O’zbekistonning xalqaro tashkiiotlar va xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy-siyosiy aloqalarining yo’lga qo’yilishi

O’zbekistonning tashqi siyosatida mintaqalararo havfsizlikni ta’minlashda xalqaro tashkiiotlar faoliyatidan, ulaming dasturlaridan ham keng foydalanishi istiqbolli natijalami ko’rsatdi. Ko‘pgina mintaqaviy tashkiiotlar, chunonchi, NATO, EKO, Islom konfrensiyasi, Qo‘shilmaslik harakati va boshqalar bilan ham samarali hamkorliklar yo’lga qo’yildi.
1994-yil iyul oyida O’zbekiston NATOning “Tinchlik yo’lidagi hamkorlik” Dasturiga qo’shildi. Bu dasturga ko’ra, O’zbekiston harbiy qismlari Shimoliy Korolina (AQSh)dagi Kemp Lejyup dengiz piyodalari poligonida o’tkazilgan harbiy mashqlarda, O’zbekiston xududida amerikaliklar bilan o’tkazilgan desantchilarning “Ultrabalans-96” harbiy mashqlarida qatnashdilar. Shuningdek Respublika harbiy bilim yurti talabalari 1997-yil Norvegiyada o’tkazilgan “Kooperativ bankers-97” mashqlarida ham qatnashdilar. Bu kabi hamkorliklarjangchilarimiz uchun o’ziga xos mahorat maktabi, tajriba bo’lib, ulaming jangovarlik qobiliyatini oshirishlariga yordam berdi. 1999-yil aprelda I.A.Karimov Shimoliy Atlantika lttifoqi qoshidagi “Tinchlik yoMida hamkorlik’’ dasturining a’zosi sifatida NATO ning 50 yillik yubiley tantanalarida qatnashdi. O’zbekistonning ‘Tinchlik yo’lida hamkorlik” Dasturida ishtiroki Markaziy Osiyo mintaqasida kollektiv xavfsizlik va baiqarorlikning keng tizimini vujudga keltirishni rejalashtirishda O’zbekistonning ishtirokini kafolatladi. Prezidentimiz ta’biri bilan aytganda, “NATO bilan hamkorlik qilish harbiy-siyosiy voqealardan xabardor bo’lib turish, bu uyushma doirasida amalga oshirilayotgan tadqiqotlar va ishlanmalardan bahramand bo’lish uchun imkon berar edi”. NATO Bosh kotibi X.Solana va AQShning NATOdagi doimiy vakili R.Xanteming O’zbekistonga tashriflari O’zbekiston va mazkur tashkilot o’rtasidagi tinchlik yo’lidagi siyosatining hamohang ekanligini ham
ko’rsatdi.
O’zbekiston BMTga a’zo bo’lib kirgan yillari EXHTning katta
mansabdor xodimlari qo’mitasining Pragadagi yig‘ilishida MDH tarkibidagi davlatlami ushbu tashkilotga a’zo bo’lib kirishi masalasi ko’tarildi. 1992-yil 26-fevralga kelib O’zbekiston ham bu tashkilot kengashining yakunlovchi hujjatiga imzo chekdi. Mazkur hujjat imzolangan vaqtdan beri O’zbekistonning Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti bo’linmalaridagi ishtiroki toborakengayib bormoqda. EXHTning Markaziy Osiyo bilan aloqalari bo yicha Byurosi mintaqada
484
www.ziyouz.com kutubxonasi

barqarorlikni ta’minlash maqsadida mintaqadagi respublikalar bilan hamkorlikni yo’lga qo’yib olgani quvonarli holdir. Ushbu byuroning tashabbusi bilan Toshkentda EXHTning “Inson xuquqlari bo’yicha milliy institutlar”, “Ommaviy axborot vositalari demokratlashtirish sharoitida” mavzusidagi bir qator anjumanlari o’tkazildi. Seminarlar Markaziy va Sharqiy Yevropada inson huquqlari bo’yicha milliy institutlar faoliyatini rivojlantirish, xalq ta’limi va ommaviy axborot vositalarining inson huquqlari sohasidagi roli masalasini kb’rib chiqdi. Bunday yig‘iiishiarda O’zbekistonning ishtiroki tinchlikparvar tashqi siyosat yuritishida asosiy omil bo’lib qoidi. O’zbekistonning 1996-yil Lissabon Sammitida ishtiroki respublika rahbariyatining xavfsizlik doirasiga kiruvchi qarashlarini bayon etishga ham imkon berdi. Unda O’zbekiston rahbariyati tomomdan “xavfsizlikning, shu jumladan, Yevropa xavfsizligining chegarasi yo’q. Shundan kelib chiqqan holda, bizning fikrimizcha, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining roli, ahamiyati, qolaversa, mas’uliyati Yevropa bilangina chegaralanib qolmasligi, undan tashqaridan kelayotgan xavfni ham hisobga olishi kerak bo’ladi” deb aytilgan so’zlari alohida ahamiyat kasb etdi. Mazkur anjumanda O’zbekiston xavfsizlik muammosiga doir o’z qarashlarini bayon etish huquqiga ega bo’ldi. Prezidentimiz yig‘ilish ishtirokchilariga Markaziy Osiyo mintaqasini yadrosiz zona deb yana bir bor e’lon qildi. O’zbekiston rahbariyatining mojorolar kuchayib borayotgan yerlarga qurol-yaxog1 yetkazib berishni to’xtatish haqidagi fikri Lissabon uchrashuvining yakunlovchi hujjatiga kiritildi.
1999-yil 18-19-noyabr kunlari mazkur tashkilotga a’zo 54 mamlakat rahbarlari uchun Turkiyaning Istambul shahrida Oliy darajadagi uchrashuv bo’lib o‘tdi. Mazkur anjumanda ancha dolzarb muammoiar,
jumladan Yevropada xavfsizlik va hamkorlikni mustahkamlashning asosiy tamoyillari ishlab chiqilgan edi. Yig‘ilishda O’zbekiston rahbarining ma’ruzasi dunyo mamlakatlari iqtisodiy taraqqiyotini, fuqarolaming ijtimoiy turmush tarzini faqatgina xavfsizlikni ta’minlagandagina amalga oshirish mumkinligiga qaratildi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti yigMlishda global ahamiyatga ega bo’lgan terorrizmga qarshi markaz tuzish haqidagi taklifmi kiritdi va turli qabix niyatdagilarga yordam berayotgan tashkilotlami ildizi bilan yo’qotish orqaligina mamlakatlar xavfsizligini ta’minlash mumkinligini alohida ta’kidladi. XX asr. oxiri XXI asr boshlari xalqaro terrorizmga qarshi keskin kurash davri bo’ldi. Bu kurashga O’zbekiston o’zining katta hissasini qo’shmoqda. Buni AQSh senatorlaridan Liberman tasdiqlab:
485
www.ziyouz.com kutubxonasi

“O’zbekistonsiz bizning Afg^nistondagi aksilterrorchiiarga qarshi kurashimiz muvaffaqiyalli bo’ Imas edi”,-deydi.
Bu o’rinda O’zbckistonning Yevropa Ittifoqi bilan hamkorligi masalasiga ham to’xtab o’tmoq joiz. Mazkur ittifoq bilan hamkorlik uchun tuziladigan bitim bo’yicha ishlar respubiikada 1995-yildan boshlangan bo’lib, bu muzokaralar 1996-yilga qadar davom etdi. Bu muzokaralaming natijasi -o laroq O’zbekiston bilan Yevropa Ittifoqi o’rtasidagi bitim 1996-yil 21-22 iyun kunlari Italiyaning Florensiya shahrida YI davlatlari rahbarlarining yig‘ilishida O’zbekiston Prezidenti l.A.Karimov tomonidan imzolandi. Florensiyaning “Fortezza de basso” qal’asida Yevropa Ittifoqiga kiruvchi davlatlar va hukumat boshliqlarining navbatdagi uchrashuv – sammitida imzolangan sheriklik va hamkorlik to’g’risidagi bu hujjat O’zbekistonning jahon hamjamiyatiga dadil kirib borishida o’z o’mi va ovoziga ega bo’lishida katta ahamiyat kasb etdi. I.A.Karimov qo’lga kiritilgan bu bitimni “O’zbekiston va Vevropa Ittifoqi o’rtasidagi munosabatlarda “yangi turmush nuqtasi” deb atadi. Mazkur bitim O’zbekistonni Yevropaning rivojlangan davlatlari bilan har tomonlama aloqalari respublika salohiyatini yuzaga chiqarishda, demokratiya va bozor islohotlarini amalga oshirish yo’lida muvaffaqiyatli harakat qilish uchun katta imkoniyat yaratdi. Xususan, Italiya, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya kabi ilg‘or davlatlar bilan bo’layotgan hamkorliklar davlatlaming iqtisodiy, madaniy aloqalarida katta
ahamiyatga ega bo’ldi. Ilm-fan, madaniyat, san’at, ta’lim sohasidagi o’zaro hamkorlikning keng ko’lamda olib borilishi ham respublika taraqqiyoti uchun muhim omil bo’lib xizmat qildi.
O’zbekiston Respublikasi Islom konferensiyasi tashkiloti, Qo’shilmaslik harakati kabi mintaqaviy tashkilotlar bilan ham samarali atoqalar o’matdi. Bular orasida, ayniqsa, yuzdan ortiq a’zoga ega. 1985- yilda tuzilgan Qo’shilmaslik harakati tomonidan olib borilayotgan siyosat O’zbekiston tashqi siyosatining asosiy tamoyillariga, xalqaro kelishmovchiliklami tinch yo’l bilan hal qilish, turli harbiy-siyosiy bloklar faoliyatida qatnashmaslik, tinchliksevarlik kabi yo’nalishlarga to’la mos keladi. O’zbekiston bu tashkilotga 105-a’zo bo’lib kirdi.
O’zbekistonning milliy manfaatlariga mos keladigan puxta tashqi siyosatida jahon hamjamiyatiga qo‘shilish, xorijiy mamlakaflar bilan siyosiy, diplomatik, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy, madaniy aloqalar o’matish masalalari dolzarb vazifalar qatoriga kirdi. Shu bois O’zbekiston jahon iqtisodiyotida integratsiyalashish yoMidan borib, Jahon banki, Xalqaro Valyuta fondi, Xalqaro moliya korporatsiyasi, Iqtisodiy
486
www.ziyouz.com kutubxonasi

taraqqiyotga ko‘maklashuv tashkiloti va boshqa moliyaviy iqtisodiy tashkilotlarga a’zo bo‘lib kirdi va ular bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yib oldi. Shu bilan birga 0 ‘zbekiston BMT doirasidagi ixtisoslashgan muassasalar-Jahon sog’liqni saqiash tashkiloti, Xalqaro Mehnat tashkiloti, Jahon intellektual mulk tashkiloti, BMT ning bolalar fondi, Xalqaro pochta ittifoqi, Elektr aloqasi bo‘yicha xalqaro ittifoq, Jahon meteorologiya tashkiloti, Xalqaro olimpiada qo‘mitasi, Xalqaro avtomobilchilar ittifoqi va boshqa tashkiiotlar bilan o‘zaro aloqalami tiklab oldi. Ulaming vakolatxonalari Respublikamizda ochildi va faoliyat ko’rsatmoqda. BMT ning ta’lim, ilm-fan va madaniyat masalalariga ixtisoslashgan YUNESKO tashkiloti bilan ham Respublikamiz o’rlasidagi hamkorlik munosabatlari shu kunlarda muhim ahamiyat kasb etib bormoqda. O’zbekiston 1993 yil YUNESKOga a’zo bo’lgan edi. (O’sha payldayoq YUNESKO dasturiga buyuk munajjim Muhammad Tarag‘ay Ulug‘bek tavalludini dunyo miqyosida nishonlash masalasi O’zhekiston bilan ushbu tashkilot o’rtasidagi hamkorlikning yangi asosdagi rivojini boshlab berdi.) 1994-yilga kelib esa O’zbekiston Respublikasining YUNESKO ishlari bo’yicha Milliy komissiyasi tashkil etildi va bu ham o’zaro hamkorligimizning samaradorligini oshirishda muhim qadam bo’ldi. 1996-yilga kelib Toshkentda YUNESKOning vakolatxonasi ochildi. Shu o’tgan vaqtdan beri O’zbekiston va YUNESKO tashkiloti o’rtasidagi aloqalar yildan yilga kengayib bordi. Ayniqsa 1995-yil avgust oyida YUNESKO Bosh direktori F.Mayoming O’zbekistonga rasmiy tashrifi, uning O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov bilan muzokaralari muhim tarixiy voqea sifatida tarixga bitildi.
1996-yil O’zbekiston Prezidenti ham YUNESKO qarorgohiga rasmiy tashrif bilan bordi. Bu tashrif chog‘ida I.A.Karimov YUNESKO ijroiya kengashining 149-sessiyasida nutq so’zladi. YUNESKOning Bosh direktori va Fransiya Prezidenti ishtirokida YUNESKO qarorgoxida “Temuriylar davrida fan, madaniyat va ma’rifatning gullab-yashnashi “ ko’rgazmasini ochdi.
O’zbekiston bilan YUNESKOning o’zaro hamkorligi kengayshi natijasida YUNESKO ishtirokida Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ochildi, 2000-yilda 28-dekabrda esa Shahrisabz YUNESKO ro’yxatiga kiritildi. Shaxrisabz bu ro’yxatga kiritilgan respublikamizdagi uchinchi shahar bo’ldi. Bunday aloqalar o’z navbatida munosabatlarimizni yanada yuqori pog‘onaga ko’tarjb, hamkorligimiz sohalarini kengaytirdi. Mustaqillik yillari respublikada o’tkazilgan barcha tadbirlarda YUNESKO ishtirok etdi. Amir Temur tavallud topgan
www.ziyouz.com kutubxonasi
487

kunining 660 yilligi, Axmad al-Farg‘oniy, Imom al-Buxoriy, Jaloliddin Manguberdi kabi buyuk shaxslaming yubiley tantanalari, Buxoro va Xiva shaharlarining 2500 yilligi, “Alpomish” dostonining 1000 yilligi kabi tadbirlar bevosita YUNESKO homiyligida o’tkazildi.
Mustaqil 0 ‘zbekiston 2001 yilning iyun oyida «Shanxay beshligi» deb yuritilgan xalqaro tashkilotning XXRni Shanxay shahrida chaqirilgan sammitida bu tashkilotning to‘la huquqJi a’zosi bo’ldi. 1998 yili tashkil etilgan «Shanxay beshligi»ga Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘izston va Tojikiston Respublikalari a’zodir. Shundan keyin «Shanxay hamkorlik tashkiloti» nomi bilan yuritilib bosh maqsad har tomonlama hamkorlik o‘matishdan iborat bo‘lib, ayni bir vaqtda xalqaro terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashda tashkilotning faotiyat markazida turadigan bo’ldi. Terrorizmga qarshi kurash qarorgohi (shtabi) Bishkekdan Toshkentga ko‘chirildi. Tashkilotning aniq vazifalari tashqi ishlar, mudofaa vazirliklarining kengashlarida hal qilinadi.
2005-yilning 2-iyul kuni Qozog‘istonning Astana shahrida «Shanxay hamkorligi» tashkilotining o‘ninchi marta uchrashuvi o’tdi. Sammitda doimiy a’zo davlat rahbarlaridan tashqari Mo‘g‘uliston Respublikasining vakili kuzatuvchi sifotida qatnashdi. Kengash Hindiston, Pokiston va Eron davlatlarini tashkilotga kuzatuvchi sifatida qabul qildi va ulaming vakillari sammitda ishtirok etdi. Astana uchrashuvi qatnashchilari «Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash konsepsiyasi»ni yakdillik bilan qabul qildi. 0‘zaro iqtisodiy aloqalami kengaytirish to‘g‘risida hujjatlami imzoladi.
Mustaqil 0 ‘zbekiston Respublikasi dunyo mamlakatlari bilan ko‘p tomonlama aloqalar o‘matish bilan bir vaqtda taraqqiy etgan davlatlar va qo‘shni mamlakatlar bilan ikki tomonlama aloqalami rivojlantirdi.
Keyingi yillarda yosh mustaqil davlatlar ichida Markaziy Osiyo davlatlari uchun dini, urf-odatlari va an’analari yaqin bo’lgan Sharq mamlakatlari bilan o’zaro aloqalar olib borish imkoniyatlari bu mamlakatlar o’rtasidagi munosabatlami kengaytirdi. Bu o’rinda birinchi navbatda Saudiya Arabistoni bilan aloqalami aytib o’tish o’rinlidir. Shuningdek, O’zbekiston 1992-yil 6 fevralda Turkiya, Pokiston, Eron tomonidan tuzilgan iqtisodiy hamkorlik tashkilotiga a’zo bo‘lib kirdi va
1992 yil Eron, Turkiya, Pokiston, Turkmenistan, Qozog‘iston davlat va hukumat rahbarlari bilan imzolangan “Trans-Osiyo” temir yo‘l aloqasini tiklash maqsadida Tajan-Seraxs-Mashhad yo’li qurilishi haqidagi bitimda feol ishtirok etdi. Bu O’zbekiston uchun dengiz yoMlariga, xalqaro transport tarmog’iga, tovar va kapital xalqaro bozoriga chiqish
488
www.ziyouz.com kutubxonasi

imkoniyatini berdi. Arab mamlakatlari bilan olib borilgan aloqalar madaniy va diniy tomondan ham uzviy bogMiq bo’ldi. Bu yo’ldagi barakatlar natijasida savdo sotiq, turizmni rivojlantirish va kadrlarni o’qitish imkoniyatlarigayo’l ochdi.
O‘zbekistonning Xitoy Xalq Respubiikasi bilan aloqalari kengayib, bu ikki davlat o’rtasidagi o’zaro manfaatli hamkorlik bir-birining ishiga aralashmaslik tamoyiliga asoslandi. Xitoy Xalq Respubiikasi 0 ‘zbekiston mustaqilligini birinchilardan bo‘lib, 1991-yil 27-dekabrda tan oldi va
1992-yili 2-yanvarda diplomatic aloqalar o‘matdi. 1992-yilda ikki mamlakat o’rtasida hamkorlik aloqalari o’rnatilgandan keyin iqtisodiyot, savdo, fan va texnika, madaniyat va san’at sohasida o’zaro manfaatli hamkorlik jadal rivojlanishi uchun ko’pdan ko’p imkoniyatlar vujudga keldi. 0 ‘zbekiston Respubiikasi Prezidentining XXR ga qilgan bir necha bor davlat tashriflari xususan, 1992-yilning may oyida, 1994-yilning oktabrdagi, 1999-yilning noyabr oyidagi maxsus tashriflari, XXR.Davlait Kengashi rayisi Li Peninng 1994-yil apreldagi, XXR hukumati raisining muovini Xu Szin Taoning 1995-il oktabrdagi XXR raisi Szyan Sze Minning 1996-yil iyunidagi Toshkentga qilgan maxsus tashriflari natijasida ikki mamlakat o‘rtasida siyosiy, iqtisodiy-ijtimoiy sohadagi hamkorliklar Kengashdan Xitoy investitsiyasi bilan ishlayotgan korxonalar, shu jumladan qo‘shimcha korxonalar ko‘payib bormoqda. Ikki davlat o‘rtasida tashrif, oliy ta’lim sohasidagi hamkorlik kengaymoqda. Xususan, 1977-yili 0 ‘zbekiston Jahon tillari Universitetida 1977 yili Xitoy tili bo‘limi ochilgan edi. 2004-yili ikki davlat Toshkentda institut ochishga kelishgan edi. Bu 2005-yili Konfutsiy nomida Xitoy Instituti ochildi. O’zaro madaniy aloqalarda ham fen, madaniyat, san’at ahlining o’zaro foydali hamkorligini kuchaytirish borasida ham turli- tuman tadbirlar amalga oshirildi. Toshkent va Samarqandda o’tkaziladigan xalqaro kino hamda musiqa anjumanlarida ikki davlat madaniyat arboblarining ishtirok etib borishi ham fikiimizning dalilidir. O’zbekiston Prezidenti Islom Karimovning XXRga 2005-yilning iyun oyidagi tashrifi ikki davlat o‘rtasida munosabatlaming yangi, yuqori bosqichini ochdi. l.Karimov va XXR raisi Xu Szin Tao o’rtasida 0‘zbekiston va Xitoy Xalq Respublikasida strategik sheiikchilik to‘g‘risida bitim imzolandi. 0 ‘zbekistonda energetika-yoqilg‘i sanoatini rivojlantirish, xalqaro terrorizm va diniy ekstremizmga qarshi kurash to‘g‘risida tuzilgan bitimlai alohida ahamiyat kasb etadi. I.A.Karimov aytib o’tganidek, “O’zbekistonmng milliy manfaatlariga mos keladigan ko’p tomonlama faol tashqi siyosatni amalga oshirish-davlatimiziiing
489
www.ziyouz.com kutubxonasi

mustaqUligmj mustahkamlash, iqtisodiy qiyinchrtiklami bartaraf etish va xalq turmushiniyaxshilashnirtg zarur sharti va g‘oyat muhim vositasid>r’\
Prezidentimizning jahondagi turli – mamlakatiarga tashrifi O’zbckistonning xalqaro maydondagi mavqeini yanada mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.-Masalan, Yaponiya/AQShga tashrifi davomida bu mamiakatlar bilan o’zaro hamkorlik;maslalalari hal etildi. Bu o’rinda AQSh bifan bo’layotgaft o’zaro aloqalarga to’xtab o’tmoq joiz. Dunyoning y&Eakchi davlati, juda kattasiyosiy, iqtisodiy, harbiy- texnikaviy, intelektual salohiyatga ega bo’lgan AQSh bilan har tomonlama munosabatlami rivojlantirish va chuqurlashtirish raamlakatimiz uchun muhim aharaiyatga ega. Shu sababli ham ikki davlat uchun muhim bo’lgan yo’nalishlardagi munosabatlar izchillik bilan rivojiandi. O’zbekiston rahbariyatining 1995-yii AQSh vitse-prezidenti Albert Gor bilan uchrashuvi davomida O’zbekiston va AQSh o’rtasida teng huquqli va o’zaro manfaatli aloqalar rivojiga hamda MDHdagi xavfsizlikka daxldor masalalar hal etildi. Ayni paytda AQSh O’zbdristonning Markaziy Osiyoda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashdagi yetakchilik rolini tan olib, respublikamiz bilan terrorizm,
narkobiznesga qarshi kurash, mintaqaviy xavfsizlik va LKarimovning AQShga tashrifi chogMda muhokama etilgan boshqa masalalar sohasida teng huquqli hamkorlikni rivojlantirish niyatida ekanli^ni ma’lum qildi.
O’zbekiston rahbarining 1996-iyun oyida yil AQShga qilgan yetti kunlik tashrifi O’zbekiston tashqi siyosatida o’ziga xos o’rin tutadi. Mazkur tashrif davomida O’zbekiston va- AQSh o’rtasidagi aloqalarni rivojlantirish, hamkarlikning huquqiy asosiarini kengaytirish, Markaziy Osiyoda barqaroriik va’xavfsizlik masalalarida fikr yuritildi. Siyosiy jihatdan ushbu tashrifriing-ahamiyati shundan ibotatbo’ldiki, O’zbekiston rahbariyati AQShda kamdan kam qo^laniladigan udum mukammal askariytashrifot bilan kutib olindi.
O’zbekistonning AQSh bilan munosabatlari yildan yilga mustahkanilanmoqda. O’tgan bir necha oy ichida .yurtimizga Yashingtondan bir qancha davlat va jamoat rahbariari, harbiy mutaxassislar, ehuhonchi 16 nafar senator .va 8 nafar kongressmen kelib ketdi.
O’zbekiston.Respublikasi Prezidenti LA.Karimov 2002-yi!..11-14 mart kunlari; rasmiy tashrif bilan:Amerika Qo’shma Shtatlarida bo’ldi. Tashrif kunlari Yurtboshimiz AQSh Prezidenti Joij Bush va bir qancha
davlatrahbarlari bilan uchrashdi. 490 www.ziyouz.com kutubxonasi

Joij Bush O’zbekiston qat’iyat bilan aksilterror koalisiyatsini qo’Ilab-quvvatlaganini AQSh hukumati va xalqi unutmasligini, bu minnatdorlik va ehtirom kelgusida juda ko’p bor namoyon bo’lishini ta’kidladi. U Islom Karimovni, bundan buyon AQSb strategik sherik sifatida doim O’zbekiston bilan birdam bo’Hshiga ishontirdi.
Vashingtonda AQSh hukumati 2002-yilga O’zbekistonga yordam tariqasida 160 mln.- dollar ajratishini ma’lum qildi. O’zbekiston qurolli kuchlari islohotga ko’maklashish uchun 43 mln. dollar ajratilish ma’lum qilindi. O’tgan yili bu raqam 15,5 mln. dollar edi.
Hech bir mamlakat iqtisodiy hamkorliksiz rivojlana olmasligini hozirgi kun voqeligi isbotlab turibdi. O’zbekiston rahbariyatining bu vaziyatga chuqur yondashishi orqali tashqi iqtisodiy aloqalarda Respublikamiz iqtisodiyotiga xorijiy sarmoyaiarni jalb etishga katta ahamiyat berildi. Iqtisodiyotga xorijiy sarmoyaiarni jalb etishda 0 ‘zbekiston quyidagi tamoyillarga amal qiladi:
-Tashqi iqtisodiy faoliyatni erkinlashtirish;
-O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy sarmoyadorlami keng jalb qilishni ta’minlaydigan huquqiy ijtimoiy, iqtisodiy shart-sharoitlar yaratish, tashkilotlar va muassasalar tuzish;
-Ilg‘or texnologiyaning kirib kelishiga, xo’jalik tarkibini zamonaviylashiga ko‘maklashadigan xorijiy sarmoyalarga nisbatan “ochiq eshiklar” siyosatini o’tkazish;
-Respublika mustaqilligini ta’minlaydigan o‘ta muhim sohalami ishlab chiqarish vositalar bilan ta’minlash hamda raqobat – bardosh mahsulot ishlab chiqarishga qaratish;
O’zbekistonning tashqi iqtisodiy aloqalami kengaytirishi va bu aloqalami erkinlashtirishida huquqiy jihatdan ta’minlovchi qonunlaming ahamiyati katta bo’ldi. ‘Tashqi iqtisodiy faoliyat to‘g‘risida”, “Chet el investitsiyalari to‘g‘risida”gi va “Xorijiy investorlar va investitsiyaiarga kafolat berish to‘g‘risida”gi, “Bankrotlik to‘g‘risida”gi qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlar shularjumlasiga kiradi. Shu qatorda respublika chet el investisiyalarini ishonchli sug‘urta bilan himoyalashni ham ta’minladi. Bu huquqiy hujjatlar tashqi iqtisodiy faoliyatni kengaytirish, xalqaro shartnomalar tuzish va ulami bajarish uchun shart-sharoitlar yaratdi. Amaldagi qonunlar chet ellik investorlar uchun kafolatlar bilan bir qatorda soliq sohasida keng imtiyozlar berdi. Birinchi navbatda O’zbekiston iqtisodiga umumiy hajmi 50 million dollardan ortiq miqdorda qilinadigan investitsiyalar boj to’lashdan ozod qilindi: Bu investitsiyalaming davlat investitsiya dasturiga kiritilgan loyihalarda
491
www.ziyouz.com kutubxonasi

ishtiroki natijasida yetti yil mobaynida foydadan soliq to’lashdan va korxonalar daromadlarining ishiab chiqarishni kengaytirishga va texnologiya bilan qayta jihozlashga sarflanadigan qismi ham soliq to’lashdan ozod qilindi. Ishiab chiqarilgan tovarlarni import va eksport qilish uchun bojxona to’lovlari ancha kamaytirildi.
Bu o’rinda shuni aytib o’tmoq lozimki, chet ellik investorlarga yordam ko’rsatish maqsadida O’zbekistonda ixtisoslashtirilgan tashkiiotlar va muassasalar tarmogM tashkil etildi. Bular qatorida “O’zbekinvest” Milliy eksport-import sug‘urta kompaniyasi, chet el investitsiyalari bo’yicha agentlik, tovar ishiab chiqaruvchilar va tadbiricorlar palatasi katta ahamiyatga ega bo’ldi.
Ana shunday yaratilgan qulay shart-sharoitlar imkoniyatlar natijasida O’zbekiston hukumati jahondagi nufuzli davlatlar Germaniya, XXR, Turkiya, Yaponiya, Italiya, Buyuk Britaniya kabi mamlakatlar bilan o’zaro manfaatli aloqalar o’matdi. Mustaqilikning dastlabki kunlaridan boshlab O’zbekistonga 12 milliard Amerika dollari miqdorida xorijiy investitsiyalar jalb qilindi. O’zbekistonga kiritilgan chet el kapitali yordamida respublika hududida qayd qilingan qo’shma korxonalaming soni esa shu kunlargacha 1810 taga yetdi.
O’zbekistonning tashqi iqtisodiy aloqalarda o’z mavqeiga ega bo’lib borishi quvonarli holdir. Bu o’rinda mustaqillikning dastlabki kunlaridan boshlab AQSh bilan o’zaro hamkorlik aloqalari bu ikki davlat o’rtasidagi iqtisodiy aloqalarni keng miqyosda olib borilishi xususida to’xtab o’tmoq lozim. O’zbekistonda mustaqillik dastlabki yillaridan AQSh bilan O’zbekiston o’rtasida imzolangan o’zaro manfaatli shartoomalar asosida O’zbekistonga AQShning sarmoyalari kirib keldi. Bu sarmoyalar ishtirokida respublikada qo’shma korxonalar tashkil topib faoliyat ko’rsatib turibdi. O’zaro tuzilgan shartnomalarga ko’ra, AQSh O’zbekistondagi.bepoyon yer osti va yer usti boyliklarini o’zlashtirish uchun katta sarmoya mablag’larni ajratishni o’z zimmasiga oldi, natijada respublikaga Amerikaning zamonaviy texnikasi kirib keldi. O’zbekistonda Amerikaning “Nyumont-Mayning” kompaniyasi bilan hamkorlikda oltin qazib oladigan “Zarafshon-Nyumont” qo’shma korxonasi qurib ishga tushirildi.
Shuningdek, xorjiy . sarmoyalar natijasida O’zbekistonda “SamKuchavto”, “UzDEUayto”, Ko’kdumaloq kompressor stansiyasi, Buxoro neftni qayta ishlash zavodi va boshqalar qurildi.
Janubiy Koreya sarmoyadorlari bilan “0 ‘zDEUavto”, “0 ‘zDHU elektroniks” hissadorlik birlashmaiaii keng faoliyat natijasi o’laroq
492
www.ziyouz.com kutubxonasi

O’zbekiston jahondagi avtomobil ishlab chiqaruvchi 28 mamlalcat qatoridan o’rin egailadi va yuqori baholarga sazovor bo’ldi. Bu mamlakat bilan hamkorlikda telefon tarmoqlari yangilandi.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *