzuga oid amaliy mashqlar bajarish; odob, axloqqa oid sifatlarni singdirish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mustaqil ish.

Berilgan tayanch so’zlardan so’z birikmasi hosil qilish, ularni qatnashtirib gap tuzish topshirig’i beriladi. Bu bilan matn yaratishning bosqichli tizimi (so’z, so’z birikmasi, gap, matn) yuzasidan o’quvchilarda muayyan tushunchalar hosil qilib boramiz.

Tayanch so’zlar: zilol, odobli, serunum, so’z birikmalari: zilol suv, odobli bola, serunum yerlar.

1. Sayohatga chiqqan o’quvchilar buloqning zilol suvidan qonib-qonib ichdilar.

2. Odobli bola kamolga erishadi.

3. Serunum yerlardan dehqonlar bir yilda ikki, uch marta hosil olmoqdalar.

Yangi mavzuni o’rganish.

349-mashq bilan ishlanar ekan, bunda so’zlarning tuzilishi yuzasidan o’quvchilarda mavjud bo’lgan tushunchalar, amaliy ko’nikmalar kengaytiriladi.

Binobarin, mashqda berilgan sifatlarni lug’aviy ma’noli qismlarning miqdoriga (bir yoki ikki) ko’ra guruhga ajratadilar:

Bir lug’aviy ma’noli qismga ega boigan sifatlar Ikki lug’aviy ma’noli qismga ega bo’lgan sifatlar
xosiyatli qalin mayin nafis havorang kichik-kichik

Sifat so’zlar tarkibida bir yoki birdan ortiq lug’aviy ma’noli qismning mavjudligiga ko’ra sifatlar ikki turga bo’linishi: 1) soda sifatlar, 2) qo’shma sifatlar yuzasidan xulosa chiqariladi. Sodda

s ifatlar tub va yasama bo’lishini bilib oladilar.

Quyidagi mashqlarni bajarish jarayonida bu tushunchalar amaliy ko’nikmaga aylantiriladi. Berilgan sifatlar ishtirokida so’z birikmalari tuzib, ularni«Sodda sifatlar» va «Qo’shma sifatlar» guruhiga ajratadilar.

Tayanch so’zlar: kuchli, baquwat, zabardast, sheryurak, erksevar, serhosil, ziyrak, hushyor, xushovoz, chalasavod, latofatli, sohibjamol, suluv, urinchoq. Chunonchi:

Sodda sifatlar: Qo’shma sifatlar:
Kuchli iroda Baquwat yigit Zabardast olim Sheryurak chegarachilar Erksevar xalq Serhosil yer

rahm, shifo, erk, oyoq, xush so’zlaridan sodda va qo’shma sifatlar hosil qiladilar.

N a m u n a: rahmdil, shifobaxsh, xushfe’l, xushta’m, xushxulq.

Quyidagi mashq yordamida fe’l so’zlardan sifat yasalish hodisasi bilan tanishadilar.

M: erin+choq=erinchoq, titro+q= titroq, yaltir+oq= yaltiroq, qol+oq=qoloq, tirish+qoq=tirishqoq, qizg’an+chiq= qizg’anchiq. Ayrim holatlardagi fonetik o’zgarishlar yuzasidan tushuncha berib o’tiladi.

350-mashq shartiga muvofiq «Biz tabiat farzandlarimiz» o’yini o’tkaziladi. Sinf ikki guruhga bo’linib, boychechak, chuchmoma, devpechak, chumchuqko’z, otquloq kabi o’simliklarga xos bo’lgan belgilarni topish bo’yicha musobaqa tashkil qilinadi. (Mashq og’zaki bajariladi.)

Mashqlar bilan ishlanar ekan, har bir so’zning lug’aviy ma’nosi, fikr ifodasidagi o’rni haqida to’xtab o’tish joizdir.

Matn yaratish.

Sifat so’zlar nutqni go’zallashtiradi, ta’sir kuchini oshiradi. Insonlarga xos bo’lgan ijobiy fazilat, xislatlar ham sifat so’zlar orqali ifodalanadi. Shu ma’noda, o’quvchilar nutqida ijobiy ma’nodagi sifat so’zlarni ko’paytirish, ulardan o’rinli va unumli foydalanish ko’nikmalarini hosil qilish maqsadida «Odobli bola – elga manzur» mavzusida kichik matn tuzish mashqi o’tkaziladi. Bu ish turi vositasida o’quvchilaming mavzuni qay darajada o’zlashtirganliklari hamda yozma nutq malakalari tekshiriladi.

Grammatik o’yin. O’quvchilar mantiqiy fikrlash faoliyatini rivojlantirish, o’rganilayotgan mavzuga oid tushunchalarini mustahkamlash maqsadida «Sirli maktub» o’yini o’tkaziladi. Jarayon uchun 8-10 daqiqa ajratilib, guruhlarda yoki sinf bo’yicha tashkil etiladi. Har bir o’quvchi o’zi haqida (qiziqishlari, maqsadi, odatlari va. h.) yozib, idishga soladi (savat, quticha va b). Keyin ular yaxshilab aralashtiriladi va o’quvchilarga bittadan olish taklif qilinadi. O’quvchilar o’zlari olgan ma’lumotni o’qib, uni kirn yozganini aytishlari kerak bo’ladi. Bunda sinfdoshlar bir-birlari haqida yangi, oldin bilmagan jihatlarni bilib olishga muvaffaq bo’ladilar. Bunday o’yin mashg’uloti o’quvchilarni mantiqiy mushohada yuritishga o’rgatadi, yozma nutqlarining o’sib, takomillashib borishiga yordam beradi.

Guruhlar ishini xulosalashda tuzilgan jumlalarning mantiqiy kuchliligiga, uslubiy izchilligiga, sifat so’zlardan o’rinli foydalana olganliklariga, asosiy fikrni ajrata olishlariga, ularning topqirligi, zukkoligiga alohida e’tibor qaratilib, baholashda inobatga olinadi.

Mustahkamlash. Quyidagi savol va topshiriqlar asosida mavzu bo’yicha o’zlashtirilgan bilim-tushunchalar og’zaki mustahkamlanadi.

• Sifatlar tuzilishiga ko’ra necha turli bo’ladi?

•Qanday sifatlar sodda sifat deyiladi?

•Qo’shma sifatlarga misollar keltiring va tarkibiga tavsif bering.

•Husndor, xushovoz, hushyor, erksevar so’zlaridan qaysi birlari sodda, qaysi birlari qo’shma sifat?

• Kamhosil, sheryurak, chalasavod, erksevar sifatlari necha asosdan iborat? -gar, -li, -kor, -siz bular qanday turkumdagi so’zlarni yasovchi qo’shimchalar?

O’quvchilaming mavzuni o’zlashtirganlik darajasini aniqlashga oid test savollari:

Faqat sodda sifatlar berilgan qatomi aniqlang.

A. Kamgap, tiniq, yasama. B. Yetuk, nordon, baquvvat.C. Ilmsiz, snifobaxsh, menmondo’st. D. Sersuv, tiniq, mehnatsevar.

2. Qaysi qatorda yasama sifatlar berilgan?

A. Uzoq, baland, yassi. B. Yaqin, ko’p, qimmat.C. Bahaybat, ishchan, g’ayratli. D. Go’zal, sariq, tiniq.

Dars yakunlanib, «Sizni ulug’laymiz, bobodehqon» mavzusida matn tuzib kelish, matnda qo’llangan sifatlarni tuzilishiga ko’ra izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

122 –-dars.Qo`shma sifat.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: Qo`shma sifat.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Qo’shma sifatlar, mehmondo’st, mehnatsevar, tinchliksevar sifatlari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1. O’quvchilarga qo’shma sifatlar haqida nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-qo’shma sifatlarni imlo qoidalariga mos tarzda yoza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi darsni “So’zlar zanjiri” o’yinini o’tkazish bilan boshlaydi. O’yin asosida nazariy bilimlar esga olinadi, o’quvchilarning so’z boyligi orttiriladi.

Namuna: oq, qora, ahil, lobar, rohatbaxsh, shirin va hokazo.

O’yin yakunlangach, darslikdagi mavzuga oid topshiriq asosida suhbat o’tkazadi:

1.Topshiriq matnida berilgan sifatlar tarkiban qanday tuzilishga ega?

2.Qo’shma sifatlar qanday yasaladi, ularni qanday ta’riflashmumkin?

O’quvchilar topshiriqda berilgan sifatlarining tarkibini aniqlaydilar va savollarga javob beradilar.

Namuna: erksevar so’zi tuzilishiga ko’ra yasama qo’shma sifat, erk otiga sevar — fe’lning sifatdosh shakli qo’shiluvidan yasalgan.

O’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, qo’shma sifatlar va ularning turlari yuzasidan quyidagilarni aytadi: Ikki va undan ortiq asosdan tarkib topgan sifatlar qo’shma sifat hisoblanadi. Qo’shma sifatlar, asosan, qo’shib yozladi. Masalan, tinchliksevar tinchlik+sevar, shifobaxsh — shifo+baxsh kabi.

O’quvchilar tomonidan “Esda tuting”, “Bilib oling” ruknlari ostidagi nazariy bilimlar shu tarzda o’rganilgach, mashqlar asosida mustahkamlanadi.

353-mashqqa ko’ra gaplarni ko’chirib, qo’shma sifatlarni aniqlab, ularning qanday so’z turkumlaridan yasalgani izohlanadi.

Och-sifatjigar-ot, rang-ot; erk-ot, sevar-sifatdosh kabi.

354-mashq bo’yicha qo’shma sifatlar aniqlanib, ular ishtirokida og’zaki gaplar tuziladi.

Namuna: shirinso’z — Shirinso’z, ko’ngilchan, bolajon odamni hamma hurmat qiladi.

O’qituvchi bolalarning diqqatini gaplardagi g’oyaga tortishga, ularda berilgan g’oyaning bugungi hayotimizga to’g’ri kelishi yoki kelmasligiga asosiy e’tiborni qaratadi.Dars so’ngida savol va topshiriqlar ustida ishlanadi va 355-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

123-dars. JUFT SIFATLAR VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: JUFT SIFATLAR VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Juft sifatlar, ularning imlosi, baland-past, uzun-qisqa sifatlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1 O’quvchilarga juft sifatlar va ularning imlosi haqida tushuncha berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-undosh tovushlarni izohlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’quvchilar bilan hamkorlikda ishlab, mustaqil fikrlashga o’rgatish maqsadida darsning birinchi bosqichida “To’g’ri, noto’g’ri” o’yini tashkil etiladi. Bunda o’quvchilar 2 guruhga ajratiladi va sifat mavzusiga oid nazariy bilimlar yuzasidan savol-javob o’tkaziladi. Bunda guruhlar bir-biriga savollar beradi va javoblarni to’g’ri yoki noto’g’ri ekanligi aniqlanadi.

Namuna: O’qituvchi (“Zukkolar” guruhiga): Sifatlar shaxs, predmet, o’rin-joylarning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa? so’roqlanga javob bo’ladi.

“Zukkolar” guruhi (o’qituvchining sifatga oid ta’rifi to’g’ri yoki noto’g’ri ekanligini mantiqan asoslab, javob beradi): To’g’ri, sifatlar shaxs, predmet, o’rin-joylarning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi? so’roqlariga javob bo’ladi.

O’yin yakunlangach, darslikdagi yangi mavzuga oid 1-topshiriq bajariladi. O’quvchilar o’z guruhlarida tarqatmalar orqali berilgan qing’ir-qiyshiq, g’adir-budur, egri-bugri sifatlarining qanday sifat ekanligini aniqiaydilar. Muammoli o’qitish usuli asosida ularga sodda sifat bilan juft sifatlarni solishtirib, ma’nodagi o’zgarishlar va imloga e’tibor berish topshiriladi. O’quvchilar mustaqil ravishda fikrlarini bildiradilar.

Namuna: qing’ir-qiyshiq. Qing’h — sodda sifat, tub, qanday? so’rog’iga javob bo’ladi; qiyshiq — sodda sifat, tub, qanday? so’roqiga javob bo’ladi; qing’ir-qiyshiq — juft sifat, qanday so’rog’iga javob bo’ladi.

O’qituvchi o’quvchilarning fikr-mulohazalarini umumlashtirib, o’zaro yaqin yoki zid ma’noli ikki asosning juft kelishidan hosil bo’lgan sifat juft sifat hisoblanishj, juft sifat qismlari chiziqcha bilan ajratib yozilishi haqida ma’lumot beradi. Shuningdck, juft sifat qismlari -u, -yu bog’lovchilar bilan bog’lansa, ular o’rlasiga chiziqcha qo’yib ajratib yozilishini tushuntirib o’tadi.

356-mashqda gaplarni o’qish, juft sifatlarni topib, ularni izohlash so’ralgan.

O’qituvchi katta-kichik, uzundan uzoq, sarg’ish-qo’ng’ir, baland-past sifatlarningjuftlashish yo’li bilan hosil bo’lganligini, shu bois, ularning juft sifat sanalishini tushuntiradi.

O’qituvchi o’yinning borishini kuzatib turadi. Faol ishtirok etgan o’quvchilar rag’batlantiriladi.

357-mashq bo’yicha nuqtalar o’rniga berilgan so’zlardan mosi qo’yilib, gaplar quyidagi tartibda ko’chiriladi.

  1. Shoshilish, yengil-yelpi ishlarga havasjahldorlik nodonlar ishi. 2. Sog ‘-hushyor botirlar g ‘ofil dushmanning boshini kesadi. (Yusuf Xos Hojib)

358-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

124-dars. TAKRORIY SIFATLAR VA ULARNING IMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TAKRORIY SIFATLAR VA ULARNING IMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Takroriy sifatlar, ularning imlosi, yam-yashil, kata-katta sifatlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1 O’quvchilarga takroriy sifatlar va ularning imlosi yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-takroriy sifatlar ni yozishda imlo qoidalariga rioya qiladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, o’qituvchi “Kim topqir va zukko” o’yini asosida sifat yuzasidan o’tilgan mavzularni so’rab baholaydi. O’yin shartiga ko’ra o’quvchilar quyidagi savollarga aniq va mukammal javob berishlari lozim:

1. Sifat deb qanday so’zlarga aytiladi?

2.Sifatlar tuzilishiga ko’ra qanday turlarga boiinadi?

3.Sifatlar qanday qo’shimchalar vositasida yasaladi?

4. Qo’shma sifatlar qanday yoziladi?

So’ng o’qituvchi yangi mavzuga oid topshiriq yuzasidan quyidagicha muammolar qo’yadi:

1 katta-katta, yondi-yondi kabi sifatlar tuzilishiga ko’ra qanday sifatlar hisoblanadi?

2 Mazkur sifatlarni sodda sifatlarga aylantirib bo’ladimi?

3 Berilgan takroriy sifatlar bilan hosil qilingan sodda sifatlarning ma`nosida qanday farq bor?

Shu tarzda mavzuga oid topshiriq bajariladi va o’quvchilar yangi m;ivzuni o’zlashtirishga tayyorlanadi. O’qituvchi o’quvchilarning savollarga berilgan javoblarini umumlashtirish asosida yangi mavzuni tushuntiradi.Yangi mavzu mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi.

359-mashq og’zaki bajartiriladi. Gaplar o’qitiladi va takroriy sifatlar topilib, ularning ma’nolari tushuntiriladi.Namuna: O’z onamni elas-elas xotirlayman. Ko’zlari qop-qora, chiroyli. Uzun-uzun kipriklari gilt etmaydi. (O’.Hoshimov) Bu gapda uzun-uzun takroriy sifati qo’llangan.?

360-mashqda berilgan so’zlar ishtirokida gaplar tuzish topshirilgan. O’qituvchi bolalarni darsga qiziqtirib, o’rtaga savollar tashlab, interfaol usuldan foydalanib mashqni ishlatadi.

Namuna: Bobom menga qiziq-qiziq gaplarni aytib berdi.

361-mashqda takroriy sifatlarni aniqlab, ularga izohlar beriladi.

Namuna: yirik-yirik takroriy sifati kattalik belgisini kuchaytirib ifodalaydi, yirik so’zini takrorlash asosida yasalgan.

So’ng savol va topshiriqlar ustida ishlanadi, o’tilgan mavzu mustahkamlanadi va 362-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

125-dars. ASLIY VA NISBIY SIFATLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: ASLIY VA NISBIY SIFATLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Asliy sifat, nisbiy sifat, -roq qo’shimchasi
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O’quvchilarga asliy va nisbiy sifatlar yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifat darajalari haqidagi bilimlarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

.

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, yangi mavzuga oid topshiriqlar bajariladi. 1-topshiriq sharti “Bu so’z bizniki” o’yini asosida bajartiriladi. Bunda sinf o’quvchilari 2 guruhga ajratiladi. Birinchi guruh topshiriq matnidagi -roq qo’shimchasini oladigan, ikkinchi guruh esa bu qo’shimchani olmaydigan so’zlarni ajratadilar.

Namuna: 1-guruh: mazali — mazalimq, 2-guruh: ro ‘molli kabi.

2-topshiriq ham shu tarzda bajarilishi mumkin. Bunda o’quvchilar berilgan so’zlarni eng, juda, sal so’zlari bilan birika oladigan va birika olmaydigan kabi guruhlarga ajratadilar.

Topshiriqlar bajarilgach, o’qituvchi o’quvchilarga “Bilib oling” rukni ostidagi matnni mustaqil o’qib chiqishni topshiradi. So’ng quyidagi savol­lar asosida imiammo qo’yadi:

1. Sifatlar daraja shakllariga ega bo’lishiga ko’ra necha turli bo’Iadi?

2.Asliy sifatlarga qanday ta’rif berish mumkin?

3.Nisbiy sifatlar qanday xususiyatlari bilan asliy sifatlardan farqlanadi?

O’qituvchi o’quvchiiarning javoblarini umumlashtirish asosida asliy va nisbiy sifatlar yuzasidan nazariy bilim beradi. So’ng nazariy bilimlar mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi.

363-mashqda gaplarni ko’chirish, asliy va nisbiy sifatlarning tagiga chizish, ularni izohlash so’ralgan. O’qituvchi asliy sifatlarning sifatga xos bo’lgan shakllarda kela olishini,daraja bildirishini tushuntiradi.

Namuna sifatida kichkina sifatini kichikroq, juda kichkina, engkichik shakllarida ishlatilishi mumkinligini izohlaydi. G’ishtin sifatining esa bunday xususiyatga ega emasligi, uni juda g’ishtin deb ishlatib bo’lmasligini tushuntiradi.

364-mashqda yozuv taxtasida bajariladi. O’quvchilar ko’m-ko’k, xushbo ‘y, siyrak, chiroyli, tiniq kabi sifatlarga izoh beradilar.

Savol va topshiriqlar ustida ishlangach, 366-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

126-dars. SIFAT DARAJALARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFAT DARAJALARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatning darajalari. Oddiy, qiyosiy, orttirma, ozaytirma darajalar;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O`quvchilarga ashy sifat darajalari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifat darajalaridan foydalanib gaplar tuz oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars asliy sifatlarga oid lug’at diktant o’tkazish bilan boshlanadi.

Lug’at diktant uchun so’zlar: bahodir, nim pushti, jiqqa ho ‘I, qip-qizil, baland, hashamatli, latofatli, bus-butun, katta-katta, fawsatli, nafis, go’zal, lobar, may in.

O’quvchiiarning asliy sifatlarni qay darajada bilishlari aniqlanib baholangach, darslikdagi topshiriq bajariladi. Topshiriq sharti “Sifatlarning daraja shakllarini hosil qilib, ma’nolarini qiyoslaymiz” o’yini tarzida bajariladi. Bunda o’quvchilar tavsiya etilgan birikmalardagi aqlli, shirin, mazali kabi asliy sifatlarning -roq qo’shimchasi va juda, eng so’zlari vositasida daraja shakllarini hosil qiladilar va ularning ma’nosidagi farqlarni aniqlaydilar.

Namuna: aqlli — aqlliroq, juda aqlli kabi. Bunda aqlli belgining oddiy darajasini, aqlliroq — belgining qiyosiy darajasini, juda aqlli — Orttirma darajasini ifodalagan.

So’ng o’qituvchi “Sifat darajalari” nomli ko’rgazma asosida sifat darajalariga oid quyidagi nazariy fikrlarni tushuntiradi.

Sifatning quyidagi to’rt xil darajasi mavjud:

1) oddiy daraja; 2) qiyosiy daraja; 3) orttirma daraja; 4) ozaytirma daraja.

Asliy sifat darajalari
Oddiy daraja Qiyosiy daraja Orttirma daraja Ozaytirma clarnja
shirin shirinroq juda shirin sal shirin

So’ng mashqlar bajartiriladi.367-mashq og’zaki bajartiriladi. O’quvchilar darslikda berilgan so’zlarga izoh beradilar. Ularni asliy va nisbiy sifatlarga ajratadilar.

Masalan, kuchli-kuchliroq, eng kuchli —asliy sifat; uchqunli — nisbiy, chunki u daraja shakllariga ega bo’la olmaydi

368-mashqqa ko’ra matnni o’qib, tagiga chizilgan sifatlarni aniqlab, ularga izoh beriladi.

Namuna: Beruniy uchlarijingalak (oddiy darajada), qalin (oddiy darajada) moshguruch soqolini tutamlaganicha o ‘yga toldi.

369-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar matnni o’qiydilar, sifatlarni aniqlab, ularga -roq qo’shimchasini, juda, eng, g’oyatda so’zlarini qo’shadilar, ularning gap ma’nosiga qanday ta’sir etayotganini aniqlaydilar.

Masalan, Bobur temuriylar sulolasining so ‘nggi yirik vakili edi. Bu gap ichida ikkita sifat bor: 1) so’nggi; 2) yirik. So’nggi sifatiga -roq va eng, juda kabi vositalarni qo’shib bo’lmaydi. Eng yirik, yirikroq deb ishlatish mumkin. Bunday hollarda belgining boshqa belgiga qiyoslash yoki belgining ortiqligi ma’nolari anglashiladi.

Savol va topshiriqlar bajarishgach 370-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

127-dars. SIFATLARNING ODDIY DARAJA SHAKLI.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING ODDIY DARAJA SHAKLI.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifat darajalari, sifatning oddiy daraja shakli;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1. O’quvchilarga sifatlarning oddiy daraja shakli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatning oddiy daraja shaklini boshqa daraja shakllaridan ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars noan’anaviy tarzda “Hikmat sabog’i” bilan boshlanadi. O’qituvchi quyidagi hikmatni ifodali o’qib beradi:

Daraxtning yetukligi uning mevasi bilan bo ‘Iganidek, insonning barcha xislatlari ham axloq bilan yakunlanadi. (Abu Nasr Forobiy)

So’ng quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1Darxtning yetukligi va uning mevasi nimaga qiyoslangan?

2Axloq deganda nimani tushunasiz?

3Abu Nasr Forobiy mazkur hikmatda nima demoqchi?

4Siz hikmatdan qanday xulosa chiqardingiz?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish, axloq so’zining ma’no xususiyatlarini tushuntirish, inson hayotida axloqning o’rnini hayotiy dalillar asosida izohlash bilan o’quvchilarga axloqiy tarbiya beradi.

Yangi mavzuni o’rganishgaoid. Topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan birikmalar tarkibidagi sifatlarni topib, daraja shakllarini aniqlaydilar.

Namuna: katta bino. Mazkur birikmada qo’llangan katta sifati oddiy darajada.

O’qituvchi o’quvchilarni yangi mavzuni o’zlashtirishga tayyorlash uchun quyidagicha muammo qo’yadi:

1 Sifat darajalari necha turli bo’ladi?

2Sifatlarning orttirma, qiyosiy, ozaytirma shakllari uchun asos bo’lgan sifat shakli nima deb ataladi?

Muammolarni hal qilishga ko’maklashish uchun quyidagi ko’rgazma ularga tavsiya etilishi ham mumkin:Sifat darajalarining shakllanishi

qora — qoraroq — qop-qora — qoramtir

katta — kattaroq — juda katta

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini quyidagi tarzda umumlashtiradi: Belgining odatdagi me’yorda ekanligini biidiruvchi va boshqa darajasi uchun asos bo’lib xizmat qiluvchi shakli oddiy daraja shakli deyiladi. Masalan, oq, qora, katta, baland kabi.

Nazariy bilimlar mashqlar bajarish asosida mustahkamlanadi.

370-mashq og’zaki bajariladi. Oddiy darajadagi sifatlarni aniqlab, ularga izoh beriladi.

Namuna: chuqur, oq — oddiy darajada. Sababi ular narsaning odatdagi belgisini bildiryapti.

372-mashqda oddiy darajadagi sifatlarni topib, ular ishtirokida gaplar tuziladi.

Namuna: Ulkan xirmonlar bunyod etish niyatidaman.

373-mashq yozma bajartiriladi. Oddiy darajadagi sifatlar aniqlanib, tagiga chiziladi va izohlanadi.

So’ng savol va topshiriqlar ustida ishlanadi. So’ngra 374-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

128-dars. SIFATLARNING ORTTIRMA DARAJA SHAKLI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu:

SIFATLARNING ORTTIRMA DARAJA SHAKLI

Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatlarning orttirma daraja shakli, orttirma daraja shaklini hosil qiluvchi vositalar;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga sifatlarning orttirma daraja shakli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatning orttirma daraja shakli haqida ma’lumotlarga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’tilgan mavzu va uy vazifasi baholangach, yangi mavzuga oid top-shiriq bajariladi. Topshiriq shartiga ko’ra o’qituvchi o’quvchilarga katta, keng, qiziq, uzun, qisqa so’zlari oldidan eng, juda, g’oyat so’zlarini qo’shib, daraja shakllari hosil qilishni va ularning ma’nosida yuz bergan o’zgarishlarni izohlashni topshiradi.

Namuna: juda qiziq — sifatning orttirma daraja shakli, oddiy clarajadagi qiziq sifatiga juda so’zini qo’shish bilan hosil qilingan, belgining miqdoriy ortiqligini bildiradi.

So’ng o’quvchilarga “Bilib oling”, “Esda saqlang” ruknlari ostidagi matnlarni mustaqil o’qish topshiriladi. Mustaqil mutolaa tugagach, quyi­dagi savollar asosida suhbat uyushtiriladi:

1 Sifatlarning orttirma daraja shakli deb nimaga aytiladi?

2 Sifatning orttirma daraja shakli qanday yo’llar bilan hosil qilinadi? O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosida yangimavzuni tushuntiradi.

Sifatning orttirma daraja shakli quyidagi yo’llar bilan hosil bo’Iadi:

1)oddiy daraja shaklidagi sifat oldidan eng, g’oyat,juda, nihoyatda, bag’oyat so’zlari qo’siladi: qiz.il, juda qizil, to’q qizil kabi;

2) oddiy daraja shaklidagi sifatning birinchi bo’g’ini fonetik o’zgarishi bilan takrorlanadi: bus-butun, kap-katta.

So’ng mavzu mashqlar asosida mustahkamlanadi.

363-mashq yozma bajartiriladi. O’quvchilar orttirma darajadagi sifatlarni topib, ularning hosil bo’lishini tushuntiradilar. Masalan, Hamma yoq top-toza. Bu gapda orttirma darajadagi sifat top-toza- Birinchi bo’g’inni takrorlash yo’li bilan hosil bo’lyapti.

364-365-mashqlarda eng chiroyli, eng olis, eng bebaho, g’oyat murakkab, juda mazali sifatlariga izoh beriladi.

Darslikdagi savol va topshiriqlar bajarilgach, 366-mashq uyga vazifa qilib beriladi.

129-dars. MAVZU: SIFATLARNING QIYOSIY DARAJA SHAKLI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING QIYOSIY DARAJA SHAKLI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Belgining me’yordan biroz kam ekanligini ifodalash, qiyosiy daraja, uning -roq qo’shimchasi bilan yasalishi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga sifat darajalari haqida tushuncha berish, boshqa daraja shakllaridan farqlash;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatlarning qiyosiy darajasini mustaqil ravishda yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Saylanma diktant.

1. Belgining kam yoki ko’pligini ifodalagan sifatlarni yozib oling.

«… .dan … .roq» o’yini.

Yangi mavzuni o’rganish quyida berilgan sifat so’zlarni qiyoslab ma’nosini izohlash mashqi bilan boshlanadi.Mazali-mazaliroq. Kalta-kaltaroq. Hashamatli- hashamatliroq. Baland – balandroq.

Bilib oling.Belgining me’yordan biroz kam ekanligini qiyosan ifodalaydigan sifat shakli qiyosiy daraja shakli deyiladi. Qiyosiy daraja shakli -roq qo ‘shimchasi yordamida yasaladi. 108

379-mashq. Qiyosiy darajadagi sifatlarni aniqlash.

1-guruh. Qaysi so’zda -roq qo’shimchasida fonetik o’zgarish bo’lganligini izohlaydi.

2-guruh. Ko’chrna ma’noda kelgan so’z birikmasini aniqlaydi.

3-guruh. Tabiat go’zalligi ulug’langan gapni topib, ma’nosini sharhlaydi.

Kim ko’p topadi? o’yinida yaxshi va yomon xulqlarni sanash va -roq qo’shimchasiniqo’shish mashqi o’tkaziladi.368- mashq. Kim chiroyli va bexato yozadi?

Ajratib ko’rsatilgan so’zlarga -roq qo’shimchasini qo’shing, so’z ma’nosiga qanday ta’sir qilishini aniqlang.

Ziyrak, yaxshi, go’zal, ajoyib, shalpangquloq, jajji, chuqur, xayolchan, sirli, sehrli.

Guruhlar musobaqasi:

1-guruh rang-tus sifatlarini,

2-guruh maza-ta’m sifatlarini,

3-guruh hajm-o’lchov sifatlarini qiyosiy daraja shaklida qo’llab, so’zlar aytishadi.

Quyidagi so’zlar qaysi xususiyatiga ko’ra ikki guruhga ajratilgan?

Yaxshi Siyosiy

Chiroyli Madaniy

Katta Qishki

Hashamatli Do’ppili

Sho’r Ko’chma

Shirin Devsifat

Qiziqarli Insoniy

O’zimiz ijod qilamiz mashqi.

1-guruhga tarixga oid;

2-guruhga geografiyaga oid;

3-guruhga botanikaga oid matn tuzish, matnda sifatning qiyosiy daraja shakllarini qo’llash topshirig’i beriladi.

Topshiriq o’quvchilar tomonidan bajarilgach darsga xulosa yasaladi va uyga vazifa beriladi.

Uyga vazifa: 382-mashq. «So’z ko’rki – maqol» mavzusida matn tuzish.

130-dars. SIFATNING OZAYTIRMA SHAKLI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATNING OZAYTIRMA SHAKLI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatning ozaytirma darajasi,ozaytirma darajani hosil qiluvchi vositalar, sal, picha, biroz so’zlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1O’quvchilarga sifatning ozaytirma shakli haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 16-sinf ona tili darsligi.

2 Tarqatma materiallar.

3 Rag’bat kartochkalari

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatning ozaytirma darajasidan foydalanib gaplar tuza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi. O’qituvchi 1-, 2-topshiriqlar yuzasidan quyidagicha muammolar qo’yadi:

1.Quyidagi juftliklar qanday shakliy va ma’noviy farqlarga ega? juda shirin — sal shirin, juda sovuq — sal sovuq

2. Sifatning ozaytirma shakli qanday hosil qilinadi?

3.Ozaytirma shakldagi sifatlar qanday ma’noni ifodalaydi? O’quvchilar muammolarni hal qilish asosida yangi mavzuga oid

fikrlarni o’zlashtirishga yo’naltiriladi. So’ng o’qituvchi yangi mavzu yuzasidan quyidagilarni tushuntiradi:

Belgining me’yordan kam ekanligini bildiruvchi shakl sifatning ozaytirma shakli hisoblanadi. Oddiy daraja shakli oldiga sal, bir oz, ba’zan picha, xiyla, nim so’zlarini qo’shish orqali hosil qilinadi.

So’ng “Kim ko’p sifatning ozaytirma shaklini hosil qila oladi?” o’yini asosida mavzu mustahkamlanadi. O’yin shartiga ko’ra o’quvchilar turli ko’rinishlarda sifatning ozaytirma shakllarini hosil qilish yuzasidan bahslashishadi.

N a m u n a: sal katta, xiyla baland, nim pushti, kabi.

Mustahkamlash mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi.

131-dars MAVZU: SIFATLARNING MA’NO GURUHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING MA’NO GURUHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatlarning belgini ifodalashi, uning ma’no guruhlari: xususiyat, rang-tus, ma’za- ta’m, hajm-o’lchov, hid, makon-zamon sifatlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: sifatlarning ma’no guruhlari haqida ma’lumot berish, tushuncha hosil qilish

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhabbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik, ko’rsatmalar (rasmli, chizmali), tarqatmalar

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatning ma’no guruhlari haqida umumiy ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollarga javob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’quvchilarning oldingi mavzular yuzasidan olgan bilimlari o’zbek va ingliz tilida sinovdan o’tkaziladi. Bunda «Assessment» metodi, ya’ni o’z-o’zini taqdimot qilish, ma’lum bir sinovdan o’tish. Oquvchilarning bir vaqtning o’zida bilimlari, savodxonligi, fikrlash qobiliyati sinovdan o’tkaziladi. O’qituvchi ushbu jadval asosida o’zbek va ingliz tilida topshiriqlarni beradi.

Test.(ingliz tilida) 1.

2.

Muammoli vaziyat
Simptom Oddiy daraja-Qiyosiy daraja-Orttirma daraja- Amaliy ko’nikma (ingliz tilida) Read + o ‘qish Respest + hurmatli Cloud +bulutli Rain + yomg’ir

Dastavval o’qituvchi ingliz tilida test savollarini ogzaki o’qiydi. O’quvchilar to’g’ri javobni daftarlariga yoki A-4 bichim qog’ozga chizilgan kataklarga belgilaydilar.

1-test.

Choose the right adjectives – (Sifatni toping?)

1. Our house is … (Bizning uyimiz…)

(A) big (katta) B) more big (juda katta) C) biggest (kattaroq)

2. History is …than Math. (Tarix…..matematikadan)

A) interests (qiziqarli) B) most interesting (juda qiziqarli) (C) more interesting (qiziqarliroq)

3. Nil is .. .river in the world (Nil dunyodagi…….daryo)

A) long (uzun) B) the longest (uzunroq) C) most long (eng uzun)

2-muammoli vaziyat. O’qituvchi quyidagi savol bilan o’quvchilarga murojaat qiladi:

«Yasama sifatlar doimo nisbiy sifatlar bo’lib keladi, asliy sifat bo’la olmaydi» deyilsa, siz bu muammoni qanday hal qilasiz? (o’quvchi o’z fikrini jadvalga yozadi)

3-simptom. Sifat darajalari o’rtasidagi farqni ko’rsatib turuvchi belgilar nimalardan iborat? O’quvchilar har bir sifat darajasiga xos bo’lgan belgilarni katakda belgilangan joyga yozishlari kerak bo’ladi.

4-amaliy ko’nikma. O’qituvchi o’quvchilarning ham ona tilidan, ham ingliz tilidan egallagan ko’nikma va malakalarini quyidagi topshiriqni berish orqali aniqlaydi: Katakda berilgan so’zlardan sifat darajalarini hosil qiling (o’quvchilar quyidagicha yozadilar. Ingliz tilidan biroz qiynalgan o’quvchilar o’zbek tilida hosil qilib, undan so’ng ingliz tiliga o’girishlari mumkin). Javob quyidagicha bo’lishi mumkin:

Read (o’qimoq)+ able = readable (o’qimishli)

Respect (hurmat) + able = respectable (hurmatli)

Cloud (burnt) + y = cloudy (bulutli)

Rain (yomg’ir) + y = rainy (yomg’irli)

O’quvchilar Assessment javoblarini yozib bo’lishgach, o’qituvchi to’g’ri javoblarai o’qiydi va o’quvchi o’zi to’g’ri yoki noto’g’ri bajarganligini belgilab boradi va o’z-o’zini baholaydi.

Uyga berilgan topshiriq (389-mashq) o’quvchilarga o’qitiladi.

O’quvchilar tomonidan tuzib kelingan matndan sifat so’z turkumining ozaytirma shakli aniqlanadi va o’quvchilar javobi baholanadi.

Yangi dars yuzasidan tushuncha hosil qilish.

1-topshiriq. Ingliz tilida suratdagi belgini bildiruvchi so’zlar quyidagi savollar asosida aniqlanadi va 1-ilovadagi jadvalga joylashtiriladi:

1 Suratdagi qizaloqning barmoqlari qaysi ranglarga bo’yalgan?

2 Qizchaning ko’zlari va yuzini tasvirlang?

4 Gullarning qanday turlarini bilasiz?

5 Qaysi gullarni yaxshi ko’rasiz?

Описание: C:\Program Files\Microsoft Office\MEDIA\CAGCAT10\j0284916.jpg

Xususiyat bildiruvchi sifatlar Rang bildiruvchi sifatlar Hajm-o’lchov bildiruvchi sifatlar Hid bildiruvchi sifatlar Makon-zamon bildiruvchi sifatlar
good-yaxshi qizil – red big – katta pleasant -yoqimli mornings light -tonggi

2-topshiriq.

Jadvalda berilgan sifatlar qanday so’roqqa javob bo’lishini aniqlang.

O’quvchilar yuqoridagi topshiriqlarni bajarganlaridan so’ng o’qituvchi savol bilan murojaat qiladi.

1. Sifatlar qanday belgini ifodalashiga ko’ra ma’lum turlarga bo’linar ekan. Ular qaysilar?

Mustahkamlash: «Zinama-zina» metodi asosida yangi bilimlar yuzasidan ko’nikma hosil qilish: so’zlar ingliz tilida beriladi, tushunchalar o’zbek tilida yozib boriladi (albatta, o’quvchining ingliz tilidagi so’zlarning ma’nosini to’liq tushunishda yordam kerak bo’lib turadi).

O’quvchi mana shunday qiyosiy tahlillar yordamida ona tilidan qoidalarni xotirada uzoq saqlaydi, ingliz tilini puxta egallaydi).

t-r Kichik mavzular Tushunchalar (o’quvchining javobl&ri)
1. Yashil -green Ranq-tus bildiruvchi sifat. Yashil ninachi. Qanday? so ‘rog ‘iga javob bo ‘ladi.
2. Shirin -sweet Maza-ta ‘m bildiruvchi sifat. Shirin olma.
3. Kichik -little, small Hajm-o ‘Ichov sifati. Kichik uy.
4.

O’qituvchi guruh a’zolarini tarqatma materialda yozilgan kichik mavzular (rasm ko’rinishida bo’lishi ham mumkin) bilan tanishishlarini va shu mavzu asosida bilganlarini flomaster yordamida qog’ozdagi bo’sh joyga yozib chiqish vazifasini beradi va vaqt belgilaydi;

Guruh a’zolari birgalikda tarqatma materialda berilgan kichik mavzuni yozma

ko’rinishida ifoda etadilar.

Tarqatma materiallar to’ldirilgach, guruh a’zolaridan biri taqdimot qiladi. Taqdimot vaqtida guruhlar tomonidan tayyorlangan material sinf taxtasiga mantiqan tagma-tag (zina shaklida) ilinadi.

O’qituvchi guruhlar tomonidan tayyorlangan materiallarga izoh berib, ularni baholaydi va mashg’ulotni yakunlaydi.

Darslik bilan ishlash: O’quvchilar tomonidan darslikdagi 386, 387-mashqlar og’zaki bajariladi. Unda berilgan matnlardan sifatlarni aniqlab, ularni ma’no guruhlarga ajratadilar.

388-mashq bajariladi. O’quvchilar uch guruhga bo’linadilar.

1-guruh rang-tus (o’zbek va ingliz tilida).

2-guruh hajm-o’lchov (ingliz va o’zbek tilida).

3-guruh maza-ta’m (ingliz tilida yozadilar, boshqa guruh o’quvchilari o’zbek tiliga o’girib gap hosil qiladilar. Tuzilgan gaplarning eng yaxshisi doskaga va daftarga yoziladi).

Dars yakunida o’quvchilar bali e’lon qilinadi va uyga vazifa beriladi.

Izoh: Darsning ikki tilda olib borilishi o’quvchilarning qiziqish doirasini kuchaytirish bilan birga grammatikaga doir nazariy bilimlarni qiyosiy tarzda o’rganishi uchun ham ahamiyatli. Buning uchun o’qituvchi qo’shimcha ravishda ingliz tilini ham mustaqil o’rganishi maqsadga muvofiqdir.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

132-dars.XUSUSIYAT, HAJM-O’LCHOV, MAKON-ZAMON SIFATLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: XUSUSIYAT, HAJM-O’LCHOV, MAKON-ZAMON SIFATLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Xususiyat sifatlari, hajm-o’lchov sifatlari, makon-zamon sifatlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga hajm-shakl, miqdor-masofa, xususiyat va shakl-zamon sifatlari yuzasidan nazariy va amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik va tarqatmalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifatning ma’no guruhlaridan foydalanib gaplar tuza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars sifatlarning ma’no turlariga oid lug’at diktant bilan boshlanadi.

Lug’at diktant uchun so’zlar: zukko, hushyor, no’noq, ezmafbq, katta, egri-bugri, qing’ir-qiyshiq, so’zamol, ko’hlik, mahzun, mahmadona, mahobatli, mahoratli, ko’hna.

Dars o’tilgan mavzularni mustahkamlash va takrorlash bilan davom ettiriladi:

So’ng o’qituvchi o’quvchilaming javoblarini umumlashtiradi hamda quyidagi savollar asosida o’quvchilarni yangi mavzuga yo’naltiradi:

1.Hajm-o’lchov, xususiyat, makon-zamon sifatlari qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

2.Hajm-o’lchov sifatlariga qanday so’zlarni kiritish mumkin? Miqdor-masofa sifatlariga-chi?

3.Xususiyat sifatlariga qanday misollar keltira olasiz?

4. Makon-zamon sifatlari deganda qanday sifatlarni tushunasiz?

O’qituvchi o’quvchilarning savollar yuzasidan bildirgan fikr-mulohazalarini umlashtirish asosida yangi mavzuga oid nazariy bilimlarni beradi.

Narsaning turli xususiyat holatlarini bildirgan sifatlar xususiyat si­fatlari, hajmi, vazni, o’lchov va shaklini bildirgan sifatlar hajm-o’lchov sifatlari, o’rin va vaqtga nisbatan belgilarini bildirgan sifatlar makon-zamon sifatlari deyiladi.

Dars mashqlar bajartirish asosida mavzuni mustahkamlash bilan davom ettiriladi.

390-mashq topshirig’iga ko’ra sifatlar qanday belgi ifodalashiga qarab ma’no guruhlariga ajratiladi.

Na muna: xususiyat sifatlari: sho`x, kamtar, g’amgin, quvnoq

391-mashqni bajartirish asosida o’quvchilarga sifatlarni to’g’ri qo’llash o’rgatiladi.

N a m u n a: — Poshsha oyimlarni ko ‘rgani keldim! dedi bahaybat qomatiga uncha mos kelmaytigan alfozda muloyim jilmayib. (O’.Hoshimov)

392-mashq og’zaki bajarilgach o’tilgan mavzu darslikda berilgan savol va topshiriqlar asosida mustahkamlanadi.

So’ng 393-mashqqa ko’ra o’quvchilar o’z qishlog’i (mahallasi)ni ta`riflash va unda xususiyat, hajm-o’lchov, makon-zamon sifatlaridan foydalanish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

133-dars. RANG-TUS, MAZA-TAM VA HID SIFATLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: RANG-TUS, MAZA-TAM VA HID SIFATLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Rang-tus sifatlari, maza-ta’m sifatlari, hid sifatlari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga rang-tus, maza-tam va hid sifatlari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi.

2. Ranglarga oid tasviriy san’at asarlari, ko’rgazmalar. Darsda tasviriy san’at fani bilan aloqa qilinadi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-rang-tus va maza-ta’m sifatlaridan foydalanib gaplar tuza oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, o’tilgan mavzu va uy vazifasi baholanadi. So’ng o’qituvchi yangi mavzu yuzasidan quyidagi savollar asosida nmuammo qo’yadi:

1 Rang-tus, maza-ta’m va hid bildiruvchi sifatlar qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

2 Bunday sifatlar ko’proq qaysi so’z turkumiga oid so’zlarga bog’lanadi?

O’quvchilar mazkur muammoli savollar asosida yangi mavzuni iniislaqil o’rganishga yo’naltiriladi. O’qituvchi o’quvchilarning javoblarni umumlashtirish asosida mavzuga doir quyidagi bilimlarni beradi:

Narsalarning rang-tusini bildirgan sifatlar rang-tus sifatlari, maza-ta`mini bildirgan sifatlar maza-ta`m sifatlari, hidini bildirgan sifatlar hid bildiruvchi sifatlar deyiladi.

Masalan, oq, jigarrang, mazali, totli, xushbo’y kabi.

394-mashqda o’quvchilarning maza-tam sifatlariga doir bilimlari mustahkamlanadi va boyitiladi.

N a m u n a: Chumchuqlar ham nima shirin, nima achchiqligini bilsa kerak.(S. Mardiyev) shirin, achchiq — maza-tam sifatlar.

395-mashq shartiga ko’ra, rang-tus sifatlari aniqlanadi.

So’ng darslikda berilgan savol va topshiriqlar asosida mavzu yuzasidan o’rganilganlar mustahkamlanadi hamda 396-mashqda berilgan so’zlar ishtirokida gaplar tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

134-dars.MAVZU: SIFATLARNING OTLASHUVI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SIFATLARNING OTLASHUVI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifatlarning otlashuvi, uning egalik, kelishik, ko’plik qo’shimchalari bilan o’zgarishi, sintaktik vazifasi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Sifat so’z turkumi yuzasidan o’zlashtirgan bilim, ko’nikmalarini mustahkamlash, sifatlarning otlashuvi yuzasidan bilim berish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim, guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Tabiat manzarasiga oid rasmlar, tarqatma didaktik materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-matndagi otlashgan sifatlarni farqlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

I. Mustaqil ish. O’quvchilar qatra yozishga jalb qilinadi. Bunda mazmunan bir-biriga yaqin bo’lmagan 3-4 so’z berilib, ular ishtirokida bog’lanishli matn tuzish topshirig’i beriladi.

Masalan: Quyosh, buloq, bolalar.

Yozning issiq kunlari. Quyosh nuri havoni tandirdek qizdirmoqda. Yozgi oromgohda dam olayotgan bolalar tog’ yonbag’ridagi buloq suvidan to ‘yib-to ‘yib ichdilar.

V.Yangi mavzu bayoni.

O’quvchilar «Fe’l» so’z turkumini o’rganish jarayonida ham mazkur so’z turkumining otlashuv hodisasi bilan tanishgan edilar. Ushbu tushunchalar takrorlangan holda sifatlaming otlashuvi hodisasi bilan bog’lanadi.

Induktiv ta’lim usuli asosida amaliyotdan nazariyaga qarab borilar ekan, mavzu bo’yicha berilgan 1- va 2-topshiriqni bajarish davomida sifat turkumiga oid so’zlaming ba’zilari nutqda otlar kabi qo’llanib shaxs yoki narsani bildirib kelishini, sifatlaming otlashuvi hodisasi aksariyat hollarda maqollarda uchrashini bilib oladilar.

Mavzu bo’yicha berilgan har ikkala topshiriq bajarilgandan so’ng (og’zaki) «Bilib oling»da berilgan nazariy ma’lumot bilan tanishib xulosa chiqaradilar.

Sinf o’quvchilari to’rt guruhga bo’linib, 397-mashqda berilgan tayanch so’zlar ishtirokida gap tuzish musobaqasi o’tkaziladi. Sifatlar gapda otlashib kelishi ta’kidlanadi.

N a m u n a: 1. Kattaga hurmatda, kichikka izzatda bo’l. 2. Donolarning har bir so’zi ibrat.

Mustahkamlash. Kartochkalar bilan ishlash. N a m u n a:

1.Bebaho, cheksiz, kattalar, g’oliblar sifatlarini qatnashtirib gap tuzing. Sifatlaming yasalishi va ma’nosini izohlang.

2.Orttirma darajadagi sifatlarga 4 ta misol tanlang va ulami qatnashtirib gap tuzing.

3.Nuqtalar o’miga mos keladigan sifatlami tanlab qo’ying.

.. .kuz osmonida … ipakdan ham … mezonlar uchadi. Samarqand bog’larida…. dona anorlar yetilgan, … uzumlar va …olmalaming … ….lari qolgan payt (tiniq, oq, nafis, katta, sohi bi, naqsh, eng shirin).

4. Quyidagi sifatlami yasalishi va daraja shakliga ko’ra tahlil qiling.

Zehnli, chaqqon, ko ‘m-ko % zim-ziyo, bebaho, foydali, kichiklar. Ifodali o’qish daqiqasi.

Davlat ta’lim standard talablaridan biri o’quvchilarda o’qish texnikasi, qiroat mahoratini shakllantirishdan iborat. Shunga ko’ra onatili darslarida bu vazifani izchillik bilan uzviy va uzluksiz shakllantirib borish nazarda tutiladi. Ifodali o’qish daqiqasini bahru-bayt, she’rxonlik, badiiy parchalarni o’qish kabi shakllarda tashkil etish murnkin.

Grammatik o’yin.

«Tarkibini o’rganamiz» o’yini.

Bu o’yinda sifatlar majmuasi doskaga yoziladi va o’quvchilardan ularni morfemalarga ajratish talab etiladi: xushovoz, sofdil, havorang, tezpishar, olachipor, xalqaro, sheryurak, tinchliksevar, xushmuomala, zangori, bir so’zli, rahmdil, shifobaxsh, erksevar. Sifatlaming yasalishini, sifatlaming tarkibini ongli o’zlashtirgan o’quvchilar to’g’ri aniqlashadi va to’g’ri yozish malakalarini mustahkamlay oladi. Bu topshiriq musobaqa tarzida o’tkazilsa o’yin xarakteriga ega bo’ladi.

O’quvchilaming mavzuni o’zlashtirganlik darajasi test asosida aniqlanadi.

1. Qaysi qatordagi gapda otlashgan sifat qo’llangan? A. Har birimiz bittadan kitob oldik.

B. Qushlar kuylaydi, ariqlarda suvlar kuylaydi.S. Botirlar, qani olg’a.

D. O’zbekiston – Vatanim manim.

2. Faqat otlashgan sifatlar berilgan qatomi aniqlang. A. Gavdali, yoqimli, pastroq.

V. A’lochilar, bilimdonlar, keksalar. S. Yassi, aylanma, dumaloq. D. Devoriy, tong, shaxsiy.

3.Quyidagi otlashgan sifatlami qatnashtirib so’z birikmalari tuzing.

A’lochilar, g’oliblar, bilimdonlar, zukkolar, keksalar.

N a m u n a: Zukkolar musobaqasi.

Dars yakunlanib, tarkibida otlashib kelgan sifatlar bo’lgan hikmatli so’z, maqol va matallardan namunalar yozib kelish uyga vazifa qilib topshiriladi.

N a m u n a: Ishsevarni elsevar. Erinchoqning qo’li yetmas, qo’li yetsa ham ishi bitmas. Yalqov asli qush bo’lmas, qush bo’lsa ham ucha olmas. Tekinxo’rga shafqatyo’q. Egrining soyasi ham egri. Aslning xatosi bo’lmas, yomonning oshnasi bo’lmas. Achchiqni achchiq kesar. Bir so ‘zning yuzi yoriq. Yomonga bosh bo ‘Iguncha yaxshiga yo ‘Idosh bo’l. Ezgulikning kechiyo’q. Aql ulug’likka, aqlsizlik esa tubanlikka yetaklaydi. Keksalarning xizmatiga bog’la bel, ko’rsang o’zingdan kichikni rahm qil. Hamtavoze’li bo’lib, ham boadab, yaxshilarning suhbatini qilgil talab. Mardlarning ishlarini andesha qil, to tiriksan yaxshi ishni pesha qil.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

135-dars.MUSTAHKAMLASH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUSTAHKAMLASH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Sifat so’z turkumi, asliy va nisbiy sifatlar, sifatlarning ma’noviy guruhlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Oquvchilarning sifat so’z turkumi bo’yicha olgan bilimlarini mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik, tarqatmalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sifat mavzusiga oid bilimlarini mustahkamlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars boshlangach, o’qituvchi “Mening fazilatlarim” nomli muloqot o’yinini o’tkazadi. Bunda o’quvchilar navbat bilan o’zidagi biror fazilat, xislatlarni aytadilar. Masalan, vazminlik, sabrlilik, hazilkashlik, kabilar.

O’qituvchi o’quvchi o’rtasidagi raunosabatni yaqinlashtiruvchi bu o’yin yakunlangach, darslikdagi topshiriqlar bajariladi.

Topshiriqlarni bajarishda “Sifatlar shahriga sayohat” usulidan foy-dalaniladi. (Har bir topshiriq shartli ravishda bekatlar deb olinadi). Bu o’rinda o’qituvchi darsga shior tanlashi mumkin. Masalan, Boshi bilan sho’ng’ib kirmasa har dam, suv ostidan durni toparmi odam? (Jomiy) Dars so’ngida mazkur shior asosida axloqiy tarbiya beriladi.

Shundan so’ng “Sifatlarning tuzilishiga ko’ra turlari” bekatida to’xtab, 1-topshiriq bajariladi. O’quvchilar “Sifatlarni topib, jadvalga joylaymiz” o’yini asosida matndan sifatlarni topib, jadvalni to’ldiradilar.

Namuna:

Sodda tub sifatlar Qo’shma sifatlar
qari jigarrang

So’ng“Sifatlarning daraja shakllari” bekatiga o’tiladiva 2-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar ozaytirma va kuchaytirma sifatlardan foydalanib, bahor tasviriga oid matn tuzadilar.

3-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar gaplardagi sifatlarni topib, ularni izohlaydilar.

Navbatdagi bekatda (4-topshiriq) o’quvchilar oddiy, qiyosiy, orttirma darajadagi sifatlarga misollar keltiradilar va gaplar tuzadilar.

Namuna: Biram chiroyli, biram yoqimli shamol esadi. (Said Ahmad) Chiroyli — sifat, oddiy darajada; chiroyliroq — qiyosiy darajada; chip-chiroyli — orttirma darajada.

5-topshiriq asosida “Topqirlar” musobaqasi o’tkaziladi. Bunda o’quvchilar darslikda berilgan so’zlarga eng ko’p sifat topish bo’yicha bellashadilar.

Namuna: bog’, go ‘zal, katta, kichik, mevali, manzarali kabi.

“Sifat” shahriga yetib kelguncha boigan bekatlardagi topshiriqlarni bajarishda faol ishtirok etgan o’quvchilar rag’batlantiriladi va darslikdagi 6-topshiriqqa ko’ra “Osmoniniiz hamisha beg’ubor bo`lsin” mavzusida matntuzishva unda qo’llangan sifatlarning ma’no guruhlarini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

136-137-darslar. BAYON VA UNING TAHLILI

Darsning maqsadi:

1. O’quvchilarning sifat, sifatlarning yasalishi, sifatlarning tuzilishiga ko’ra turlari yuzasidan olgan nazariy bilimlarini sinash va baholash.

2.O’quvchilarga salomatlik gigiyenasiga oid tarbiya berish.

3.O’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini oshirish. Darsning metodi: suhbat va yozma nazorat. Darsning jihozi: bayon matni.

Darsning borishi:

1. O’quvchilarni bayon matni bilan tanishtirish. 2. Bayon matni yu/asidan suhbat o’tkazish.

3. Izohtalab so’zlarni izohlash va yozib berish. 4. Bayonni yozdirish.

134-darsda o’qituvchi o’quvchilarni bayon matni bilan tanishtiradi va matn asosida suhbat o’tkazadi, reja tuzdiradi.

135-darsda bayon yozdiriladi.

DARMON MEVA

O’rik qadim-qadimdan xushxo ‘r, to’yimli, shu bilan birga, shifobaxsh ne’mat sifatida ma` lum va mashhur. Xalq tibbiyotida o ‘rik mevalari kfshiga darmon bag’ishlovchi, a’zolami mustahkamlovchi sifatida tavsiya etiladi. 0 ‘rik mevasi, jumladan, turshak va bargak kamqon bemorlar uchun juda foydali. Chunki o ‘rik tarkibi temir moddasiga boy.

O ‘rik tarkibida, shuningdek, qand, organik kislotalar, pektin moddasi, qatron, temir, mis, kalsiy, magniy elementlari, bir talay darmon dorilar mavjud.

Keksalar turshak damlamasini xush ko ‘radilar. Darhaqiqat, uning tarkibida mavjud bo`luvchi ilvil moddalar oshqozon-ichak faoliyatini me ‘yorida tutib turishi bilan birga, tetiklashtiruvchi xususiyatga ham ega.

Professor Arslonbek Oltmishevning ma ‘lumotlariga qaraganda, o ‘rik tarkibidagi A vitamini o’zining salmog’I bo ‘yicha tuxum sarig’i, shuningdek, ismaloq bilan raqobat qila oladi. Olim bu ne ‘matni bolalarga muntazam berib turishni tavsiya qiladi. Uning ta ‘kidlashicha, o ‘rik bo/alar o ‘sishini uyg ‘unlashtirishi bilan birga ularning salomatligini mustahkamlashga yordam beradi.

Xalq tabobatida o ‘rik mag ‘izi ham davo hisoblanadi. Jumladan, yurak og’riganda, xafaqon kasalligida o ‘rik mag’zidan choy damlab ichish tavsiya etiladi.

O ‘rikning bir qator xususiyatlari ilmiy tabobat tomonidan allaqachonlar tan olingan, yurak-qon tomir a ‘zolari kasalliklari bilan og’rigan bemorlarga tavsiya etiladi. O’rik mag’izi boshqa dorivor o’simlik namunalari bilan aziyatli buyrak xastaligi (nefrit)ni davolashda foydalaniladi. Mag’izidan olinadigan moy xosiyati o’zgacha. Uning tarkibida noyob hisoblanuvchi vitamin V15 (pangamat kislota) bor. Mazkur omil organ’17ming modda almashinuvini maromlashtiradi Bu vitamin fermentlar yordamida ro ‘y beradigan oksidlanish jarayonida ishtirok etadi, odam tanasining kislorod tanqisligiga nisbatan chidamini oshiradi. Chuchuk mag’zini iste’mol qilish kishi salomatligini mustahkamlaydi.

0’rik daraxtining po ‘stlog’idan ajratiladigan yelim o ‘rab oluvchi omil sifatida hamda moyli emulsiyalarni tayyorlashda ishlatiladi. Ushifobaxshlik borasida “arabyelimi”bilan raqobat qila oladi. O’lkamizda serxislat o’rik navlaridan “Ahrori”, “Mirsanjali”, “Xurmoyi”, “Subhoni”, “Isfarak” “Ko’rsodiq” kabilarni yetishtirib, salomatlikni mustahkamlash mumkin. (M.Nabiyev)

Topshiriqlar:

Quyidagi reja asosida matnga yaqinlashtirilgan bayon yozing:

1. O’rikning foydasi va o’rik tarkibidagi moddalar.

2.O’rikning keksalar va bolalar uchun ahamiyati.

3.O’rik mag’izining foydasi.

4.O’rik tarkibidagi vitamin V15 ning ahamiyati.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo’ziyev

138-dars.Test.

Darsning maqsadi:

a) ta`limiy maqsad – o’quvchilar bilimini sinash;

b) tarbiyaviy maqsad – o’quvchilarni fikrlashga o’rgatish;

d) rivojlantiruvchi maqsad – grammatik tushunchalarni anglash tuyg’usini rivojlantirish.

Darsning jihozi: test materiallari.

Darsning rejasi:

1.Test materiallarini tarqatish.

2. Test yechish.

Test ustida ishlash darslarida daftarga quyidagi jadval chizdiriladi.

O’qituvchi o’tilganlarni mustahkamlash va o’quvchilarning bili­mini nazorat qilish uchun har bir yirik mavzular o’tilganidan so’ng lestlar ustida ishlash darsini uyushtiradi.

Bu darsni uyushtirishda o’quvchi darslikning oxirida berilgan test savollarini namuna sifatida qabul qiladi. U boshqa testlardan ham foydalanishi mumkin.

Testlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Javob
ball

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

139-dars. SON

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SON
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Son so’z turkumi, sonning ma’no turlari, bitta, o’ntadan, uchtacha;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga son so’z turkumi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik, tarqatmalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-son haqida umumiy ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mavzuni o’rgatishda matematika, geografiya va adabiyot fanlari bilan hamkorlik qilinadi.

Darsning tashkiliy qismi tugagach, o’qituvchi o’quvchilarni quyidagi vi yo`naltiruvchisavollar asosida yangi mavzuni o’zlashtirishga tayyorlaydi:

1 Qanday sonlarni bilasiz? Sonlar qanday shakllarda yoziladi?

2 Sonlar qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

Savollarga o’quvchilar o’zlari bilgancha javob beradilar, ularning arab,rim raqamlari yoki harflar bilan yozilishini aytadilar. Sonlarning so`roqlarini aniqlaydilar.

N a m u n a: necha? qancha?

a) so’z bilan: bir, ikki, uch, yuzta kabi;

b)arab raqamlari bilan: 1, 2, 4, 10 kabi; v) rim raqamlari bilan: I, II, V, X kabi.

So’ng mavzuga oid topshiriqlarga ko’ra, o’quvchilarga sonlar asosida birikmalar tuzdiriladi va sonlarning so’roqlari aniqlanadi: nechta?necha? qancha?

N a m u n a: uchta O ‘quvchi, 0 ‘n chaqirim, bir kilogramm go ‘sht kabi.

O’qituvchi shundan keyin sonlar qatnashgan “Maqollar aytish bahli”ni o’tkazadi. Mazkur o’yinga ko’ra sinf o’quvchilari ikki guruhga bo`linib musobaqalashadilar. Sonlarning qanday so’roqlarga javob bo’lishini aniqlaydilar.

N a m u n a: necha? necha?

“Topqirlar” guruhi: Besh qo’l barobar emas. Bir kun tuz ichgan joyga qirq kun-salom. (Maqol)

O`qituvchi o’quvchilarga maqollar asosida axloqiy tarbiya ham beradi. So’ng yangi mavzuga oid asosiy nazariy fikrlarni o’quvchilarga uqtirish Hi him (|iiyidagi savollar bilan murojaat qiladi:

I. Sonlar qanday ma’noni anglatyapti?

2. Sonlar qanday so’roqqa javob bo’ladi?

So’ng o’quvchilarning fikrini to’ldirib, umumlashtirib, quyidagilarni bayon etadi: Narsalarning son — sanog’ini va tartibini bildirib, qancha? neha? nechanchi? so’roqlariga javob boiadigan so’zlar son deyiladi.

Choy haqidagi 401-mashq topshirig’iga ko’ra matndagi sonlar o`zi bog`langan so’zlar bilan birga ko’chiriladi va qanday so’roqqa javob bo’lishi aniqlanadi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

140-dars MAVZU: SANOQ SON

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: SANOQ SON
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Son-sanoqni bildiruvchi sonlar, sanoq sonlarning yozilishi.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Sanoq sonlar va ularning imlosi yuzasidan tushuncha berish;

– milliy qadriyatlar rahida tarbiyalash;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Ona tili darsligi, ko’rsatmali materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-sanoq sonni kerakli o’rinlarda qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

O’qituvchi tomonidan: Raqamlar tilga kirishi mumkinmi? degan savol tashlanadi. «Raqamlar tilga kirganda»o’yini asosida o’quvchilarning javoblari tinglanadi. Doskaga yoki vatman qog’ozga tarixiy sanalar, buyuk allomalar, mutafakkirlar hayoti va ijodi bilan bog’liq sanalar oldindan yozib qo’yiladi. O’quvchilar sanalarni kuzatib, fikrlab, u bilan bog’liq voqea-hodisalarni aytib berishlari kerak bo’ladi. Zarurat tug’ilganda o’quvchilar bayoni o’qituvchi tomonidan to’ldirib boriladi. Bunday o’yin tarzidagi mashq birinchidan, o’rganilayotgan mavzuga bog’lanadi, ikkinchidan o’quvchilarningfikrlash doirasi, dunyoqarashi boyitilib, milliy qadriyatlar ruhini singdirish imkoniyati yaratiladi.Yangi mavzuni o’rganish: Sinf o’quvchilari ikki guruhga bo’linadilar.

1-guruhga: Birdan o’ngacha va o’n birdan to’qson to’qqizga qadar sanash. O’n birdan to’qson to’qqizga qadar bo’lgan sonlarning qanday hosil bo’lganini tushuntirish.

2-guruhga: O’nlik va yuzlik sonlarni harflar bilan yozish va yuzlik sonlarning yozilishini tushuntirish. Shu o’rinda o’quvchilar raqamlarni so’zlar bilan yozar ekanlar ayrim sonlarni ifodalovchi so’z o’rtasida undosh tovushlaming ketma-ket qo’Uanishiga, qirq to’rt so’zi oxiridagi t tovushi talaffuz qilinmasada, yozilishi shartligi haqidagi tushunchalarga e’tibor qaratiladi.

Yuzlik sonlar. Bir yuz bir, biryuz uch, bir yuz to ‘rtkabi sonlar ajratib yoziladi. Imlo qoidalariga muvofiq yozilgandan so’ng ushbu sonlarning qismlari sanoq sonlardan hosil bo’layotganligi tushuntiriladi.O’quvchilarga terma gaplardan iborat matn havola etiladi.To’nimning etaklarini yig’ishtirib, Qashqamga bir-ikki qamchi bergan edim, jonivor shataloq otib ketdi.

(Abdulla Qodiriy) 2. Uning mo’ljali besh-olti kilometr yurib qaytish edi, biroq yangi mashina, to’g’ri va ravon asfalt yo’l havasini keltirdi-yu tuman markaziga tushib chiqishga qaror berdi.

( Abdulla Qahhor) 3. To’tiniso hovlini sotib, ikki yetimni o’z qishlog’i Rafqonga olib ketdi. (Abdulla Qahhor)

Har bir o’quvchi ushbu matndan sanoq sonlarni ajratib yozib chiqadilar va mavzu yuzasidan xulosa chiqaradilar. O’quvchilarning xulosalari umumlashtiriladi.

Darsni mustahkamlash: Har bir o’quvchi sanoq sonlar qatnashgan maqol va topishmoqlar yozadilar. Namuna: Yetti o ‘Ichab, bir kes. Bir parcha patir olamga tatir. Bilagi zo V birni yiqar. bilimi zo V mingni. Biryil tut eksang, mingyil gavhar terasan.

Uyga vazifa: «Ko’chat ekib, bog’ yarating» mavzusida matn tuzish topshiriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

142-dars MAVZU: DONA SON, UNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: DONA SON, UNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Dona son, uning yasalishi, -ta qo’shimchasi, dona, bosh, tup, bog’, nafar so’zlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: – o’quvchilarga mavzu yuzasidan ma’lumot berish, dona son bo’yicha tushuncha hosil qilish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosida xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik, tarqatmalar;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-dona son haqida batafsil bilimga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism.

2.Uyga berilgan vazifani tekshirish.

3. O’tilgan mavzu yuzasidan bilimlarni sinash.

4.Yangi mavzu bayoni.

5. Mustahkamlash.

6. Darsning yakuni.

Darsning tashkiliy qismida o’quvchilarning darslik, daftar va kundaliklari nazorat qilinadi. Davomat aniqlanadi. Uyga berilgan vazifa tekshiriladi. 399-mashq. («Ko’chat ekib, bog’ yarating» mavzusida matn yaratish va matnda sanoq sonlardan foydalanish). To’g’ri bajarilgan uy vazifasi bir ball bilan baholanadi.

O’tilgan dars yuzasidan og’zaki savol-javob o’tkaziladi. Shu o’rinda «Aqliy hujum» usulidan foydalaniladi.

N a m u n a: Savol. Sanoq sonlar nimani bildiradi? Savollarga berilgan javoblar baholanadi.

Yangi mavzuning bayonida tatqiq metodidan foydalaniladi. Darslikda berilgan topshiriqlar bajariladi.

1. Topshiriq: Quyidagi sonlarga -ta qo’shimchasi hamda dona, nafar, bosh, tup, bog’ so’zlarini qo’shib so’z birikmalari hosil qilish: olti, besh, uch, o’ttiz, ellik, yetmish.

N a m u n a: olti nafar, ellikta.

Savbl: Berilgan qo’shimcha va so’zlarni sonlarga qo’shganimizda sonlar mazmunida qanday ifodani kuzatdingiz?

Yuqorida berilgan javoblar umumlashtiriladi. Bilib oling. Narsalarning miqdorini donalab ifodalaydigan sonlar dona son deyiladi. Ular -ta qo’shimchasi bilan hosil qilinadi;

• donalash ma’nosi -ta qo’shimchasidan tashqari dona so’zi bilan ham ifodalanadi;

• donalab ifodalaydigan narsalarning turini ta’kidlash uchun -ta qo’shimchasi o’rnida bosh (hayvonlar), nafar (shaxslar), tup (o ‘simliklar), litr (suyuqlik), gramm (og’irlik) kabi so’zlar ham ishlatiladi.Mustahkamlash. O’quvchilarga (har ikki o’quvchiga bitta) rasmli tarqatmalar beriladi. O’quvchilar rasmda ko’rsatilgan shaxs va narsalar asosida dona son yordamida gaplar tuzadilar. Masalan:Bir nafar sportchi bugungi kun musobaqasining g’olibi bo’ldi.

U faqat bitta to’p va bir dona o’yin tayoqchasi bilan bunday muvaffaqiyatga erishdi.

O’quvchilar rasm asosida hosil qilgan bog’lanishli matnlarini o’qib, unda dona sonning qaysi vosita yordamida hosil qilinganligiga izoh berib ketadilar.

Darslik bilan ishlash.

412-mashq. Gaplarni yozish va sonlarning yasalishini tushuntirish

414-mashq. Qavs ichidagi sonlarni kerakli shaklga solib, gaplarni ko’chirish.

Guruhlarda ishlash orqali yangi o’zlashtirilgan mavzu bo’yicha malaka hosil qilinadi.

1-guruh : «Klaster» usulida dona sonlar hosil qiladilar.

2-guruh. Piramida shaklida «Zinama-zina» usulida dona sonni kengaytirish mashqini bajaradilar. Masalan:

Dars yakunida bajarilgan topshiriqlarni o’qitish jarayonida savol va topshiriqlar ustida ishlanadi va o’quvchilar to’plagan bali e’lon qilinadi.

Uyga vazifa: 415-mashq.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

143-CHAMA SON, UNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: CHAMA SON, UNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Chama son, chama sonning yasalishi, -tacha, -larcha qo’shimchalari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga chama son va uning yasalishi bo’yicha nazariy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-chama songa oid misollarni mustaqil izlab topa oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mazkur mavzuni o’rganish darslikdagi topshiriq yuzasidan musobaqa tarzida fikr almashishdan boshlanadi.

O’quvchilar berilgan sanoq sonlarga qo’shimchalar qo’shish yuzasidan bellashadilar. Masalan: ikki ikkitacha. Ikki soniga -tacha qo’shimchasini qo’shilishi bilan chama son hosil qilindi, bu son taxminiy miqdorni bildiradi.

O’qituvchi guruhlarning topshiriq yuzasidan bildirgan fikr-mulohazalarini umumlashtiradi va tahlil qiladi. So’ng “Bilib oling”, “Esda tuting” matnlarini o’quvchilarga mustaqil o’qishni topshiradi va quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1.Chama son qanday hosil qilinadi?

2.Chama son yasovchi vositalar qaysilar?

O’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosida sanoq sonlargaoidquyidagi nazariy fikrlarini tushuntiradi: Narsalarning miqdorini f axminlab, chamalab ko’rsatadigan sonlarga chama son deyiladi. Masalan, 0 ‘ntacha daftar, o ‘nga yaqin o ‘quvchi kabi.

So’ng chama son yasovchi vositalarning har biriga misollar keltirib, ularning qo’llanishini izohlaydi.

416-mashq shartiga ko’ra gaplarda ishtirok etgan sonlarni aniqlab, ulardan chama son hosil qilinadi va o’zi birikkan so’z bilan ko’chirib yoziladi. 405-mashqda sonlar guruhlarga ajratilib, jadval to’ldiriladi.

Bunda “Kim topqir va zukko” o’yinidan foydalanish mumkin. Namuna:

Sanoq son Dona son Chama son
to’rt bittagina uch-to’rt pud

418mashqni“Kim zukko va topqir?” o’yini asosida bajartirish mumkin.

Namuna: uch-uchtacha, uch-to ‘rt uch-to ‘rt bola kabi.

419-mashqqa ko’ra Ertaklar olamiga sayohatmavzusida hikoya tuzish va unda chama sonlardan foydalanish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

144-dars. JAMLOVCHI SON, UNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: JAMLOVCHI SON, UNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Jamlovchi son, jamlovchi son qo’shimchalari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga jamlovchi son va uning yasalishi haqida nazariy ma’lumotlar berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf onatili darsligi. 2. Rag’bat kartochkalari. 3. Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-jamlovchi son va uning yasalishi haqida ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mavzuni o’rganish 1-, 2-topshiriqlarni bajarish bilan boshlanadi. O’quvchilar topshiriq shartiga ko’ra mustaqil ravishda berilgan sanoq sonlarga -ala, -ov qo’shimchalarini qo’shib, ularni qanday ma’no ifodalashini aniqlaydilar.

Namuna: bir,ikki, uch, olti, yuz, ming, ikkala, uchala, oltov.

Ikki-sanoq son, ikkov-jamlovchi son, yetti-sanoq, yettov-jamlovchi son.

O’qituvchi topshiriqlar bajarilgach o’quvchilarga “Bilib oling”, “Esda saqlang” ruknlari ostidagi matnlarni mustaqil o’qib chiqishni topshiradi va quyidagi savollar asosida suhbat o’tkazadi:

1.Jamlovchi son deb qanday sonlarga aytiladi?

2.Jamlovchi son qanday vositalar bilan yasaladi?

So’ng o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosida yangi mavzuni tushuntiradi.

-ov, -ala qo’shimchalari faqat ikkidan o’ngacha boigan sonlarga qo’shilib, jamlik ma’nosini ifodalaydi. Bu qo’shimchalar unli bilan tugagan sanoq sonlarga qo’shilganda, asos qismidagi i unlisi tushib qoladi.

Dars mashqlar bajarish bilan davorrj ettiriladi. 420-mashq “Bu gap bizniki” o’yini tarzida bajartiriladi. O’yinda o’quvchilar uch guruhga bo’linib, mashq shartiga ko’ra birinchi guruh sanoq sonli, ikkinchi guruhdona sonli, uchinchi guruh chama va jamlovchi sonli gaplarni ajratib yozadilar.

Namuna: Jamlovchi sonli gaplar: Ikkovining orasida hech qanday sir yotmaydi. (I.Rahim)

421-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar nuqtalar o’rniga berilgan sonlardan mosini qo’yib, gaplarni ko’chiradilar:

Hotamjon ikkala oyog ‘ini qimirlatolmay yotardi. (O’. Umarbekov)

422-mashq topshirig’iga ko’ra birdan o’ngacha bo’lgan sonlardan -ov, -ala qo’shimchalari vositasida jamlovchi sonlar hosil qilish, ularni qatnashtirib gaplar tuzish “O’yla, izla, top!” o’yini tarzida bajartiriladi.

Namuna: ikkov, uchov kabi. Ular ikkovi kollejda o ‘qishadi.

423-mashq shartiga ko’ra jamlovchi sonlar ishtirakida “Oltovlon ola bo’lsa og’zidagin oldirar, To’rtovlon tugal bo’lsa unmaganni undirar” maqoli asosida hikoyacha tizish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

145-dars. TAQSIM SON VA UNING YASALISHI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TAQSIM SON VA UNING YASALISHI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Taqsim son, taqsim sonning yasalishi, -tadan qo’shimchasi
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga taqsim son va uning yasalishi haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi. 2. “Taqsim sonlar” nomli ko’rgazma. 3. Tarqatmalar va rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-taqsim sonni mustaqil tarzda yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars yangi mavzuga oid topshiriqni bajartirish bilan boshlanadi. Topshiriq shartiga ko’ra o’quvchilar sanoq sonlarga -tadan qo’shimchasini qo’shib, ma’nosida qanday o’zgarish bo’lganligini izohlaydilar.Namuna: ikki-ikkitadan. Bunda sanoq songa –tadan

qo ‘shimchasini qo ‘shish bilan taqsim son hosil qilingan.

Topshiriq natijasi tahlil qilingach, o’qituvchi o’quvchilarga “Bilib oling” rukni ostidagi matnni mustaqil o’qib chiqishni topshiradi va quyidagi savollar asosida suhbat uyushtiradi.

1. Taqsim sonlar deb qanday sonlarga aytiladi?

2.Taqsim sonlar qanday ma’noni ifodalaydi?

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirish asosida yangi mavzuni tushuntiradi.

Dars mashqlar bajartirish bilan davom ettiriladi. 424-, 425-mashqlarda o’quvchilar gaplardagi taqsim sonlarni topib, yasalishini izohlaydilar. Topshiriqlar bir xil bo’lganligi uchun mashqlarni “Topqirlar va zukkolar bahsi” tarzida bajartirish ham maqsadga muvofiq.

Namuna: Men ikkoviga bittadan ezilgan shaftoli beraman. (Oybck) (iapdagi bittadan taqsim soni bir sanoq soniga -tadan qo’shimchasini qo’shish bilan yasalgan, shaftolining taqsimlanishini ifodalagan.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

146-darsMAVZU: KASR SONLAR. ULARNING YASALISHI VAIMLOSI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: KASR SONLAR. ULARNING YASALISHI VAIMLOSI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Butun miqdorning qismini ifodalovchi sonlar, ularning chiqish kelishigida kelishi, o’qilishi, imlosi.,
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga mavzu bo’yicha ma’lumot berish, kasr sonlar hamda ularning yasalishi yuzasidan tushuncha hosil qilish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: darslik,.tarqatmalar (A-4 format yoki undan ham kichik hajmdagi qog’ozlar).

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-kasr sonlarni mustaqil ravishda qo’llay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

1-bosqich. Tashkiliy qism amalga oshirilgach, uyga berilgan vazifa tekshirib chiqiladi va bajarilgan vazifa yuzasidan o’quvchilar baholanadi.

2-bosqich. O’tilgan mavzu yuzasidan o’quvchilar bilimi «Tushunchalar tahlili» metodi asosida og’zaki tekshiriladi. To’liq va to’g’ri bajarilgan topshiriq uchun 3 ball qo’yiladi. Shu asosda bajarilish holatiga ko’ra 1 ballgacha baholab boriladi:

T/r Tushunchalar Tahlil (o’quvchining javobi yoziladi)
1. – lab, – larcha, – tacha
2. Faqat ikkidan o’ngacha boigan sonlardan yasaladi…
3. Bu qo’shimcha unli bilan tugagan sonlarga qo’shilganda asosdagi «i» unlisi tushib qoladi.
4. Taqsim son bu –
5. Bosh, nafar, tup, litr, grammso’zlariqaysiqo’shimchao’rnidakelishimumkin?

3-bosqich. Yangi dars bayoni quyidagi topshiriqni bajarish asosida amalga oshiriladi:

Topshiriq. Oddiy va o’nli kasrlarni avval arab raqamlari bilan, so’ngra harflar bilan yozing.

O’quvchi quyidagicha yozadi:

Namuna: ikkidan bir, to’rtdan bir, sakkizdan bir

4-bosqich. O’quvchilar diqqatiga nonrasmi ko’rsatiladi.

Savol: Siz ko’rib turgan non butunmi? Men nonni 4 bo’lakka bo’lib, bir bo’lagini Karimga berdim. Izohlang. Javob: To’rtdan bir.Bilib oling. Butun miqdorining qismini ifodalovchi sonlar kasr son deyiladi. Butun miqdorni bildiravchi qism ko’pincha chiqish kelishikda keladi:

o’ndan bir, yettidan uch. Kasr sonlar yarim chorak, nimchorak tarzida ham o’qiladi.

5-bosqich. Mustahkamlash. 1) darslik bilan ishlash. 428, 429, 430-mashqlar yozma bajariladi. Ushbu jarayon uchun 2 ball qo’yiladi.

428-mashq. Raqamlarni harflar bilan almashtirib yozish mashqi. Kasr sonlarni ajratib olib, ular ishtirokida gaplar tuziladi.

Namuna: 1-bir, 10-o’n, beshdan to’rt. Ular safidan g’olib o’n o’quvchi ajratildi.

430-mashq. «Zinama-zina» metodi asosida amalga oshiriladi:

So’z chorak

So’z birikmasi chorak soat

Gap. Karimjon chorak soat davomida mashqlarni bajardi.

431-mashq. Kasr sonli gaplarni ko’chirish. So’ngra kasr sonlarning qanday ifodalanganligiga izoh berish.

Yangi mavzuni o’zlashtirilganlik darajasini tekshirish. Savol va topshiriqlar.

1.Kasr sonlar nimani ifodalaydi?

2.Kasr sonlarni ifodalovchi so’zlarni ayting.

3.Kasr sonlar ishtirokida gaplar tuzing va aytib bering.

Dars yakunida o’quvchilarning umumiy to’plagan bali e’lon qilinadi va «Bozorda» mavzusi bo’yicha matn tuzish, unda kasr sonlarni qo’llash uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

147-HISOB SO’ZLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: HISOB SO’ZLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Hisob so’zlar, uzunlik o’lchovlari, og’irlik o’lchovlari, yer o’lchovlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Hisob so’zlar bo’yicha nazariy bilim berish va ularni mashqlar bajartirish asosida mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi. 2. Rasmli tarqatmalar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-hisob so’zlaridan kerakli o’rinlarda foydalana oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars yangi mavzuga oid topshiriqni muammoli usulda bajarishdan boshlanadi. O’quvchilar topshiriq matnida berilgan birikmalarni o’qib, sanoq son bilan ot o’rtasida qo’llangan so’zlarning qanday vazifa bajarayotganini aniqlaydilar.

Namuna: bir hovuch suv, ikki qop un, uch etak paxta. Mazkur birikmalardagi hovuch, qop, etak so’zlari narsalarning o’lchovini ifodalash uchun xizmat qilgan.

So’ng o’qituvchi topshiriq asosida “Bu birikmalarda sondan so’ng qo’llangan so’zlar qanday nomlanadi?” — deb muammo qo’yadi.

O’quvchilar bu o’rinda qo’llangan hovuch, qop, etak so’zlari hisob so’zlar ekanligini aniqlash bilan muammoni hal qiladilar.

O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtirib, “Bilib oling” rukni ostidagi yangi mavzuga oid fikrlarni tushuntiradi.

433-mashq o’quvchilarni ikki guruhga ajratib, “Bu so’z bizniki” o’yini tarzida bajartiriladi. Mashq shartiga ko’ra, guruhlar hisob so’zlarni aniqlaydilar.

Namuna: “Zukkolar” guruhi: gramm, metr.

434-mashq shartiga ko’ra nuqtalar o’rniga hisob so’zlardan mosini qo’yib gaplar ko’chiriladi.

Namuna: Ikki tovoq palov hash-pash deguncha yo’q bo’ldi. (Sh.Xolmirzayev)

435-mashqqa ko’ra “Sirli tabiat” mavzusida kichik hikoya tuzish uyga vazifa qilib beriladi. O’quvchilarni topshiriqni to’g’ri bajarishga yo’naltirish uchun quyidagicha reja tavsiya etiladi:

SIRLI TABIAT

REJA:

1 Tabiat va inson.

2 Tabiat qo’ynida.

3 Tabiatni e’zozlaylik.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

148-dars. TARTIB SONLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: TARTIB SONLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Tartib son, tartib sonning qo’llanilish o’rni, -inchi qo’shimchasi;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga tartib sonlar yuzasidan nazariy va amaliy bilim berish

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1. 6-sinf ona tili darsligi. 2. Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

– tartib sonlarni mustaqil yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tartib sonlar mavzusini o’rganish darslikdagi topshiriqni bajarish hamda “Bilib oling”, “Esda tuting” ruknlari ostidagi matnlarni tushuntirish bilan boshlanadi.

Topshiriq sharti “Kim chaqqon va zukko?” o’yini tarzida bajartiriladi. Bunda o’quvchilar mustaqil ravishda sanoq sonlarga -nchi, -inchi qo’shimchalarini qo’shib, tartib sonlar hosil qilish va ma’nosini izohlash bo’yicha bahslashadilar.

Namuna: birinchi, ikkinchi, uchinchi, oltinchi, yettinchi, o’ninchi.

Bunda undosh bilan tugagan sonlarga -inchi, unli bilan tugagan sonlarga -nchi qo’shimchasi qo’shilgan.

Topshiriq bajarib boiingach, o’qituvchi tartib sonlar yuzasidan mavzuni tushuntiradi:

So’ng dars mashqlar bajartirish bilan davom ettiriladi.

436-mashqda sonlar aniqlanib, ma’nosi va imlosi izohlanadi.

437-mashqqa ko’ra o’quvchilar berilgan birikmalarni qatnashtirib, matn tuzadilar, unga sarlavha qo’yadilar.

Matnga “Mening maktabim” deb sarlavha qo’yish maqsadga muvofiq.

438-mashq “Bilimdonlar va topqirlar bahsi” o’yini tarzida ba­jartiriladi.

439-mashqqa ko’ra Alisher Navoiy hayoti va ijodi haqida hikoya tuzish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

149-150-darslar. MUSTAHKAMLASH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MUSTAHKAMLASH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Son, sonlarning yasalishi, sonning ma’noviy guruhlari, sonlarning yasalishi;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O’quvchilarni son yuzasidan olgan bilimlarini mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1.6-sinf ona tili darsligi.

2.Son turkumiga oid ko’rgazmalar.

3.Rag’bat kartochkalari.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-son so’z turkumi va uning ma’noviy guruhlari haqidagi bilimlarini mustahkamlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars tashkil etilgach, yozuv taxtasiga son turkumiga oid ko’rgazmalar ilinadi va o’qituvchi son turkumi yuzasidan o’rganilganlar bo’yicha “Sonso’z turkumini kim yaxshi biladi?” o’yini tarzida takrorlash suhbatini o’tkazadi. Unda quyidagicha savollardan foydalanish mumkin:

1.Son deb qanday so’zlarga aytiladi?

2.Sonlar qanday ma’no guruhlariga bo’linadi?

3.Miqdor son qanday turlarga bo’linadi?

4. Sanoq sonlar deb qanday sonlarga aytiladi?

5.Sonlar gapda qanday vazifalarni bajaradi?

Dars topshiriqlar bajarish asosida davom ettiriladi. 1-topshiriqda o’quvchilar sonlarni topib, ularning ma’no turini va gapdagi vazifasini aniqlaydilar.

Namuna: Bobur qo ‘shini Dehlidan ellik chaqirimcha shimoldagi Panipat shahriga kelib to ‘xtadi. (P. Qodirov) Ellik chaqirimcha — chama son, ellik soni chaqirim o’lchov so’zi bilan qo’llanib, masofani chamalash tarzida ifodalangan, gapda aniqlovchi vazifasida qoilangan.

2-topshiriq o’quvchilarga “Kim zukko va topqir?” o’yini tarzida mustaqil bajartiriladi. O’quvchilar mashq shartiga ko’ra tagiga chizilgan so’zlarni tegishli sonlar bilan almashtirish va ularning gapdagi vazifasini aniqlash topshirig’ini tez va to’g’ri bajarish bo’yicha musobaqalashadilar.

Namuna: Musayev soatiga qaradi: o’n biryarim. (H.G’ulom) Musayev soatiga qaradi: o ‘n biru o ‘ttiz.3-topshiriq “Topqirlar va zukkolar bahsi” tarzida bajartiriladi. Bunda mashq shartiga ko’ra birinchi guruh aytgan son ishtirokida ikkinchi guruh gap tuzadi, songa izoh

beradi.Namuna: “Topqirlar” guruhi: yetti. “Zukkolar” guruhi: Ertaga biz yettinchi sinf o’quvchilari bilan futbol o’ynaymiz. Mazkur gapda qo’llangan yettinchi soni tartib son, gapda aniqlovchi vazifasida qo’llangan.

4-topshiriq topshirig’iga ko’ra 147-darsda berilgan sonlar ishtirokida gaplar tuzish va ularni izohlash uyga vazifa qilib beriladi.

148-dars topshiriqlar bajarish bilan davom ettiriladi 5-topshiriqqa ko’ra qavs ichida berilgan qo’shimchalar asosida son shakllarini hosil qilish va ma’no turini aniqlash guruhlararo musobaqa tarzida bajariladi.

Namuna: Qumri ikkinchi chopiqdan so ‘ng ishga chiqmay qo ‘ydi. (G’.G’jdlom) Ikkinchi- tartib son, -nchi qo’shimchasi vositasida hosil qilingan.

6-topshiriqqa ko’ra berilgan sonlarni ma’no guruhlariga ko’ra jadvalga joylashtirish va ular ishtirokida gaplar tuzish mashqi ham xuddi shu tarzda bajarilishi mumkin. Namuna:

Sanoq son Dona son Chama son Jamlovchi son Taqshn son Kasr son
ellik yettita Mingta -cha ikkovi to ‘q -qiztadan o’ndan ikki

Kecha futbol musobaqasida uchinchi o ‘rinni oldik.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

151-152-darslar. 17- NAZORAT ISHI. DIKTANTI VA UNING TAHLILI

Darsning maqsadi:

  1. O’quvchilarning atoqli otlar yuzasidan olgan bilimlarini sinash va baholash.
  2. O’quvchilarda ona-Vatanga mehr-muhabbat va undan faxrlanish hissini uyg’otish.
  3. O’quvchilarning yozma savodxonligini o’stirish. Darsning metodi: yozma nazorat.

Darsning jihozi: diktant matni

O’RTA OSIYO

Geografik o’rni va xususiyatlari. O’rta Osiyo Yevrosiyo materigining ichki qismida joylashgan osmono ‘par tog’lar va poyonsiz tekisliklardan tashkil topgan tabiiy-geografik o’lkadir. U g’arbda Kaspiy dengizi sohillaridan, sharqda Xitoy chegarasigacha, shimolda Ural tog’lari va G’arbiy Sibir pasttekisligidan, janubda Eron, Afg’oniston chegarasigacha davom etadi. Maydoni 2,4 million kv. km. uning hududida O’zbekiston, Tojikiston va Qirg’iziston Respublikalari hamda Qozog’istonning juda katta qismi joylashgan 0 ‘rtaOsiyotabiiy-geografik ma ‘noda Turkiston deb ham ataladi.

O’rta Osiyo boshqa o ‘Ikalarga nisbatan o ‘zining bir necha xususiya­tlari bilan ajralib turadi. Bular: I) hududiy okeanlardan ancha uzoqda va materikning ichki qismida joylashganligi; 2) iqlimining quruqligi va kontinentalligi tufayli cho’l landshaft komplekslarining shakllanganligi; 3) berk havzadan iborat ekanligidir.

O ‘rta Osiyo hududining katta qismini tekisliklar tashkil etadi. Tekisliklar uning g’arbiy va shimoliy-g’arbiy qismlarini, tog’lar esa janubiy, sharqiy va shimoliy-sharqiy qismlarini egallagan.(O ‘rta Osiyo o ‘Ikasi Turon pasttekisligidan, Tyanshan, Pomir va Oloy tog’laridan taPkib topganligi tufayli uning tabiat komplekslari va tabiiy sharoiti xilma-xildirj (“U kim, bu nima ?” ensiklopediyasidan)

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

153-dars.TEST

Darsning maqsadi:

a) ta`limiy maqsad – o’quvchilar bilimini sinash;

b) tarbiyaviy maqsad – o’quvchilarni fikrlashga o’rgatish;

d) rivojlantiruvchi maqsad – grammatik tushunchalarni anglash tuyg’usini rivojlantirish.

Darsning jihozi: test materiallari.

Darsning rejasi:

1.Test materiallarini tarqatish.

2. Test yechish.

Test ustida ishlash darslarida daftarga quyidagi jadval chizdiriladi.

O’qituvchi o’tilganlarni mustahkamlash va o’quvchilarning bili­mini nazorat qilish uchun har bir yirik mavzular o’tilganidan so’ng lestlar ustida ishlash darsini uyushtiradi.

Bu darsni uyushtirishda o’quvchi darslikning oxirida berilgan test savollarini namuna sifatida qabul qiladi. U boshqa testlardan ham foydalanishi mumkin.

Testlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Javob
ball

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

154-dars.RAVISH

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: RAVISH
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: ravish so’z turkumi, ravishning ma’noviy guruhlari, bugun, kecha, tez, ko’p ravishlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy:Ravish so’z turkumi haqida ma’lumot berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish, kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tilai darsligi;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish, yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravish so’z turkumi haqida umumiy ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars yangi mavzuga oid topshiriqni bajarish bilan boshlanadi. Topshiriqda berilgan so’z birikmalaridagi belgi ifodalaydigan so’zlarini narsaning yoki harakat — holatning belgisini bildirishiga ko’ra farqlaydilar.N a m u n a: erta ertaroq, kecha kechasi, tez tezroq kabi.

Topshiriqlar yuzasidan bildirilgan fikrlar umumlashtiriladi. “Bilib oling” rukni ostidagi nazariy fikrlar o’qituvchi tomonidan tushuntiriladi. So’ng mavzu mashqlar bajartirish asosida mustahkamlanadi.

440-mashq matnidan ravish so’z turkumiga oid so’zlar ajratilib, ular o’zi bog’langan so’zlar bilan birga ko’chiriladi.

Namuna: Kiyikcha toliqa boshladi. Shu sababli ancha ortda qoldi. (S.Ravshanov) Ancha ortda qoldi — birikmasida ancha (qancha?) miqdor ravishi qo’llangan.

441-mashqda esa berilgan gaplar ko’chiriladi, ravishlarni aniqlab, qanday ma’no anglatayotgani tushuntiriladi.

Namuna: Shu vaqt nima uchundir hamma birdan sharaqlab kulib yubordi. (A. Qodiriy) Birdan (qanday?) — holat ravishi.

Dars so’ngida o’tilgan mavzu darslikdagi savol va topshiriqlar asosida mustahkamlanadi. 442-mashqqa ko’ra adabiyot darsligidan ravishlar ishtirok etgan o’nta gap yozib, ularning ma’nolarini izohlash va qanday so’roqqa javob bo’lishini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

Darsning maqsadi:

a) ta`limiy maqsad – o’quvchilar bilimini sinash;

b) tarbiyaviy maqsad – o’quvchilarni fikrlashga o’rgatish;

d) rivojlantiruvchi maqsad – grammatik tushunchalarni anglash tuyg’usini rivojlantirish.

Darsning jihozi: test materiallari.

Darsning rejasi:

1.Test materiallarini tarqatish.

2. Test yechish.

Test ustida ishlash darslarida daftarga quyidagi jadval chizdiriladi.

O’qituvchi o’tilganlarni mustahkamlash va o’quvchilarning bili­mini nazorat qilish uchun har bir yirik mavzular o’tilganidan so’ng lestlar ustida ishlash darsini uyushtiradi.

Bu darsni uyushtirishda o’quvchi darslikning oxirida berilgan test savollarini namuna sifatida qabul qiladi. U boshqa testlardan ham foydalanishi mumkin.

Testlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Javob
ball

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

155-dars. MAVZU:RAVISHLARNING YASALISHI. TUB VA YASAMA RAVISHLAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: RAVISHLARNING YASALISHI. TUB VA YASAMA RAVISHLAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Ravishlarning yasalishi. Tub va yasama ravishlar, sodda, qo’shma, juft va takroriy ravishlar
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: ravishlarning yasalishi, tub va yasama ravishlar, ularning hosil bo’lishi, turlari haqida ma’lumot berish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Darslik, elektron darslik, grammatik topishmoq

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravishlarni yasay oladi, tub va yasama ravishlarga ajrata oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. Davomatni aniqlash. O’tilgan mavzuni takrorlash. Bunda grammatik topishmoqdan foydalaniladi. N a m u n a : Ish -harakat, holatning Ko’p, ozligini bildirar. Qancha xizmat qilsa ham, Fe’l so’zlarga ergashar (javob – ravish). O’quvchilar topishmoqning javobini aytadilar. Uyga berilgan vazifani so’rash. Adabiyotkitobidan yozib kelingan gaplarni o’qib, ularda qatnashgan ravishlami aytadilar. Berilgan tushunchalarga izoh va uning mazmuni tarzidajavoblar quyidagi «T» chizma jadvaliga joylashtiriladi.

Tushunchalar Mazmuni
Ravish haqida Fe’l so’zlarga ergashib, ish-harakatning belgisini bildirgan so’zlar ravishdir.
Ish-harakatning bajarilish tarzi
Ish-harakatning bajarilish payti
Ish-harakatning bajarilish o’rni
Ish-harakatning daraja-miqdori

Yangimavzuningbayoni: Mavzuni o’rganish darslikda berilgan topshiriqlarni bajarish orqali o’quvchilarga ravishlarning yasalishi, tub va yasama ravishlar haqidagi tushunchalarni singdirish tarzida tashkil etiladi.

1-topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan ravishlami tarkibiy qismlarga ajratadilar.

N a m u n a : yillab-yil-lab, qahramonona-qahramon-ona.

2-topshiriqda esa ana shu tarkibiy qismlarga ajratilgan so’zlarning asos qismi qaysi so’z turkumiga mansubligi aniqlanadi.

N a m u n a: yil-asos, ot, -lab – ravish yasovchi qo’shimcha.3-topshiriq esa «Bu so’z bizniki» o’yini tarzida bajartiriladi. Bunda sinf o’quvchilari guruhlarga bo’linadi. Berilgan ravishlardan «Bilimdonlar» guruhi tub ravishlami, «Donolar» guruhi yasama ravishlami ajratib yozadilar.

N a m u n a : Tub ravishlar: hamisha, aslo, doimo.

Yasama ravishlar: tonnalab, ustma-ust, birin-sirin.

Guruhlar o’zjavoblarini aytganlaridan so’ng o’qituvchi tomonidan yangi mavzuga oid qo’shimcha nazariy fikrlar beriladi.

Esda saqlang. Ravishga asos qism ot, sifat, sifatdosh ba’zan ravish bo’lishi mumkin.

Darsni mustahkamlash: Darslikda berilgan 431-mashq «Kim jadvalni tez va to’g’ri to’ldiradi?» o’yini tarzida bajariladi. Bunda o’quvchilar topshiriqni o’z guruhlarida bajaradilar. Berilgan gaplardan birinchi guruh tub, ikkinchi guruh yasama ravishlami topib, jadvalni to’ldiradi.

N amuna:

T\ib ravishlar Yasama ravishlar
Darrov, ancha O’zidan o’zi, ertalab

443-444-mashqlar shartiga asosan«Kim chaqqon va zukko?»o’yini tarzida o’quvchilarga mustaqil bajartiriladi.

Namuna: Yomonlarga also yaqinlashmang.

Dars so’ngida savol va topshiriqlar asosida o’quvchilarning yangi mavzuni o’zlashtirganlik darajasi aniqlanadi. Bu quyidagi savollar asosida amalga oshiriladi.

Qanday ravishlar tub ravishlar deyiladi?

Yasama ravishlar qanday yasaladi?Uyga vazifa: «Lola saylida» mavzusida hikoya yozish.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

156-dars MAVZU: RAVISH YASOVCHI QO’SHIMCHALAR

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: RAVISH YASOVCHI QO’SHIMCHALAR
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Ravishlami tarkibiy qismlarga ajratish, ravish yasovchi qo’shimchalar -cha, -lab, -larcha, -ona, -an, -chasiga, -dek, -day, -in, -lay (-layin).
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: o’quvchilarga ravish yasovchi qo’shim-chalar haqida ma’lumot berish;

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Darslik, tarqatma materiallar, ko’rsatma («Ravish yasovchi qo’ shimchalar»).

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravish yasovchi qo’shimchalar yordamida ravish yasay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Ravish deb qanday so’zlarga aytiladi?

Sifat bilan ravishning qanday farqi bor?

So’ng o’quvchilar yangi mavzuni o’zlashtirishga yo’naltiriladi. Buning uchun o’qituvchi o’quvchilarga mavzuga oid tayyorlangan quyidagi kabi topshiriqlarni tarqatadi:

Bunda o’quvchilar berilgan qo’shimchalar asosida ravish hosil qilish bo’yicha bellashadilar.

Namuna:
-cha -lab -larcha -ona -an -chasiga
yashirincha eskicha boplab yaxshilab yigitlarcha mardlarcha oqilona g’olibona ruhan majburan ochiqchasiga

So’ng o’qituvchi o’quvchilarning tarqatma materiallardagi savol va topshiriqlarga bergan javoblarini umumlashtiradi va yangi mavzuni tushuntiradi.

V. Yangi mavzuning bayoni: Yangi mavzuni tushuntirishda quyidagi ko’rsatmadan foydalanish mumkin.

Ravish yasovchi qo’shimchalar
-cha o’zimcha, istagancha, qisqacha
-chasiga ochiqchasiga, yigitchasiga, qanramonlarcha
-larcha o’rtoqlarcha, do’stlarcha, polvonlarcha
-lab haftalab, oylab, saharlab, tonnalab
-ona olimona, xolisona, oqilona, g’olibona
-dek,-day lochinday, otdek, gulday, ilgargidek
-an vijdonan, taxminan, ruhan
-in,-lay (-layin) yashirin, butunlay, tiriklayin, oldin

Mustahkamlash: Darslik bilan ishlash yoki electron darslikdan foydalanish, berilgan mashqlarni bajarish va og’zaki savol-javob bilan yangi mavzu yuzasidan olingan bilimlar mustahkamlanadi. 447-mashq topshirig’iga ko’ra o’quvchilar tubdan, to’satdan, qo’qqisdan, rostdan, aslida kabi so’zlarni ma’noli qismlarga ajratadilar va harakat qiladilar.

448-mashqda o’quvchilar gaplardagi ravish yasovchi qo’shimchalarni aniqlaydilar.

Mavzuni mustahkamlash uchun quyidagi savol va topshiriqdan foydalaniladi.

Ravish yasovchi qo’shimchalar qaysilar?

-dek, -day, -in, -lay (-layin) qo’shimchalari asosida ravish yasang.

Uyga vazifa. «Men sinovlarga qanday tayyorlanaman» mavzusida bog’lanishli matn tuzish va ravishlardan foydalanish.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

157-dars MAVZU: RAVISHLARNING MA’NO TURLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: RAVISHLARNING MA’NO TURLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Holat, payt, o’rin, miqdor-daraja, maqsad-sabab ravishlari, ataylab, atayin, noiloj, noilojlikdan, jo’rttaga, qasddan kabi maqsad-sabab ravishlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: Ravishlarning ma’no turlari, ataylab, atayin, noiloj, noilojlikdan,

jo ‘rttaga, qasddan kabi ravishlar haqida ma’lumot berish, ularni bir-biridan farqlashga o’rgatish:

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Darslik, elektron darslik, grammatik topishmoqlar to’plami, vatman qog’oz.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-ravishlarning ma’no turlarini o’zaro farqlaydi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

IV.Darsning borishi: Tashkiliy qism.

Uyga vazifani so’rash. O’quvchilarga grammatik topishmoqlar beriladi va o’tilgan mavzular shu asosda takrorlanadi.

N a m u n a:

Bilag’on, ziyrak so’zlar, .- -on, -ona, -lab,-day,-cha, -larcha
Tilimizda ko’p ular. Bular qanday qo’shimcha?
Ishning tez, sekin, qachon
Bo’lishini bildirar. Kattaroq qovunlarni
Topsin sezgir bolalar, Tezroq uza boshladi.
Ular qanaqa so’zlar? (ravish) Bunda kattaroq, tezroq –
Qanday so’z? Toping tezroq.

V. Yangi mavzuiiing bayoni: Sinf o’quvchilari 3 guruhga bo’linadi. Guruhlarga topshiriqlar beriladi. Sinf taxtasiga astoydil, birin-ketin, bafurja, qalban, ertalab, saharlab, ataylab, atayin, aslo, qat’iyan, qishin-yozin, qisman, bexosdan, ichkari, tashqari, olg ‘a, ko p, oz kabi so’zlar yozilgan. Ushbu so’zlami ravishlarning ma’no turlariga ajratish.

1-guruhga: Holat ravishlari.

2-guruhga: Payt, o’rin ravishlari.3-guruhga: Miqdor-daraja ravishlari.

Har bir guruh berilgan so’zlarning anglatgan ma’nolariga qarab guruhlarga ajratadilar.

N a m u n a: Holat ravishlari: Astoydil, birin-ketin, bafurja, atayin.

Payt, o’rin ravishlari: ertalab, saharlab, qishin-yozin.

Guruhlar o’z javoblarini vatman qog’ozga yozib navbat bilan sinf taxtasiga osib qo’yadilar. O’qituvchi guruh ishlarining yakuni sifatida elektron darslikdan mavzuga doir berilgan tasnif va ta’riflami ko’rsatadi.

Bilib oling. Ravishlar ma’nosiga ko’ra holat, payt, o’rin, miqdor-daraja, maqsad-sabab ravishlariga bo’linadi.

Esda tuting. Ataylab, atayin, noiloj, noilojlikdan, jo’rttaga, qasddan kabi ravishlar maqsad-sabab ravishlari hisoblanib, ularning miqdori u qadar ko’p emas.

Darsni mustahkamlash: Darslik bilan ishlash.

Uyga vazifa: Adabiyot darsligidagi o’ziga yoqqan hikoyani o’qish, undagi holat ravishlarini ko’chirib yozish.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

158-dars HOLAT RAVISHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: HOLAT RAVISHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Holat rvishlari, hoat ravishining so’roqlari, birdan, yaqqol ravishlari;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O’quvchilarga holat ravishlari haqida bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-holat ravishlari haqida umumiy tushunchaga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Yangi mavzu interfaol usulda “aqliy hujum”, “kuzatuv”, “ycchim” kabi qismlardan iborat tarzda o’rgatiladi.

“Aqliy hujum”. O’qituvchi topshiriq asosida savol- topshiriqni beradi: Quyidagi ravishlarni qanday? qayholda? qay tarzda? so’roqlariga javob bo’luvchi ravishlarga ajrating va bular asosida gap tuzing.Hozir, xomligicha, birdan, yaqqol, yangicha, tunov kuni.

Tahlil. O’quvchilar awalgi dafslarda olgan bilimlari asosida so’zlarga so’roq beradilar, ma’nosini aniqlaydilar va ular asosida gaplar tuzadilar.

Yechim. O’quvchilar ravishlarga so’roq berish asosida ularning quyidagicha ma’no turlarini aniqlaydilar: qanday? — yangicha; qay holda? — xomligicha, birdan, qay tarzda? — yaqqol kabi.

Topshiriq. O’qituvchi o’quvchilarga “Bilib oling”, “Esda saqlang” ruknlari ostidagi matnlarni mustaqil o’qib, o’zlashtirishni topshiradi va quyidagi muammoli savollarni beradi:

1.Holat ravishlari deb qanday ravishlarga aytiladi?

2.Ular qanday so’roqlarga javob bo’ladi?

3.Holat ravishlariga qanday misollar keltira olasiz? O’qituvchi o’quvchilarning javoblarini umumlashtiradi va yangi mavzumazmunini tushuntiradi.

Mustahkamlash. Yangi mavzu mashqlar bajartirish asosida mustahkamlanadi. 443-mashqda o’quvchilar gaplardagi ravishlarni ajratadilar, ma’no turini va yasalish tarkibini aniqlaydilar.

456-mashqda o’quvchilar nuqtalar o’rniga ravishlarning mosini qo’yib ko’chirish bilan shug’ullanadilar.

457-mashqda o’quvchilar eskicha, yangicha, yonma-yort, astoydil, bafurja ravishlarini qatnashtirib matn tuzadilar.

458-mashqda berilgan so’zlardan bir qo’shimcha vazifasida holat ravishlari yasaydilar.

Dars so’ngida darslikda berilgan savol va topshiriqlar asosida mustahkamlash daqiqasi o’tkaziladi va 459-mashqqa ko’ra darslikdagi o’zingizga yoqqan hikoyani o’qib, undagi holat ravishlarini ko’chirib yozish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

159-dars MAVZU: PAYT RAVISHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: PAYT RAVISHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: ish -harakatning bajarilish yoki bajarilmaslik payti, qachon so’rog’i, endi, hozircha, so’ngra, hanuz, hamisha, doimo, hamon, dastlab, erta-indin, qishin -yozin, kecha-kunduz ravishlari.
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: 1.O’quvchilarga o’rin ravishlari yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: Darslik, tarqatma material, mashqlar to’plami.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-payt ravishlaridan gap tuzishda foydalana oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism. O’quvchilar diqqatini bir joyga to’plash uchun grammatik topishmoq mashqi o’tkaziladi.

Namuna:

Doim fe’lga bog’lanar,

Harakatning qay tarzda

Bo’lishini bildirar,

Holat bildirgan so’zlar

Tilda qanday nomlanar.

Topishmoqning javobi aytilgandan keyin quyidagi savollar asosida uy vazifasining ijrosi tekshiriladi.

1. Holat ravishlari haqida fikr bildiring

2. Ularning yasalishi haqida ma’lumot bering.

3. Holat ravishlari haqida birikmalar tuzib, ularning ma’nosini izohlang.

Ushbu topshiriqlar bo’yicha har bir o’quvchining javobi tinglanadi va o’qituvchi tomonidan umumlashtiriladi.

Uyga berilgan vazifa, ya’ni adabiyot darsligidan tanlangan parcha o’qitiladi va unda qo’llanilgan holat ravishlari izohlanadi. Shu tariqa o’tilgan mavzu takrorlanadi.

V. Yangi mavzuning bayoni: Sinf taxtasiga quyidagi so’zlar yozilgan ko’rsatma osib qo’yiladi.

Kechqurun tezda bugun bekor

Topshiriq: Quyidagi so’zlar ishtirokida «Mening bir kunim»

mavzusida matn tuzish va ushbu so’zlar qanday ma’no anglatayotganini aytish.

Namuna:Har galgiday bugungi kunim ham birpasda o’tib ketdi. Kechqurun kun bo’yi bajarilgan ishlarimni sarhisob qildim Ertalab charchaganday bo’lib uyg’ondim. Nimagaki, kecha stadionda

o` rtoqlarim bilan futbol tepib, oyoqlarim zirqirab og’rirdi. Buning sababi har kum sport bilan shug’ullanmaganimning oqibati deb bildim.Murtahkamlash: Matnlar o’qitilgandan so’ng yangi mavzuni mustahkamlash maqsadida ravishning yana bir turi o’rganilganligi takidlanib ravishlarning ma’no turlari yuzasidan klasterini tuzish topshirig`i beriladi.

O’quvchilar topshiriqni quyidagicha bajaradilar.

Uyga vazifa: Sifat va ravishlarga doir so’zlardan 10 tadan yozish N a m u n a: Buyuk (sifat), avval (ravish), bugun (ravish), qimmatli(sifat) va h.k.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

160–dars. O’RIN RAVISHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: O’RIN RAVISHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: O’rin ravishlari, o’rin ravishlarini hosi qiluvchi vositalar;
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga o’rin ravishlari yuzasidan bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 6-sinf ona tili darsligi;

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-o’rin ravishlari to’g’risida ma’lumotga ega bo’ladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Mavzuni o’rganishda adabiyot fani bilan hamkorlik qilinadi.Dars tashkil etilib, uy vazifasi tekshirib baholanadi. So’ng topshiriqlarni bajartirish asosida o’quvchilar yangi mavzuni o’zlashtirishga yo’naltiriladi.

Yangi mavzuga oid 1-topshiriq sharti “Bu so’z bizniki” o’yini tarzida bajartiriladi. Bunda o’quvchilarga qayer?, qayerda?, qayerdan? so’roqlariga javob bo’luvchi so’zlarni topish topshiriladi.Namuna: qayer?- ichkari, tashqari, qayerdan?-uzoqdan kabi.

So’ng o’qituvchi ajratilgan so’zlar asosida quyidagi muammoni qo’yadi:

1.Bu so’zlar qanday ma’noni anglatyapti?

2.Ularning ma’nosiga ko’ra o’rin ravishining qaysi turiga kiritish mumkin?

3.O’rin ravishlari o’rin-joy otlaridan nimasi bilan farqlanadi? O’quvchilarning javoblari umumlashtirilib, yangi mavzu tushuntiriladi: Mashqlarni bajarish asosida mavzuga oid nazariy bilimlar mustahkamlanadi. 464-mashqda gaplardagi o’rin ravishlari aniqlanib izohlanadi.

N a m u n a: Idoraga yaqin qolganda, Nuriddin otga qamchi urdi. (Yo ‘Idosh Sulaymon.)

465-mashqda ham o’rin ravishlari aniqlanib, izohlanadi. 466-mashqqa ko’ra o’quvchilar “Bizning mahalla” mavzusida o’rin ravishlarini ishtirok ettirib, matn tuzadilar. Shu asosda o’quvchilarning og’zaki nutqi o’stiriladi.

467-mashqda berilgan gaplardagi ravishlarni topib, ostiga chizish uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

161-dars. MIQDOR-DARAJA RAVISHLARI

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: MIQDOR-DARAJA RAVISHLARI
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Miqdor-daraja ravishlari, miqdor-daraja ravishlarini hosil qiluvchi qo’shimchalar
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarga miqdor-daraja ravishlari haqida nazariy va amaliy bilim berish.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2″Ravishning ma’no turlari” nomli ko’rgazma.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

-miqdor-daraja ravishlarini boshqa turdagi ravishlardan farqlay oladi;

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Darsning tashkiliy qismi tugagach, o’quvchilarga yangi mavzuga oid topshiriq bajartiriladi. Topshiriqqa ko’ra o’quvchilar berilgan so’zlar ichidan qancha? so’rog’iga javob bo’luvchi so’zlarni aniqlaydilar.

N a m u n a: sal, g ‘oyat, xiyol.

Shu tarzda o’quvchilar yangi mavzuni o’zlashtirishga yo’naltiriladi va tushuntiriladi.

O’qituvchi yangi mavzuni tushuntirishda quyidagi ko’rgazmadan foydalanishi mumkin:

Miqdor-daraja ravishlari
Ma’noviy turlari Misollar
Belgining ortiq darajada ekanligini bildiruvchi ravishlar: g’oyat, bag’o-yat, o ‘ta, nihoyatda, ko ‘p, mo ‘I, ancha Belgining kam ekanligini bildiruvchi ravishlar kam, oz, bir oz, picha, xiyla, sal

468-469-mashqlarda miqdor-daraja ravishlarini aniqlash, izohlash va ular ishtirokida gap tuzish asosida nazariy bilimlar mustahkamlanadi.

470-mashqqa ko’ra “Hasharda” mavzusida matn tuziladi.

So’ng darslikdagi berilgan savol va topshiriqlar asosida yangi mavzu mustahkamlanadi. 471-mashqqa ko’ra “San’at muzeyida” mavzusida matn tuzish, undagi miqdor-daraja ravishlarini aniqlash uyga vazifa qilib beriladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

162-163-darslar. 19-Nazorat ishi. INSHO VA UNING TAHLILI

164-dars.Test

Darsning maqsadi:

a) ta`limiy maqsad – o’quvchilar bilimini sinash;

b) tarbiyaviy maqsad – o’quvchilarni fikrlashga o’rgatish;

d) rivojlantiruvchi maqsad – grammatik tushunchalarni anglash tuyg’usini rivojlantirish.

Darsning jihozi: test materiallari.

Darsning rejasi:

1.Test materiallarini tarqatish.

2. Test yechish.

Test ustida ishlash darslarida daftarga quyidagi jadval chizdiriladi.

O’qituvchi o’tilganlarni mustahkamlash va o’quvchilarning bili­mini nazorat qilish uchun har bir yirik mavzular o’tilganidan so’ng lestlar ustida ishlash darsini uyushtiradi.

Bu darsni uyushtirishda o’quvchi darslikning oxirida berilgan test savollarini namuna sifatida qabul qiladi. U boshqa testlardan ham foydalanishi mumkin.

Testlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Javob
ball

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

TAKRORLASH

165-dars. FE’L BO’YICHA O’TILGANLARNI TAKRORLASH.

DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI

Mavzu: FE’L BO’YICHA O’TILGANLARNI TAKRORLASH.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Fe’l, fe’lning munosabat shakllari, fe’lning vazifa shakllari
Maqsad va vazifalar: Maqsadlar:

Ta`limiy: O’quvchilarning fe’l va ot turkumi yuzasidan olgan nazariy va amaliy bilimlarini takrorlash asosida mustahkamlash.

Tarbiyaviy: O’quvchilarda tabiatga muhatbbat uyg’otish, ularga ekologik va mehnatsevarlik tarbiyasini berish.

Rivojlantiruvchi : O’quvchilarda til hodisalarini qiyoslash asosidu xulosalar chiqarish ko’nikmasini shakllantirish,.

Vazifalar:

– o’quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg’otish;

-ularda mavzu asosida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;

– mavzuga oid berilgan savollarni o’quvchilar tomonidan guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o’zlashtirganliklarini nazorat qilish;

– ularning bilimini baholash.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Metod: suhbat, muammoli o’qitish.

Usul: induktiv ta’lim,guruhlar bilan ishlash;

Shakl: og’zaki va yozma bayon;

Vosita: 1 6-sinf ona tili darsligi.

2 Fe’l va ot so’z turkumiga oid ko’rgazmalar.

3 Tarqatma materiallar.

Nazorat: savol-javob;

Baholash: 5 balli tizim asosida

O‘quv

jarayoniga

oid

kompetensiyalar

Tayanch kompetensiya elementlari:

axborot bilan ishlash kompententsiyasi, o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetentsiyasi, Milliy va umummadaniy kompetensiya.

Fanga oid kompetensiya elementlari:

Nutqiy kompetensiya elementlari (tinglab tushunish, so‘zlash, o‘qish,yozish):

-o‘qituvchi nutqini, video va audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi;

-gapda so‘zlarni o‘zaro bog‘lanishi va ma’lum bir vazifani bajarishini bilib oladi.

Lingvistik kompetensiya elementlari:

Fe’l so’z turkumi to’g’risidagi barcha bilimlarni mukammal egallaydi.

-mavzuga oid so‘zlarni og‘zaki va yozma nutqda qo‘llay oladi;

Kutiladigan natijalar: O’qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishadi. O’quvchi faolligini oshiradi. O’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi. Bir darsda barcha o’quvchi baholanadi. O’quvchilar tomonidan darsni mustaqil o’rganish va uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va savollargajavob berishga o’rgatadi, o’quvchilarning og’zaki va yozma nutqini rivojlantiradi.

O’quvchi: til va nutq, ularning bir-biriga bog’liqligi va zidligi yuzasidan yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o’rganadilar, nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko’p ma’lumotga ega bo’ladi.

Kelgusi rejalar: O’qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tatbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash. Pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi: Mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qila oladi. O’rganilgan mavzu asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi. Do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi shakllanadi.

Darsning borishi:

Dars darslikda berilgan savol va topshiriqlami bajarish bilan boshlanadi. Dastlab quyidagi savollar asosida o’qituvchi takrorlash suhbatini o’tkazadi:

1 Fe’l deb nimaga aytiladi?

2.Fe’lning qanday vazifa shakllari mayjud?

3.Fe’lning tuslanishi deganda nimani tushunasiz?

4.Fe’l mayli nima?

5.Fe’llar tuzilishiga ko’ra qanday turlarga boiinadi?

6.Fe’llar qanday yasaladi?

So’ng darslikda berilgan topshiriqlar asosida tayyorlangan tarqatma materiallar o’quvchilarga tarqatiladi. Tarqatma materiallar quyidagicha bo’lishi mumkin:

1 -topshiriq

Jonlanmoq fe’lining nisbat shakllarni toping va ular o’rtasidagi farqlarni tushuntiring.

2-topshiriq Harakat nomiga misollar keltiring va tahlil qiling.

3-topshiriq

Ravishdosh yasovchi qo’shimchalar qaysilar? Ular ishtirokida ravishdoshlar hosil qiling.

4-topshiriq -la, -Ian, -i qo’shimchalari yordamida fe’llar yasang.

5-topshiriq -sira, -y qo’shimchalari yordamida fe’llar yasang.

6-topshiriq Sodda va qo’shma fe’llarga misollar keltiring va farqini izohlang.

Shu tarzda mavzuga doir savol va topshiriqlar bajariladi. Dars mashqlar bajarish bilan davom ettiriladi.

472-mashq shartiga ko’ra o’quvchilar fe’llarni aniqlab, ularni i/ohlaydilar.

Namuna: Rubob chalish, ashula aytishga qattiq havas qo’ygan kunlarim edi. (Sh.Boshbekov) Mazkur gapda chalish, aytish kabi fe’lningharakat nomi shakllari va fe’lning sifatdosh shakli — qo’ygan fe’li qo’llangan.

473-mashqqa ko’ra berilgan gaplardagi fe’llarning nisbat, mayl, zamon shakllarini aniqlash topshirig’i “Topqirlar va zukkolar bahsi” tarzida bajariladi. Bunda o’quvchilar uch guruhga bo’linib, “Topqirlar” guruhi gaplardagi fe’lning nisbat shakllarini, “Zukkolar” guruhi mayl shakllarini, “Bilimdonlar” guruhi zamon shakllarini aniqlaydilar.

N a m u n a : So ‘zlar hayoti murakkab, ularda sehr yashiringan. (B.To’ychiboyev) Mazkur gapdagi yashiringan fe’li majhul nisbatda.

474-mashq ham xuddi shunday o’yin tarzida bajarilishi mumkin. Bu mashqda o’quvchilar fe’llarning vazifa shakllarini aniqlab, ularni izohlaydilar.

N a m u n a: Tuproq insonning tug’ilib o’sgan joyi, tuproq Vatan. (A.Nabiyev) O’sgan — fe’lning sifatdosh shakli, o’s fe’lidan -gan qo’shimchasi vositasida yasalgan.

Mazkur mashqda berilgan matn tahlili asosida o’qituvchi o’quvchilarga inson tug’ilgan tuproq, yurt hamma narsadan aziz va muqaddasligini tushuntirish bilan vatanparvarlik tarbiyasini beradi.

Dars so’ngida o’qituvchi fe’l yuzasidan o’rganilganlarni, o’quvchi-larning javoblarini umumlashtiradi va mashq hamda topshiriqlarni bajarish jarayonidagi xato-kamchiliklarni, yutuqlarni tahlil qiladi.

475-mashqqa ko’ra rasm asosida “Mening ta’tildagi rejalarim” mavzusida matn tuzishni va unda qo’llangan fe’llarni tahlil qilishni uyga vazifa qilib beradi.

Sifat, son, ravish, ot turkumlariga oid (166-, 167-, 168-darslar) takrorlash darslarini ham yuqoridagi tartibda o’tkazish mumkin.

166-dars.Ot bo’yicha o’tilganlarni takrorlash.

167-dars.Sifat,son,ravish bo’yicha o’tilganlarni takrorlash.

168-dars.Ish qog’ozlari bo’yicha o’tilganlarni takrorlash.

169-dars.Test ustida ishlash.

170-dars. YAKUNIY DARS

Yakuniy dars besh bosqichdan iborat bo’ladi: 1-bosqich uchun savollar:

1 Fe’l deb nimaga aytiladi?

2Fe’lning ma’noviyguruhlari haqida gapiring.

3.Fe’l nisbatlari qaysilar?

4.Fe’lning zamonlari haqida gapiring.

5.Fe’lning vazifa shakllari haqida so’zlab bering.

Tahlil namunasi:

Bolalar bog’da mehnat qilishyapti. mehnat qilishyapti — mustaqil so’z turkumi, fe’l harakatni bildiradi, birgalik nisbatida, xabar maylida, hozirgi zamon davomiy fe’li, qo’shma fe’l kesim vazifasida.

So’ngsayradi, qoyilqoldi, bajarmoqchiman, yordamlashdik, keltirardi, boraylik kabi fe’llar tahlil qilinadi.

2-bosqich uchun savollar:

1 Ot deb nimaga aytiladi?

2 Otning ma’noviy guruhlari qaysilar?

3 Atoqli va turdosh otlar, ularning imlosi haqida so’zlab bering;

4Aniq otlarga misollar keltiring.

5. Sodda, qo’shma va juft otlarga misollar keltiring.

Tahlil namunasi:

Yurtimizningta’rifiga til ojiz.

Yurtimizning — mustaqil so’z, ot, aniq ot, turdosh ot, o’rin-joy oti, birlik son, qaratqich kelishigida, aniqlovchi vazifasini bajaryapti.

So’ng Zarafshonni, ota-onalarimizdan, boychechaklarni, suvimiz, Abduvalida, Uchquduqqa otlari tahlil qilinadi.

3-bosqich uchun savollar:

1 Sifat deb nimaga aytiladi?

2Asliy va nisbiy sifatlarga misollar keltiring.

3 Sifat yasovchi qo’shimchalar va ularning imlosi haqida gapiring.

4 Sifatlarning tuzilishiga ko’ra turlari necha xil bo’ladi?

5 Sifatlarda baho qanday ifodalanadi?

Tahlil namunasi:

Piyola:

— Tuzilishim kichkina

Ham ixcham, ham yengilman.

O’xshatishar ko’pchilik

Rost, kosaga singilman. (Orif To’xtash)

Kichkina, ixcham, yengil — mustaqil so’zlar, sifatlar, asliy sifatlar, sodda sifatlar, shakl-xususiyatni ifodalaydi, kesim vazifasida.

So’ng yaltiroq, kumushsimon, yam-yashil, maqtanchoqroq, katta-kichik, ko ‘kimtr singari sifatlar tahlil qilinadi.

4-bosqich uchun savollar:

1 Son deb nimaga aytiladi?

2Sonning ma’no turlari qaysilar?

3. Sonlarning imlosi haqida so’zlab bering.

4. Sonlar tuzilishiga ko’ra necha xil bo’ladi?

5. Sonlarning gapdagi vazifalari haqida gapiring.

Tahlil namunasi:

Bu yil oltinchisinfni a’lo baholarga bitirmoqchiman. Oltinchi — mustaqil so’z, son, sodda tub son, sifatlovchi, aniq­lovchi vazifasida.

So’ng minglarcha, yettovi, o’n bitta, saksoninchi, bir mingyetti yuz ellik to’qqiz, besh-olti singari sonlar tahlil qilinadi.

5-bosqich uchun savollar:

1. Ravish deb nimaga aytiladi?

2. Ravishning ma’no guruhlari haqida gapiring.

3. Ravishlar qanday yasaladi?

4. Ravishlarning gapdagi vazifalari haqida so’zlang.

5.Ravishlarning tuzilishiga ko’ra turlari necha xil bo’ladi?

Tahlil namunasi:

Xalqimizning baxt-saodati yo’lida fidokorona mehnat qilaylik. fidokorona — mustaqil so’z, ravish, holat ravishi, sodda, yasama, hoi vazifasida.

So’ng kutilmaganda, kecha, allaqayerdan, bexosdan, birga ravishlari tahlil qilinadi.

Javoblar umumlashtirilib, darsga yakun yasaladi. Yil davomida o’tilgan materiallar haqida yakuniy fikr-mulohazalar bayon etiladi.

O`TIBDO`:______________ L.Shokirqo`ziyev

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *